Europese Commissie maakt DAEB-rapportage lidstaten openbaar

14 september 2015Diensten van algemeen (economisch) belang

Afgelopen vrijdag heeft de Europese Commissie gegevens van lidstaten op haar website gepubliceerd over compensatie die in de periode 2012-2014 door overheden aan ondernemingen is verleend voor het verrichten van Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB). De Commissie wil zo steun ten behoeve van DAEB’s inzichtelijker te maken. Dat was een van de doelen van de modernisering van de staatssteunregels (State Aid Modernisation, SAM).

Vooraf heeft de Commissie lidstaten gevraagd of er vanwege privacyoverwegingen bezwaar was tegen publicatie. Geen van de decentrale overheden in Nederland, wier gegevens over DAEB’s zijn gepubliceerd, heeft bezwaar gemaakt. De gegevens zijn in te zien op de website van DG Mededinging.

Wat is een DAEB?

Diensten van algemeen (economisch) belang zijn (economische) diensten die een publiek belang dienen. Hierbij valt te denken aan onrendabele openbaarvervoersdiensten, sociale verzekeringsdiensten, kinderopvang, de aanleg van breedband in buitengebieden, publieke omroepdiensten, enzovoort. Deze diensten worden soms niet (vanzelf) door de markt opgepakt of naar maatschappelijk aanvaardbare voorwaarden verricht: er is sprake van marktfalen.
Overheidsoptreden bij de uitvoering van deze diensten is dan noodzakelijk. Volgens de Europese interne marktregels mogen overheden zo’n dienst beleggen bij een onderneming en de onderneming vervolgens compenseren voor het verrichten van de DAEB.

Toepassing DAEB’s in Nederland 2012-2014

De Nederlandse overheden hebben in de periode van 2012 tot 2014 gerapporteerd over in totaal 57 DAEB’s, waarvan twee van het Rijk (ministeries van Volksgezondheid Welzijn en Sport en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties). Uit de publicatie blijkt dat van de decentrale overheden in Nederland de provincie Noord-Brabant de meeste DAEB’s heeft ingericht.

Waarover rapporteerden zij?

Het ministerie van BZK heeft in 2012 en 2013 gerapporteerd over ruim 2 miljard euro aan compensatie in het kader van de DAEB voor sociale huisvesting door woningcorporaties. Dit bedrag is inclusief verlaging van de grondkosten door een aantal gemeenten. De compensatie voor de DAEB’s voor het aanbieden van geïntegreerde eerstelijnszorg in nieuwbouwlocaties (Vinex) van het ministerie van VWS bedroeg ruim 2,5 miljoen euro. Decentrale overheden verleenden grofweg ruim 160 miljoen euro aan compensatie voor DAEB’s in de jaren 2012 en 2013.

De DAEB’s zijn gespreid over een groot aantal verschillende sectoren. In de sectoren sociale huisvesting en stedelijke ontwikkeling wordt het instrument DAEB veel vaker toegepast dan in andere sectoren. Ook in de sectoren sport en cultuur wordt het instrument relatief vaak toegepast.

DAEB en staatssteun

Decentrale overheden hebben volgens de Europese regelgeving en de rechtspraak van het Hof van Justitie een ruime beleidsvrijheid bij het omschrijven en laten uitvoeren van een DAEB. Deze beleidsvrijheid is echter niet onbegrensd. Een decentrale overheid mag een onderneming belasten met het uitvoeren van een taak in het publiek belang voor zover de verhoudingen op de interne markt niet onevenredig verstoord worden. Bij het aanwijzen en financieren van een DAEB dient daarom rekening gehouden te worden met de staatssteunregels.

Rapportageverplichting DAEB

Deze staatssteunregels voor DAEB schrijven voor dat de lidstaten om de twee jaar aan de Europese Commissie dienen te rapporteren over de toepassing van de staatssteunregels voor DAEB. De Commissie wil weten wat voor soort diensten er als DAEB zijn aangewezen. In welke vorm is de DAEB toegewezen en voor welke periode? Hoe hoog was de compensatie? En hoe wordt overcompensatie voorkomen? De meest recente rapportage betrof de jaren 2012 en 2013. In 2016 dienen lidstaten – en dus decentrale overheden – te rapporteren over de jaren 2014 en 2015.

Proces rapportage

In Nederland verzorgt Europa decentraal de rapportage door provincies en gemeenten, in opdracht van het ministerie van BZK. Provincies en gemeenten krijgen om de twee jaar een brief van het ministerie van BZK, waarin het ministerie hen verzoekt gegevens over DAEB aan Europa decentraal aan te leveren. Het ministerie van Economische Zaken levert alle gegevens van Nederlandse overheden aan bij de Europese Commissie. DG Mededinging heeft deze en alle andere gerapporteerde gegevens van de lidstaten nu op haar website gepubliceerd.

Door:

Lisanne Vis-Boer, Europa decentraal

Bron:

Persbericht ‘Commission publishes Member State reports to make state support for the provision of public services more transparent’ uit State Aid Weekly e-News (No. 29/15, 10 September 2015)

Meer informatie:

Rapportages van lidstaten over toepassing staatssteunregels voor DAEB in de periode 2012-2014, Europese Commissie
Implementatie SAM, Europese Commissie
Diensten van Algemeen Belang, Europa decentraal
Rapportage, Europa decentraal

X