Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

Europees Hof van Justitie: PAS alleen onder strenge voorwaarden verenigbaar met de Habitatrichtlijn

12 november 2018Duurzaamheid, milieu en klimaat

Op 17 mei 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State aan het Europese Hof van Justitie (Hof) meerdere prejudiciële vragen gesteld over of het Programma Aanpak Stikstof (PAS) voldoet aan de Habitatrichtlijn. Vandaag, op 7 november 2018, heeft het Hof deze vragen beantwoord. Volgens het Hof voldoet het PAS alleen aan de Habitatrichtlijn onder strenge voorwaarden.

Wat is het PAS?

Het Programma Aanpak Stikstof maakt onderdeel uit van het Nederlands beleid om stikstof terug te dringen op basis van een algemeen programma. Dit houdt in dat het PAS een algemeen beoordelingskader geeft voor activiteiten die stikstofneerslag veroorzaken in beschermde gebieden (Natura 2000-gebieden). Hierdoor is het PAS een belangrijke factor bij vele soorten vergunningen, zoals voor uitbreiding van veehouderijen.

Prejudiciële vragen: PAS verenigbaar met Habitatrichtlijn?

In hoeverre het PAS verenigbaar is met de Habitatrichtlijn, was voor de Afdeling bestuursrechtspraak niet duidelijk. Het PAS geeft namelijk een algemeen beoordelingskader, terwijl de Habitatrichtlijn (richtlijn 92/43/EEG) in artikel 6 lid 2 en 3 lijkt te vereisen dat lidstaten elk project met significante milieugevolgen individueel moeten beoordelen. Dit contrast heeft ervoor gezorgd dat een groot aantal zaken aanhangig is gemaakt bij de Afdeling bestuursrechtspraak met de vraag of het PAS verenigbaar is met de Habitatrichtlijn. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft vervolgens (kort samengevat) de volgende vragen aan het Hof gesteld:

  • Mag het PAS als algemeen toestemmingskader worden gebruikt voor het verlenen van natuurvergunningen zonder individuele beoordeling?
  • Mogen bepaalde activiteiten, zoals grondbemesting en het weiden van vee, worden toegestaan zonder vergunning?

Uitspraak Hof: verenigbaar onder strenge voorwaarden

Ten aanzien van de eerste vraag geeft het Hof aan dat een programmatische aanpak, zoals het PAS, niet in strijd is met artikel 6 lid 3 van de Habitatrichtlijn. Het Hof stelt hier echter wel een voorwaarde aan: alleen wanneer een grondige en volledige toetsing van de wetenschappelijke kwaliteit van de programmatische toetsing kan worden gegarandeerd, zodat er geen redelijkerwijs geen twijfel bestaat over de schadelijkheid van plannen, is deze programmatische aanpak verenigbaar met de Habitatrichtlijn (zie r.o. 104 van de uitspraak).

Betreffende de tweede vraag oordeelt het Hof in dezelfde lijn als bij de eerste vraag. Wederom stelt het Hof vast dat de Habitatrichtlijn niet in de weg staat aan het toestaan van bepaalde zaken zonder vergunning. Dit is echter alleen het geval indien de beoordeling wanneer er geen vergunning vereist is, voldoet aan het criterium dat er geen redelijke wetenschappelijke twijfel bestaat over het feit dat die plannen geen schade zullen toebrengen (zie r.o. 112 van de uitspraak).

Het PAS is daarmee volgens het Hof alleen verenigbaar met de Habitatrichtlijn onder strenge voorwaarden, waaronder het vereiste van een wetenschappelijk kwalitatieve beoordeling.

Vervolg

Het is aan de Afdeling bestuursrechtspraak om invulling te geven aan de uitspraak van het Hof en om te beoordelen of het PAS voldoet aan de eisen die in de uitspraak uiteen zijn gezet. De Raad van State heeft aangegeven de twee zaken waarin de prejudiciële vragen zijn gesteld in het eerste kwartaal van 2019 te behandelen. De andere 200 lopende zaken omtrent dit onderwerp zullen daarna worden afgedaan.

In 2019 zal met de einduitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak definitief duidelijk worden of het PAS wel of niet moet worden aangepast en wat de gevolgen daarvan zijn voor praktijk van decentrale overheden.

Door:

Maxim Vennegoor en Pauline A’Campo, Europa decentraal

Bron:

Arrest van het Hof, 7 november 2018, ECLI:EU:C:2018:882, Hof van Justitie van de Europese Unie

Meer informatie:

Is het Programma Aanpak Stikstof (PAS) verenigbaar met de Habitatrichtlijn? A-G Kokott uit twijfels in conclusie, EUrrest Europa decentraal
Arrest Europees Hof over Programma Aanpak Stikstof, persbericht Raad van State
Afdeling bestuursrechtspraak stelt vragen aan Europees Hof over PAS, persbericht Raad van State

X