Klimaat en milieu: belangrijke aandachtsgebieden voor de Europese Unie. De EU wil het milieu beschermen, herstellen en verbeteren. De Europese milieuwetgeving raakt aan diverse thema’s die voor decentrale overheden van belang zijn zoals natuurbescherming, schoon drinkwater of het verminderen van afval. Ook voor klimaat is er Europese regelgeving, bijvoorbeeld over klimaatdoelen, klimaatmitigatie en klimaatadaptatie.
De Europese Commissie heeft een openbare raadpleging gelanceerd. Regionale en lokale overheden, burgers, bedrijven en andere belanghebbenden, zoals landbouwers, vissers, bosbouwers en jagers, kunnen tot geïnteresseerde partijen kunnen tot en met 10 augustus 2026 hun advies, mening en zorgen delen over de uitvoering van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn.
Nederland haalt de Europese waterdoelen van 2027 naar verwachting niet. Toch worden de eisen nu strenger. Met Richtlijn (EU) 2026/805 zet de Europese Unie onder meer PFAS, geneesmiddelen en bestrijdingsmiddelen op de prioritaire stoffenlijst. Die stoffen vormen een risico voor drinkwaterbronnen, voor de volksgezondheid en voor aquatische ecosystemen.
De EU geeft het emissiehandelssysteem een stevige update: overtollige CO₂-rechten verdwijnen niet meer, maar blijven als buffer in de marktstabiliteitsreserve. Dat moet de markt stabieler maken en prijsschokken dempen. Voor overheden werkt dit direct door in energieprijzen, subsidies en de energietransitie.
De Europese Commissie heeft wetswijzigingen gepresenteerd waardoor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen wordt versoepeld. Indien doorgevoerd zullen deze wetswijzigingen van invloed zijn op de manier waarop decentrale overheden uitvoering geven aan hun verplichtingen onder Europees recht om gezondheids- en milieurisico’s te beperken.
Het Green City Accord rapport toont de voortgang van 54 Europese steden in de periode van 2020-2025 op het gebied van duurzaamheid. Het brengt Europese steden samen die zich willen inzetten op vijf beleidsterreinen: luchtkwaliteit, waterbeheer, natuur en biodiversiteit, afval en circulaire economie en geluidshinder.
De Commissie heeft nieuwe richtsnoeren gepubliceerd voor de uitvoering van de Vogelrichtlijn. De Vogelrichtlijn beschermt vogels die in Europa in het wild leven en hun meest belangrijke leefgebieden. De richtsnoeren helpen decentrale overheden bij het aanscherpen van hun natuurbeleid.
De Europese Commissie presenteert een geïntegreerde natuurbrandstrategie met focus op preventie, paraatheid, respons en herstel. Decentrale overheden krijgen een rol in het versterken van landschapsbeheer, lokale paraatheid en herstelcapaciteiten, met nadruk op samenwerking en kennisdeling bij toenemende risico’s.
De Europese Commissie heeft nieuwe richtsnoeren gepubliceerd om Natura 2000-gebieden aan te passen aan de toenemende druk van klimaatverandering. Deze kunnen door provincies en andere betrokken partijen gebruikt worden als hulpmiddel bij het beheer en het aanwijzen van Natura 2000-gebieden. De richtsnoeren zijn niet juridisch bindend voor lidstaten.
De Europese Unie biedt via Horizon Europe en het European Urban Initiative nieuwe subsidies voor decentrale overheden. Deze ondersteunen projecten rond klimaatadaptatie, bodemgezondheid en duurzame stedelijke ontwikkeling.
De Europese Commissie lanceert zowel een openbare raadpleging als een verzoek om input ter voorbereiding op een mogelijke richtlijn voor een energie-efficiënte koers na 2030. Reageren op het verzoek kan tot en met 16 april 2026. Deelnemen aan de openbare raadpleging is mogelijk tot en met 12 juni 2026.
De Europese Klimaatwet is op 11 maart 2026 herzien. De herziening introduceert een tussentijdse klimaatdoelstelling voor 2040 en stelt de inwerkingtreding van de emissiehandel voor gebouwensector, de wegvervoerssector en aanvullende sectoren (ETS2) uit van 2027 naar 2028.
De Europese Commissie raadpleegt over een herziening van de Kaderrichtlijn Water. Het doel is om regels te vereenvoudigen en toegang tot kritieke grondstoffen te verbeteren zonder waterkwaliteit, circulariteit en volksgezondheid te schaden. Decentrale overheden kunnen reageren tot en met 14 april 2026.