Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

Europese Commissie presenteert toekomstscenario’s voor EU

6 maart 2017

De Europese Commissie presenteerde woensdag 1 maart het witboek over de toekomst van Europa. Hierin wordt gereflecteerd en worden vijf scenario’s geschetst voor de 27 lidstaten van de EU in 2025. Het witboek moet uitnodigen tot een open en breed georiënteerd debat met Europese burgers over de manier waarop de EU moet ontwikkelen. Het is tevens de bijdrage van de Commissie aan de Europese Top in Rome op 25 maart 2017.

Toekomst van de EU

“Wat voor toekomst willen wij voor onszelf, onze kinderen en voor de Unie?”, deze vraag staat centraal in het witboek. De Commissie beargumenteert dat de plaats van de EU op het wereldtoneel kleiner wordt. Andere landen, onder aanvoering van China, en delen van de wereld groeien harder qua bevolking en economie. Het EU aandeel in het wereldwijde BNP neemt af, van 22% in 2015 naar fors minder dan 20% in 2030. De EU als soft power is niet langer krachtig genoeg in een wereld waarin geweld kan zegevieren boven wetten en regels, aldus de Commissie.

Vijf scenario’s

De vijf geschetste scenario’s moeten sturend zijn in het debat over de toekomst van de EU, o.a. na de Brexit. De scenario’s zijn geen gedetailleerde blauwdrukken of beleidsvoorschriften, maar moet aanzetten tot denken. De Commissie erkent dat de keuze in het verleden te vaak is gegaan over meer of minder EU, die aanpak wordt nu gezien als misleidend en te simplistisch. De scenario’s zijn:

1. Op dezelfde voet doorgaan: carrying on

De EU richt zich op het verwezenlijken van de hervormingsagenda. De EU samenwerking gaat dan op de huidige koers door. In 2025 leidt dat tot een situatie waarin de EU27 focus houden op banen, groei en investeringen door versterking van de interne markt. Een gat tussen geleverde resultaten door de EU en verwachtingen van burgers en de onzekerheid of zo’n EU in staat is om de grootste uitdagingen aan te pakken zal blijven bestaan.

2. Niets anders dan de interne markt: nothing but the single market

In dit scenario wordt de EU langzaamaan opnieuw gecentreerd rondom de interne markt. Uitgangspunt is dat lidstaten het niet eens kunnen worden over het verdiepen van samenwerking op veel beleidsgebieden, dus verschuift de focus naar verdieping bij die aspecten waar wel overeenstemming is, namelijk de interne markt. Er wordt niet langer gezocht naar een gezamenlijk antwoord op uitdagingen zoals migratie, veiligheid en defensie. Veel samenwerking zal bilateraal plaatsvinden. In dit scenario is in 2025 de interne markt de enige reden voor het bestaan van de EU. Hier bestaat een risico op een race to the bottom omdat regelgeving voor bijvoorbeeld sociaal en milieubeleid niet langer wordt afgestemd.

3. Europa van meerdere snelheden: those who want more do more

Hier faciliteert de EU een situatie waarin lidstaten die dit willen meer met elkaar samenwerken op bepaalde gebieden. Er komen zogenaamde coalitions of the willing, oftewel kopgroepen van lidstaten in verschillende formaties. Een belangrijk voordeel van dit scenario is dat de eenheid van de EU27 gewaarborgd blijft. Een nadeel is dat rechten van EU-burgers zullen verschillen, afhankelijk van de lidstaat waar zij wonen, dit is niet in lijn met het Europese solidariteitsprincipe. Tevens zijn er vragen over de transparantie bij zoveel verschillende besluitvormingsniveaus. Het gat tussen verwachtingen en resultaten zal echter kleiner worden in de lidstaten die ervoor kiezen meer te doen.

4. Minder doen maar op efficiëntere wijze: doing less more efficiently

Hier richt de EU zich op het leveren van betere en snellere resultaten op een aantal afgesproken gebieden, terwijl het minder of niets meer doet op andere beleidsterreinen. Dit scenario gaat ervan uit dat er consensus ontstaat over de noodzaak om bepaalde prioriteiten gezamenlijk aan te pakken. Meer bevoegdheid en tools worden vervolgens naar de EU overgeheveld, zodat deze beter in staat is om snel en adequaat te handelen op die onderwerpen. De EU mengt zich dan niet langer in zaken die weinig EU toegevoegde waarde genereren, de Commissie doelt hierbij o.a. op regionale ontwikkeling. Het bereiken van overeenstemming over deze prioriteiten is een grote uitdaging.

5. Veel meer gezamenlijk doen: doing much more together

De EU besluit om veel meer gezamenlijk op te treden op diverse beleidsgebieden. In dit scenario is sprake van consensus dat noch de huidige EU27 noch lidstaten individueel in staat zijn om de hedendaagse uitdagingen aan te pakken. Lidstaten kiezen ervoor om meer macht, middelen en besluitvorming op alle beleidsvelden te delen op EU-niveau. Samenwerking binnen EU gaat hiermee verder dan ooit tevoren.

Naar verwachting zijn scenario 3 en 4 de meeste waarschijnlijke opties.

Europees Parlement

Commissie president Juncker lichtte op woensdag 1 maart in de plenaire vergadering van het Europees Parlement het witboek toe. De reacties van parlementsleden liepen uiteen, sommigen loofden de beslissing van de Commissie om 5 mogelijke wegen voor de EU tijdens de volgende jaren af te bakenen, terwijl anderen het betreurden dat er geen duidelijke weg of concrete voorbeelden genoemd worden. Juncker sprak zijn voorkeur voor een scenario niet uit, wel stelde hij dat scenario twee (enkel interne markt) voor hem eigenlijk geen optie is. Hij nodigde het Europees Parlement, de nationale parlementen, regeringen en burgers uit om deel te nemen aan het debat. De Commissie verzamelt alle feedback tot september, wanneer tijdens de jaarlijkse ‘State of the Union’ en na overleg met de rapporteurs van het Parlement een conclusie getrokken kan worden.

De weg vooruit

Dit witboek moet uitnodigen tot een breed georiënteerd debat met Europese burgers over de manier waarop de EU moet ontwikkelen. De Europese Commissie, samen met het Europees Parlement en de lidstaten, gaat o.a. een reeks “Toekomst van Europa debatten” organiseren. Deze debatten moeten plaatsvinden in nationale parlementen en in Europese steden en regio’s. De Commissie publiceert in de loop van 2017 een aantal reflectie papers over:

  • het ontwikkelen van de sociale dimensie in Europa (april);
  • uitdiepen van de Economische en Monetaire Unie (EMU), gebaseerd op het Vijf Presidenten rapport van juni 2015 (mei);
  • het benutten van globalisering (mei);
  • de toekomst van Europa’s defensie (begin juni);
  • de toekomst van Europa’s financiering (eind juni).

Verdrag van Rome

Op 25 maart 2017 komen de leiders van de EU-lidstaten bijeen in Rome ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van het Verdrag van Rome. Met dit Verdrag werd in 1957 de Europese Economische Gemeenschap (EEG) opgericht. De zes stichtende lidstaten, België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en West-Duitsland, legden hiermee het fundament voor de huidige Europese Unie. Het vandaag gepresenteerde witboek geldt als input voor die bijeenkomst en is onderdeel van de voortdurende discussies over de toekomst van de Europese Unie.

Door:

Ilse Buijs, Huis van de Nederlandse Provincies

Bron:

Witboek Toekomst van Europa, Europese Commissie
Persbericht, Europees Parlement

X