Gevolgen van de Brexit voor de Nederlandse agrosector

14 mei 2018Brexit, Scenario's na uittreding

De Tweede Kamer organiseerde onlangs een rondetafelgesprek over de mogelijke gevolgen van de Brexit voor burgers, bedrijven, overheidsdiensten en maatschappelijke organisaties. Uit rapporten van onder meer ING, KPMG en Wageningen University bleek eerder al dat het naderende vertrek van het VK uit de EU gevolgen zal hebben voor de Nederlandse agrosector en de decentrale overheden die daar nauw bij betrokken zijn.

Rondetafelgesprek Brexit

De vaste commissie voor Europese Zaken van de Tweede Kamer wilde zich met dit rondetafelgesprek informeren over de Nederlandse belangen met het oog op de Brexit-onderhandelingen. Ook blikten de Kamerleden en sprekers vooruit op de toekomstige handelsrelatie met het VK. Voor decentrale overheden zijn met name de bespiegelingen van Wageningen University, de NVWA en de Douane interessant. Deze worden hieronder kort samengevat en toegelicht.

Wageningen University: harde Brexit of vrijhandelsakkoord?

Siemen van Berkum, onderzoeker van Wageningen University & Research, vroeg aandacht voor de vorm van de toekomstige handelsrelatie met het VK en de duur van een eventuele overgangs- en implementatieperiode. Wageningen becijferde eerder dat een harde Brexit (zie het kopje ‘Toelichting: Brexit’ hieronder) kan leiden tot een omzetverlies van € 500 miljoen. Tegenover de harde Brexit (zie het kopje ‘Toelichting: Brexit’ hieronder) staat volgens Van Berkum de situatie waarin de EU en het VK een vrijhandelsakkoord sluiten. Hij stelde dat de Nederlandse agrosector flinke belangen heeft bij een vrije toegang tot de Britse markt – het VK is na Duitsland, België en Frankrijk de belangrijkste afzetmarkt voor deze sector. Bij een vrijhandelsakkoord – en dus een zachte Brexit – wordt onderlinge handel nauwelijks gehinderd door (tarifaire) handelsbelemmeringen. Als er daarentegen noodgedwongen moet worden teruggevallen op de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), dan verslechtert volgens Van Berkum de concurrentiepositie van Nederland op de Britse markt. De discussie over een eventuele overgangsperiode zou daarom gekoppeld moeten worden aan de opbouw van de administratieve en infrastructurele faciliteiten op het gebied van grenscontroles.

NVWA: voorbereid op worstcasescenario

Jan Meijer, directeur Keuren van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), begon zijn bijdrage met een verwijzing naar het KPMG-rapport over de non-tarifaire handelsbelemmeringen als gevolg van de Brexit, waarin onder meer de sectorspecifieke consequenties voor de export en import van vlees beschreven werden. De NVWA gaat, gezien de onzekerheden omtrent de Brexit-onderhandelingen, uit van een worstcasescenario. De autoriteit bereidt zich langs drie sporen voor op de Brexit: het werven van extra medewerkers (vooral dierenartsen, inspecteurs en fytosanitaire medewerkers), het in kaart brengen van de mogelijkheden om de export- en importcontroles zo efficiënt mogelijk te laten verlopen en een goede afstemming met stakeholders zoals het ministerie van LNV, de Douane en het bedrijfsleven.

Douane: Nederland beter op de kaart als handelsland

Hans Klunder, programmadirecteur Brexit bij de Douane, benadrukte dat de gevolgen van de Brexit voor de Douane groot zijn. Het maakt daarbij niet uit of er een harde of zachte Brexit komt, want in beide gevallen moet het formaliteitenstelsel opnieuw worden ingevoerd. Middels dit stelsel wordt de buitengrens van de EU bewaakt en worden invoerrechten en andere belastingen geïnd. Voor het goederenverkeer vanuit het VK is Nederland straks de EU-buitengrens, verduidelijkte Klunder. Daardoor zullen ongeveer 35.000 bedrijven die nog nooit iets te maken hebben gehad met de Douane, voor het eerst met het formaliteitstelsel te maken krijgen. De Douane rekent op een toename van bijna 20% van invoeraangiften en van meer dan 30% van uitvoeraangiften. Daarom wordt er reeds nieuw personeel aangetrokken en opgeleid, maar wordt er ook intensief samengewerkt met de Europese Commissie en de douaneorganisaties van ander EU-lidstaten. Klunder ziet de Brexit als een kans om Nederland beter op de kaart te zetten als handelsland.

Vragen van Kamerleden

De Kamerleden hadden vragen voor de bovenstaande vertegenwoordigers van de NVWA (Jan Meijer) en de Douane (Hans Klunder). Zowel Meijer als Klunder benadrukte dat hun organisaties op tijd klaar zullen zijn voor de Brexit. De NVWA en de Douane zijn beide bezig met de werving van extra personeel. In antwoord op een vraag van Lodewijk Asscher (PvdA) over de risico’s voor de veiligheid en de integriteit in het geval van een harde Brexit gaf Meijer aan dat de NVWA de Europese procedures consequent zal blijven toepassen zodra het VK een derde land wordt. Klunder benadrukte dat de Nederlandse Douane poortwachter zal zijn van de Europese interne markt. Daarom is er geen zelfstandige bevoegdheid om te bepalen in welke mate het toezicht wordt ingericht. Uit de discussie bleek voorts dat veel zal afhangen van de voorbereidingen aan de Britse zijde. De Nederlandse autoriteiten zijn klaar voor de Brexit, maar wat als het VK dat zelf niet is? In dat geval zullen er gevolgen zijn voor de Nederlandse export, zo concludeerde Pieter Omtzigt (CDA).

Toelichting: Brexit

Het VK heeft zijn EU-lidmaatschap opgezegd en gaat volgend jaar de EU verlaten. Over de wijze waarop dat gebeurt wordt echter nog steeds onderhandeld. Als de EU en het VK er samen niet uitkomen, zal het VK de EU op 29 maart 2019 verlaten zonder dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt. Dat wordt een harde Brexit genoemd. Als die afspraken er wel komen, dan spreekt men van een zachte Brexit. In beide gevallen wordt het VK automatisch een ‘derde land’: een land dat geen EU-lidstaat is. Het VK maakt vanaf dat moment ook geen onderdeel meer uit van de Europese interne markt en de douane-unie (waarbinnen geïmporteerde goederen vrijelijk kunnen bewegen). Tenzij er vergaande afspraken komen over de handelsrelatie tussen het VK en de EU na de Brexit, geldt dan het gemeenschappelijk buitentarief voor geïmporteerde goederen.

Door:

Chris Koedooder, Europa decentraal

Bron:

Conceptverslag van een rondetafelgesprek over Brexit (ongecorrigeerd stenogram), Tweede Kamer

Meer informatie:

Brexit, Europa decentraal
Brexit-loket, Europa decentraal
Scenario’s na uittreding, Europa decentraal
Kansen en risico’s voor de regionale en lokale economie: Brexit-rapporten nader beschouwd, nieuwsbericht Europa decentraal

X