Hoe kunnen decentrale overheden door aanbestedingen bijdragen aan de energietransitie?

19 november 2018Aanbestedingen, Duurzaamheid, milieu en klimaat

De energietransitie wordt steeds belangrijker in de maatschappij en er worden op allerlei fronten maatregelen getroffen om besparing van energie en de transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie te bevorderen. Op Europees en (inter)nationaal niveau is onder andere afgesproken om CO2-emissies terug te dringen en meer gebruik te maken van hernieuwbare energie. Ook op lokaal en regionaal niveau zetten steeds meer decentrale overheden zich in voor het milieu door het inrichten van duurzame aanbestedingen. Hoe kunt u als decentrale overheid deze trend volgen en bijdragen aan de energietransitie?

Selectie, gunning en uitvoering

Het is in alle fasen van de aanbestedingsprocedure mogelijk om te sturen op de duurzaamheid van een onderneming of de inschrijving.

  • Selectiefase: in deze fase kunnen duurzaamheidsvereisten in de uitsluitingsgronden en geschiktheidseisen worden opgenomen. Een voorbeeld van een dergelijke uitsluitingsgrond is het uitsluiten van een onderneming die zich schuldig heeft gemaakt aan een schending van het milieurecht.
  • Gunningsfase: bij de gunning kunnen aanbestedende diensten bijvoorbeeld gewicht toe kennen aan de mate van energie-efficiëntie. Door externe milieueffecten op te nemen als onderdeel van de levenscycluskosten, kunnen milieucriteria worden meegewogen in de beoordeling van de kwaliteit.
  • Uitvoeringsfase: aan de manier waarop de opdracht moet worden uitgevoerd kunnen milieuoverwegingen of innovatieve voorwaarden worden gekoppeld.

Het is van belang dat de duurzaamheidsvereisten proportioneel zijn en in verhouding staan tot de opdracht. Wanneer dit niet het geval is, kunnen belanghebbenden naar de rechter stappen om een nieuwe aanbestedingsprocedure af te dwingen. Meer informatie over milieucriteria in deze drie fasen vindt u hier.

Duurzaamheidseisen voor aanbesteding onbekend?

Er bestaan meerdere opties om een overheidsopdracht duurzaam in te richten. Het kan echter ook zo zijn dat een aanbestedende instantie bij het opstellen van het bestek niet weet welke eisen er geschikt zijn om een duurzame overheidsopdracht te realiseren. Welke opties staan er in dat geval open?

Marktconsultaties

Een hulpmiddel om tot een duurzame overheidsopdracht te komen die men in de praktijk vaak ziet, is de marktconsultatie. Bij een marktconsultatie worden verschillende partijen die belang hebben bij een aanbesteding uitgenodigd om mee te denken over de inrichting van de overheidsopdracht die in de markt zal worden gezet. Hierbij komt aan de orde welke vragen er moeten worden gesteld, hoe een bepaald probleem moet worden opgelost of hoe de aanbestedende dienst haar doelen kan bereiken. Naar aanleiding van de input die wordt geleverd door de markt en andere belanghebbenden wordt een overheidsopdracht op de markt gebracht.

Diverse aanbestedende instanties, waaronder decentrale overheden, proberen aan de hand van een marktconsultatie te achterhalen hoe een opdracht duurzamer kan worden vormgegeven. Een voorbeeld hiervan is de marktconsultatie van ProRail in het kader van een energieneutraal gebouw dat zelfvoorzienend zal zijn. Deze marktconsultatie heeft tot doel de haalbaarheid van de opgave te toetsen en marktpartijen de kans te geven elkaar te ontmoeten, aangezien het de bedoeling is dat verschillende disciplines gaan samenwerken bij de uitvoering van de opdracht. Verder heeft de provincie Gelderland een marktconsultatie georganiseerd waarin wordt geïnventariseerd hoe de “wijken van de toekomst” kunnen worden ingericht met aardgasloze warmtevoorzieningen. Ook de gemeente Rotterdam heeft een marktconsultatie opgezet betreffende emissievrije zand- en grondtransport waarin de gemeente op basis van de inzichten van de markt een aanbesteding wil uitschrijven om vracht te vervoeren zonder uitstoot. Op basis van de antwoorden die aanbestedende diensten binnenkrijgen, kan er vorm worden gegeven aan een duurzame overheidsopdracht die bijdraagt aan het behalen van de doelen die zijn opgenomen in de richtlijn hernieuwbare energie.

Prijsvragen                                                                                                                                     

Een andere manier om tot een duurzame overheidsopdracht te komen, is door het uitschrijven van een prijsvraag. Een aanbestedingsprocedure in de vorm van een prijsvraag wordt in de praktijk gebruikt bij de behoefte aan innovatieve en creatieve oplossingen. Het verschil met een marktconsultatie is dat er bij een prijsvraag geen sprake is van een dialoog tussen verschillende partijen, maar dat organisaties een eigen plan kunnen indienen. Het beste plan ontvangt dan het prijsgeld. Een prijsvraag wordt voornamelijk ingezet in de architectuur en bouwkunde, zie overweging 120 van Richtlijn 2014/24.

Deze prijsvraagcompetitie met betrekking tot het “energielandschap van de toekomst” laat zien hoe aanbestedende diensten met het uitschrijven van een prijsvraag de praktische uitwerkingen van de energietransitie kunnen inpassen in de omgeving op een wijze die het draagvlak onder bewoners en ondernemers vergroot. De ideeën die worden ingediend moeten duurzaam zijn in de zin dat er (op termijn) geen nieuwe problemen worden gecreëerd of worden afgewenteld op andere gebieden.

Bron:

Aankondiging marktconsultatie praktijkproef emissieloos zand- en grondtransport, TenderNed
Aankondiging marktconsultatie energieneutraal en circulair gebouw, TenderNed
Aankondiging marktconsultatie energiemodellen, TenderNed
Aankondiging prijsvraag Energielandschap van de Toekomst, TenderNed

Door:

Maxim Vennegoor, Matthijs de Meer en Marieke Merkus, Europa decentraal

Meer informatie:

Duurzaam aanbesteden, Europa decentraal
Milieucriteria, Europa decentraal
Mag ik bij een aanbesteding vragen naar een bepaald keurmerk?, praktijkvraag Europa decentraal

X