Verdere hervorming nodig voor resultaatgerichtere EU cohesie-uitgaven

27 november 2017

Hervormingen die tot een verbetering van het beheer van de cohesie-uitgaven moeten leiden, zijn innovatief maar vooralsnog niet doeltreffend. Tot deze conclusie komt de Europese Rekenkamer in een nieuw verslag. In het wetgevingspakket voor de programmaperiode 2014-2020 werden de nieuwe instrumenten geïntroduceerd. De wijze waarop de minimumvereisten worden vastgesteld en prestatiebeoordelingen worden verricht, moet volgens de controleurs worden verbeterd.

Optimaal gebruik

“Het is voor veel EU-lidstaten van groot belang dat er optimaal gebruik wordt gemaakt van de cohesiefondsen”, aldus Ladislav Balko, het lid van de Europese Rekenkamer dat verantwoordelijk is voor het verslag. “Maar willen deze nieuwe vereisten de gewenste impact hebben, dan zijn zowel veranderingen als inzet en eigen verantwoordelijkheid van de lidstaten nodig.”

Vereisten

De controleurs hebben gekeken naar twee nieuwe vereisten die sinds de periode 2014-2020 zijn ingevoerd om uitgaven van EU structuur- en investeringsfondsen resultaatgerichter te maken: ex-antevoorwaarden en de prestatiereserve. Met ex-antevoorwaarden worden eisen gesteld waaraan moet worden voldaan voordat een programma van start gaat; voor de prestatiereserve moet in de meeste programma’s zes procent van de financiering voor de lidstaten uiterlijk in 2019 zijn onderworpen aan een evaluatie van de prestaties.

Ex-ante voorwaarden

De controleurs constateren dat de ex-antevoorwaarden in het algemeen een consistent kader bieden voor de beoordeling van de gereedheid van de lidstaten om EU-middelen aan te wenden aan het begin van de programmeringsperiode. Het is echter onduidelijk in hoeverre dit heeft geleid tot veranderingen in de praktijk. Bovendien heeft de Commissie de gelegenheid niet benut om betalingen op te schorten wanneer niet was voldaan aan de ex-antevoorwaarden.

Prestatiereserve

Ook zijn de controleurs van oordeel dat de prestatiereserve er waarschijnlijk niet toe leidt dat middelen worden herschikt naar programma’s met betere prestaties. De reserve biedt qua opzet weinig stimulans tot meer resultaatgerichtheid, deze is daarentegen grotendeels gebaseerd op uitgaven en output. De onlangs ingevoerde schorsingen en financiële correcties voor ondermaatse prestaties zijn een stap in de goede richting. Deze zijn echter onderworpen aan beperkende voorwaarden en zullen daarom in de praktijk waarschijnlijk niet worden toegepast.

Kosteneffectief

De controleurs van de Rekenkamer denken niet dat de veranderingen tijdens de huidige periode 2014-2020 kosteneffectief zullen zijn. Wel moedigen zij de lidstaten en de Commissie aan om gebruik te maken van de twee bepalingen om te voorkomen dat er geld wordt verspild. De controleurs doen een aantal aanbevelingen voor doeltreffender uitgaven uit de cohesiefondsen.

Aanbevelingen

In het kader van haar voorbereidingen voor de periode na 2020 dient de Commissie, aldus de Europese Rekenkamer, het volgende te doen:

  • De ex-antevoorwaarden die van toepassing zijn voor 2014-2020 opnieuw beoordelen, zorgen voor afstemming ervan op het Europees Semester, duidelijke beoordelingscriteria met meetbare streefdoelen vaststellen en naleving van ex-antevoorwaarden gedurende de hele programmeringsperiode vereisen;
  • De prestatiereserve resultaatgerichter maken zodat hieruit middelen worden toegewezen aan programma’s waarmee goede resultaten worden bereikt, en deze zo verder ontwikkelen dat goede prestaties worden beloond;
  • Gebruikmaken van instrumenten waarmee de daadwerkelijke prestaties van lange termijn programma’s op het gebied van infrastructuur beter kunnen worden aangetoond;
  • De voorwaarden voor schorsingen van betalingen en financiële correcties herzien zodat ondermaatse prestaties gemakkelijker en in een vroeger stadium kunnen worden aangepakt.

Impact

De cohesie-uitgaven hebben een aanzienlijke impact op de economieën van veel EU-lidstaten. De uitgaven van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds en het Europees Sociaal Fonds zijn in de programmeringsperiode 2014-2020 in totaal bijna 350 miljard euro. Momenteel is de Europese Commissie volop bezig met de voorstellen voor de nieuwe programmaperiode, na 2020. De Nederlandse decentrale overheden hebben, in samenwerking met het Rijk, reeds een positie ingenomen. Er wordt ingezet op meer aandacht voor synergie en vereenvoudiging, en op een resultaatgerichte aanpak met meer nadruk op innovatie en duurzaamheid. Lees de gehele Nederlandse positie hier.

Door:

Ilse Buijs, Huis van de Nederlandse Provincies

Bronnen:

Verdere veranderingen nodig voor resultaatgerichtere cohesie-uitgaven, persbericht Europese Rekenkamer