Naderende Brexit: wat zijn de gevolgen?

23 januari 2017Brexit

Nu de Brexit-datum is uitgesteld tot 31 oktober 2019 heeft de regering van het VK extra tijd gekregen om het terugtrekkingsakkoord goed te laten keuren door het Britse Lagerhuis. Zolang dit niet is gebeurd, is de kans nog aanwezig dat er een Brexit plaatsvindt zonder terugtrekkingsakkoord. De mogelijke gevolgen van de Brexit op de lokale en regionale economie, zowel met als zonder een terugtrekkingsakkoord, zijn door verschillende instanties in kaart gebracht in publicaties en rapporten. In dit artikel worden de gevolgen voor de primaire, secundaire en tertiaire sector uiteengezet.

Rapporten

Economische gevolgen regio’s

De commissie Economisch Beleid (ECON) van het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) bracht al eerder een rapport uit waarin de mogelijke gevolgen van de Brexit voor Europese regio’s behandeld werd. De focus van dit rapport ligt op de gevolgen voor de regio’s van de EU27, waarbij gekeken wordt naar welke economische sectoren het meest blootgesteld zijn aan de Brexit en naar de economische relatie met het VK in deze sectoren.

Impact non-tarifaire handelsbelemmeringen

Ook de KPMG bracht een rapport uit over de impact van non-tarifaire handelsbelemmeringen (handelsbarrières die niet financieel van aard zijn) als gevolg van de Brexit zonder terugtrekkingsakkoord, waarbij aan de hand van voorbeelden uit zes sectoren (vlees, snijbloemen, verf, accountants, brandblussers en communicatiemiddelen) een analyse gemaakt wordt van de mogelijke gevolgen van non-tarifaire handelsbelemmeringen op de Nederlandse economie.

Economische gevolgen regio’s (export)

Het rapport van de ING brengt de economische impact van de Brexit op de Nederlandse regio’s in kaart, waarbij het de export als uitgangspunt neemt.

Kosten Nederland per sector

Het Centraal Planbureau (CPB) bracht een rapport uit over welke kosten Nederland per sector kan verwachten door de Brexit.

Veranderingen Nederlandse concurrentiepositie bedrijfstakken

Tevens publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een rapport over de veranderingen in de concurrentiepositie van bedrijfstakken in de Nederlandse provincies na de Brexit. Het rapport bekijkt de verdelingseffecten voor Nederland en maakt inzichtelijk waar de gevolgen van een Brexit zonder terugtrekkingsakkoord op de Nederlandse concurrentiepositie het grootst zijn.


Klik op de bovenstaande afbeelding voor het complete overzicht van PBL van de impact per bedrijfstak per provincie.

Gevolgen voor primaire sector

Met de primaire sector worden de voedsel- en grondstoffenindustrieën bedoeld. Deze sector loopt veel risico door de Brexit: voeding en dranken (de agrofoodsector) blijken namelijk de grootste exportproducten naar het VK. Dit volgt uit het onderzoek van de ING, waarin is vastgesteld dat voor zeven van de twaalf Nederlandse provincies het grootste deel van de export naar het VK uit deze producten bestaat.

Visserij

In het CvdR-rapport worden groenten, voedsel, hout en visserij nader uitgelicht. Voor de sector visserij bestaat er het risico van aantasting van de werkgelegenheid wanneer het VK haar ateren zou nationaliseren. Dit heeft een grote invloed op Franse, Ierse en Nederlandse vissers, omdat dit zou kunnen betekenen dat de vangsten verminderen en dat het werkproces van vissersschepen wordt vermoeilijkt.

Versproducten

Uit het rapport van de KPMG volgt dat van alle onderzochte sectoren de sectoren vlees en snijbloemen (goederen uit de primaire sector) mogelijk het hardst worden geraakt bij een Brexit. Aangezien het hier om versproducten gaat en het niet zeker is of de douane (aan zowel Nederlandse als Britse kant) de extra werkzaamheden als gevolg van Brexit direct aan kan, zullen deze producten door een mogelijk latere verwerking sneller hun kwaliteit verliezen dan niet-versproducten.

Voedingsmiddelen

De conclusie uit het rapport van het PBL is dat voor de primaire sector de Nederlandse concurrentiepositie van de voedingsmiddelenindustrie zwakker wordt. Uit de tabel die het PBL gebruikt om de effecten op de verschillende bedrijfstakken te illustreren, volgt dat de voedingsmiddelenindustrie een bovengemiddeld grote bedrijfstak is met een groot effect op de concurrentiepositie door de Brexit, afhankelijk van op welke goederen een tarief komt.

Secundaire sector

De secundaire sector, ook wel de industriële sector, loopt ook veel risico door de Brexit volgens het CvdR-rapport.

In de Policy Brief van het CPB over de Brexit worden vier sectoren geïdentificeerd die het meeste productieverlies zullen leiden:

  • de voedselverwerkende industrie;
  • elektrische apparatuur;
  • motorvoertuigen en onderdelen; en
  • chemie, rubber en kunststof.

