Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

EU Hof: weigering van burgerinitiatief ‘Stop TTIP’ door Commissie is nietig

22 mei 2017Europees recht en beleid decentraal

In 2014 werd aan de Europese Commissie een verzoek gedaan om goedkeuring te verlenen aan de registratie van het burgerinitiatief ‘Stop TTIP’. Dit burgerinitiatief verzocht de Commissie om de Raad aan te bevelen om het onderhandelingsmandaat voor TTIP in te trekken en CETA niet te sluiten. De Commissie heeft registratie van het burgerinitiatief geweigerd. Het Hof van Justitie EU komt nu tot de conclusie dat het weigeringsbesluit van de Commissie nietig is.

Burgerinitiatief

Op basis van artikel 24 VWEU en artikel 11 VEU kan iedere burger van de EU een verzoek indienen voor een burgerinitiatief. De procedures en voorwaarden van een burgerinitiatief worden nader uitgewerkt in Verordening 211/2011. Een burgercomité kan de Commissie verzoeken om binnen haar bevoegdheden een passend voorstel in te dienen met betrekking tot een rechtshandeling. De burgers moeten dan vinden dat een rechtshandeling van de EU nodig is om de Europese verdragen uit te voeren. Een dergelijk initiatief moet door ten minste één miljoen EU burgers, uit ten minste één-vierde van de lidstaten worden gesteund. Als niet aan alle procedures en voorwaarden wordt voldaan kan de Commissie de registratie van een burgerinitiatief weigeren.

Stop TTIP

Het burgerinitiatief ‘Stop TTIP’ verzocht de Commissie om de Raad aan te bevelen om het onderhandelingsmandaat voor TTIP in te trekken en CETA niet te sluiten. TTIP staat voor Transatlantic Trade and Investment Partnership. Dit is een trans-Atlantische handels- en investeringsovereenkomst tussen de EU en de Verenigde Staten. CETA staat voor het Comprehensive Economic and Trade Agreement tussen Canada en de EU.

De Commissie heeft het verzoek tot registratie van het burgerinitiatief geweigerd. Volgens de Commissie zou het onderhandelingsmandaat van de Raad aan de Commissie namelijk geen rechtshandeling van de EU zijn. De machtiging tot onderhandeling zou slechts een voorbereidend besluit zijn, dat alleen rechtsgevolg teweeg brengt tussen de betrokken instellingen en geen gevolgen heeft voor derden. Ook het verzoek om CETA of TTIP niet te sluiten is volgens de Commissie geen rechtshandeling van de EU dat nodig is ter uitvoering van de Europese verdragen. Het burgercomité heeft tegen het weigeringsbesluit van de Commissie beroep aangetekend.

Uitspraak EU Hof

In haar arrest vernietigt het Hof het besluit van de Commissie. Volgens het Hof gebiedt het beginsel van democratie, als één van de grondwaarden van de EU, dat het begrip rechtshandeling wordt uitgelegd in zoverre dat het ook rechtshandelingen omvat zoals een besluit tot het openen van onderhandelingen over het sluiten van een internationale overeenkomst. Een dergelijke rechtshandeling strekt er namelijk onbetwistbaar toe de rechtsorde van de EU te wijzigen.
Het Hof merkt verder op dat een besluit ‘tot intrekking van de machtiging tot het openen van onderhandelingen over het sluiten van een internationale overeenkomst’ niet kan worden aangemerkt als een voorbereidende handeling. Het is namelijk een definitieve handeling, aangezien het een einde maakt aan die onderhandelingen.

De Commissie voert in haar verweer het argument aan dat besluiten van de Raad om het TTIP en CETA niet te ondertekenen of niet te sluiten, gelijkstaan met „destructieve” handelingen die niet worden vastgesteld ter ‘uitvoering van de Verdragen’. Deze handelingen zouden dus niet het voorwerp van een burgerinitiatief kunnen zijn. Het Hof stelt echter dat de regeling inzake het burgerinitiatief geen enkele aanwijzing bevat dat inspraak van de burgers niet mogelijk is wanneer het erom gaat te voorkomen dat een rechtshandeling wordt vastgesteld.

Democratisch debat 

Het Hof weerlegt ook het argument van de Commissie dat dit burgerinitiatief tot een onaanvaardbare inmenging in het verloop van een lopende wetgevingsprocedure leidt. Het doel van het burgerinitiatief is immers de burgers van de EU toe te staan meer aan het democratische bestel van de Unie deel te nemen. Burgers kunnen een democratisch debat op gang brengen zonder te moeten wachten op de vaststelling van een rechtshandeling waarvan uiteindelijk de wijziging of de intrekking wordt verlangd.

Toelichten conclusies in mededeling

Bovendien zijn de handelingen die het burgerinitiatief van de Commissie vraagt om voor te leggen aan de Raad ook niet in strijd met het beginsel van institutioneel evenwicht, dat kenmerkend is voor de institutionele structuur van de EU, aldus het Hof. Het is uiteindelijk namelijk aan de Commissie om te beslissen of zij wel of niet gevolg geeft aan het burgerinitiatief. De Commissie licht haar conclusies over het burgerinitiatief toe in een mededeling en geeft daarbij aan welke maatregelen zij wel of niet neemt en waarom.

Bron:

Zaak T-754/14, Arrest van het Gerecht (Eerste kamer), 10 mei 2017 (ECLI:EU:T:2017:323)

Door:

Madeleine Heitmeijer-Broersen, Europa decentraal

Meer informatie:

Nieuwsbericht: Commissie mag burgerinitiatief “Stop TTIP” niet weigeren, ECER
Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP), Europa decentraal
Nederlandse standpunten TTIP, Europa decentraal

 

X