Compensatie voor door muizenplaag getroffen Friese boeren

4 mei 2015Staatssteun

Boeren in de provincie Friesland en in delen van Groningen en Drenthe hebben veel last ondervonden van een grootschalige muizenplaag. De provincie Friesland wil de getroffen agrariërs nu financieel tegemoet komen om de gevolgen van de plaag te verzachten. Interessant vanuit Europeesrechtelijk perspectief is of een dergelijke tegemoetkoming in overeenstemming is met de Europese staatssteunregels.

Muizenplaag

Terwijl de Friese kat (de valk, sperwer of uil) kennelijk van huis was, dansten de muizen op tafel (op de akkers van boeren). Deze veldmuizen (Microtis Arvalis) graven gangen en gaten in het grasland en vreten de wortels van het gras af waardoor dit afsterft. Aangezien boeren dit gras nodig hebben voor hun veestapel, veroorzaken deze muizen aanzienlijke schade. Zeker 750 boeren zouden gedupeerd zijn en schattingen van de totale schade lopen uiteen van 40 tot 80 miljoen euro.

Compensatiemaatregelen

De lidstaat Nederland heeft een aantal maatregelen van de provincie om de agrariërs tegemoet te komen aan de Europese Commissie voorgelegd (zie deze brief van de Staatsecretaris van Economische Zaken). Doel van de maatregelen is de getroffen boeren in staat te stellen hun grasland te herstellen of het tekort aan toekomstig winterveevoer aan te vullen. Aangezien de Commissie tevreden is met de voorwaarden die worden gesteld om schade aan de waterkwaliteit te voorkomen, is zij akkoord gegaan met de voorgestelde maatregelen.

Niet-markconforme lening: wel staatssteun

Bedrijven met ernstige muizenschade kunnen daarnaast ook een langlopende lening aanvragen met 5 aflossingsvrije jaren tegen een rentepercentage van 3,5% gedurende de hele looptijd van 15 jaar. De hoogte van de lening bedraagt maximaal 80% van de subsidiabele kosten tot een maximum van € 120.000,- per aanvraag. Het gaat hierbij om transparante steun waarvan de maximum steun(intensiteit) vooraf kan worden berekend, hetgeen belangrijk is voor de toepassing van de MKB landbouwvrijstellingsverordening (LVV).

In totaal heeft de provincie € 10 miljoen voor de regeling beschikbaar gesteld. De regeling zal enkel openstaan voor ondernemers van wie de getaxeerde schade hoger ligt dan € 31.250 en die voldoet aan alle toetsingscriteria. Deze Subsidieregeling krediet muizenschade Fryslân zal waarschijnlijk staatssteun inhouden omdat de provincie leningen verstrekt tegen niet marktconforme tarieven. De verenigbaarheid van deze regeling zal, in eerste instantie, op grond van de LVV moeten worden beoordeeld.

De mogelijkheden van de LVV

Staatssteun die voldoet aan de voorwaarden uit de MKB landbouwvrijstellingsverordening is verenigbaar met de interne markt en hoeft niet bij de Europese Commissie te worden aangemeld. Decentrale overheden kunnen met een zogeheten kennisgeving volstaan. In deze kwestie wil de provincie Friesland de staatssteun verlenen op grond van artikel 26 van de LVV. Dit artikel maakt het mogelijk staatssteun te verlenen voor de kosten van preventie, bestrijding en uitroeiing van plantenplagen en voor het herstel van schade als gevolg van plantenplagen.

Definitie ‘plantenplaag’

De LVV definieert het begrip ‘plantenplaag’ als ‘schadelijke organismen als omschreven in artikel 2, lid 1, onder (e), van Richtlijn 2000/29/EG van de Raad’. Deze bepaling omschrijft ‘schadelijke organismen’ vervolgens als ‘alle soorten, stammen en biotypen van planten, dieren of ziekteverwekkers die schadelijk zijn voor planten of plantaardige producten’. De provincie Friesland beschouwt veldmuizen als dieren die schadelijk kunnen zijn voor planten waardoor zij als ‘plantenplaag’ in de zin van de LVV kwalificeren.

Kennisgeving subsidieregeling

Nederland heeft de Friese subsidieregeling middels een kennisgeving aan de Commissie voorgelegd. De Commissie is eind april akkoord gegaan met de kennisgeving en heeft deze inmiddels op haar website gepubliceerd. De procedure is vrij snel afgerond mede doordat het ministerie van Economische Zaken in een vroegtijdig stadium in overleg is gegaan met de Europese Commissie. Daarnaast heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de provincie begeleid bij het doen van de kennisgeving.

Nadeelcompensatie

Indien schade, anders dan in deze zaak, wordt veroorzaakt beschermde diersoorten, kunnen de getroffen agrariërs, onder voorwaarden, aanspraak maken op compensatie uit het Faunafonds. Dergelijke steun levert geen staatssteun op omdat is voldaan aan de voorwaarden voor zogeheten nadeelcompensatie.

Decentrale relevantie

Voor decentrale overheden bestaan er dus mogelijkheden om steun te verlenen aan agrariërs die door dieren aangerichte schade lijden. Indien de schade veroorzakende dieren niet op grond van wetgeving een beschermde status genieten, kan van de LVV gebruik worden gemaakt. Gaat het om door beschermde dieren aangerichte schade, dan biedt het Faunafonds wellicht soelaas.

Door:

Paul Zondag en Lukas Ament

Meer informatie:

Staatssteun, Europa decentraal
Kennisgevingsprocedure, Europa decentraal
Nadeelcompensatie, Europa decentraal
Praktijkvraag rupsenplaag, Europa decentraal
Brief, Staatssecretaris van Economische Zaken,
Beleidsregels tegemoetkoming faunaschade, Faunafonds
MKB Landbouwvrijstellingsverordening, Europese Commissie