Niet geheel verassend zijn deze sectoren ook het meest verbonden met het VK. Het CPB schat in dat deze sectoren 5% productieverlies zullen lijden. Ook in de chemische-, metaalproducten- en meubelindustrie zal de Brexit mogelijk leiden tot een verzwakking van de concurrentiepositie, volgens het PBL-rapport.

Kansen

Tegelijkertijd creëert de Brexit ook kansen volgens het ING-rapport over de regionale impact van de Brexit. Het ING-rapport laat namelijk zien dat met name Twente en Oost-Brabant dankzij hun sterke positie in de machinebouw en transportmiddelenindustrie mogelijk een deel van de export van het VK richting de EU kunnen overnemen. Voor Zeeland en de omgeving Rijnmond liggen er kansen op het gebied van chemie. Ook Drenthe, Flevoland en Limburg hebben een industriesector die kwetsbaar is door de Brexit, maar die tegelijkertijd in staat kan zijn om Brits marktaandeel over te nemen.
De mogelijke kansen wordt ook bevestigd in het rapport van het PBL. In een aantal sectoren in een beperkt aantal regio’s is het waarschijnlijk dat er op korte termijn na de Brexit een versterking van de concurrentiepositie zal optreden. Uit het PBL-rapport blijkt echter dat dit vooral in een select aantal bedrijfstakken in Friesland, Overijssel en Noord-Brabant zal zijn.

Tertiaire sector

De tertiaire sector verwijst naar de dienstensector. In tegenstelling tot de bovengenoemde sectoren zal de Brexit voor de bedrijfstak van de financiële dienstenverlening in alle provincies kunnen leiden tot een versterking van de concurrentiepositie. Dit komt doordat de kosten voor concurrenten uit het VK toenemen door eventuele handelsbelemmeringen. Dit geldt ook voor bedrijfstakken als reisbureaus, reisorganisaties en de telecomsector.

De bevindingen van het PBL in de tertiaire sector komen overeen met die van de andere rapporten. Deze sector wordt over het algemeen gezien als één waar de Brexit-impact overwegend positief kan zijn.

Paspoort voor financiële diensten

Op dit moment hebben financiële dienstverleners uit het VK nog toegang tot het paspoort voor financiële diensten, maar daar komt met de Brexit verandering in. Het paspoort voor financiële diensten geeft financiële bedrijven die zijn gevestigd in een EU-lidstaat de mogelijkheid om hun diensten te verlenen in de rest van de EU. Uit de Mededeling van de Europese Commissie van januari 2019 over het noodplan volgt dat financiële spelers in het VK niet langer gerechtigd zijn om op grond van een EU-paspoort voor financiële diensten hun diensten aan te bieden in de 27 EU-lidstaten na de Brexit wanneer er geen terugtrekkingsakkoord gesloten is.

Brexit Impact Scan voor overheden en helpdesk

Ook gemeenten, provincies, waterschappen en de Rijksoverheid zullen gevolgen ondervinden van de Brexit. De Brexit Impact Scan voor overheden biedt overheden inzicht op dit gebied. De scan bestaat uit een reeks vragen onderverdeeld in vier thema’s: burgers, bedrijfsvoering, lokale en regionale economie en internationale samenwerking. Het beantwoorden van de vragen leidt tot een advies op maat, welke stappen er genomen moeten worden ter voorbereiding en waar men meer informatie kan vinden. Decentrale overheden die al begonnen zijn met het voorbereiden op de Brexit kunnen de impactscan gebruiken als een checklist om na te gaan of zij niet iets over het hoofd hebben gezien. De impactscan houdt rekening met twee scenario’s: een Brexit met een terugtrekkingsakkoord én een Brexit zonder terugtrekkingsakkoord.

Heeft u als decentrale overheid een vraag over de Brexit? Dan kunt u kosteloos terecht bij het Brexit-loket voor decentrale overheden.

Door:

Laura Hollmann en Fabian Wondergem, kenniscentrum Europa decentraal

Meer informatie:

Kansen en risico’s voor de regionale en lokale economie: Brexit-rapporten nader beschouwd, kenniscentrum Europa decentraal
Kansen en risico’s voor de regionale en lokale economie: Brexit-rapporten nader beschouwd – deel 2, kenniscentrum Europa decentraal
Rapport Brexit: Mogelijke handelsbelemmeringen voor Nederland, kenniscentrum Europa decentraal
Recente ontwikkelingen rondom Brexit, kenniscentrum Europa decentraal
Europese Raad akkoord over uitstel van de Brexit-datum, kenniscentrum Europa decentraal
Britse Lagerhuis verwerpt opnieuw terugtrekkingsakkoord, kenniscentrum Europa decentraal
Verzamelwet Brexit aangenomen door de Eerste Kamer, kenniscentrum Europa decentraal