Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

Hof vernietigt terugvorderingsbesluit staatssteunzaak Leidschendam-Voorburg

6 juli 2015Staatssteun

Het Gerecht, onderdeel van het Europese Hof van Justitie, heeft het besluit van de Europese Commissie over vermeende verkoop van grond onder de marktprijs door de Gemeente Leidschendam-Voorburg vernietigd. Hiermee is de Europese Commissie, die had geëist dat de gemeente Leidschendam-Voorburg € 6,9 miljoen onverenigbare staatssteun terug moest vorderen, in het ongelijk gesteld. Volgens de rechters van het Gerecht kon de Europese Commissie op basis van haar onderzoek niet tot de conclusie komen dat de gemeente verkeerd handelde en dat er staatssteun is verleend.

De casus

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft in 2004 samen met twee projectontwikkelaars een publiek-private samenwerking (PPP) opgezet om het Damcentrum-gebied in Leidschendam te herontwikkelen. Voor het project Damplein is de bouwgrond door de gemeente aan particuliere bedrijven verkocht. Deze bedrijven zouden de bouwfase voor hun rekening nemen. Ook moesten ze een grondexploitatie- en kwaliteitsbijdrage betalen voor het hele gebied. Het project omvat een parkeergarage, commerciële ruimten en woningen.

Omdat het project door de economische crisis stil dreigde te vallen door een tegenvallende verkoop van de woningen, beriepen de bouwers zich op de samenwerkingsovereenkomst uit 2004 om niet te hoeven gaan bouwen. Als gevolg hiervan zijn de gemeente en bouwers gaan (her)onderhandelen en hebben in 2010 een aanvullende overeenkomst gesloten over de planning van de bouw en verlaging van de grondprijs.

Onderzoek van de Commissie

Naar aanleiding van een klacht heeft de Europese Commissie een onderzoek ingesteld naar vermeende staatssteun. Daarbij kwam de Commissie tot de conclusie dat door deze maatregelen de concurrentiepositie van de betrokken projectontwikkelaars werd versterkt ten opzichte van andere projectontwikkelaars. Om de concurrentieverstoring weg te nemen zou de projectontwikkelaar de verkregen steun (door de Commissie begroot op € 6,9 mln.) met rente terug moeten betalen.

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft, net als de Nederlandse Staat en de projectontwikkelaars, het besluit van de Commissie aangevochten.

Toetsing van het Gerecht

Het Gerecht heeft het besluit van de Europese Commissie getoetst op de staatssteuncriteria die voortvloeien uit artikel 107 VWEU. Kortweg is er sprake van staatssteun als een onderneming door steun van de overheid een niet-marktconform voordeel krijgt, waardoor het handelsverkeer op de Europese markt kan worden verstoord. In deze casus heeft het Gerecht de nadruk gelegd op het criterium van marktconformiteit en op de vraag of de begunstigde al dan niet een economisch voordeel heeft behaald wat anders niet was verkregen.

Uitspraak van het Gerecht

In het oordeel stelt het Gerecht dat de Commissie onvoldoende rekening heeft gehouden met alle relevante aspecten van de betrokken maatregel en de context ervan. Het Gerecht somt een groot aantal aspecten op waarvan uit het bestreden besluit van de Commissie niet blijkt dat daarmee rekening is gehouden bij haar onderzoek. Die aspecten, en het feit dat de gemeente mocht vermoeden dat de prijsverlaging rechtmatig was gezien de onafhankelijk taxatie bij de aanvullende overeenkomst van 2010, spelen een belangrijke rol bij de beoordeling. Daardoor heeft de Commissie niet juist kunnen analyseren of de projectontwikkelaars onder normale marktvoorwaarden hetzelfde voordeel hadden kunnen verkrijgen. Een volledige analyse van die elementen had tot een andere conclusie kunnen leiden over de kwalificatie van deze maatregel als staatssteun, aldus het Gerecht.

Decentrale relevantie

De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor gemeenten die nog bouwprojecten proberen vlot te trekken. Bij investeringen in gebiedsontwikkeling kunnen gemeenten te maken hebben met staatssteun. Met deze uitspraak van het Gerecht is duidelijk geworden dat er een zorgvuldig onderzoek nodig is naar alle onderdelen van het project om vast te kunnen stellen dat er sprake is van staatssteun. Dat geldt zeker voor de situatie waarin een gemeente aangeeft economisch rationeel te handelen.

Door:

Paul Zondag & Lisanne Vis-Boer, Europa decentraal

Bron:

Arrest van het Europese Hof van Justitie

Meer info:

Dossier staatssteun, Europa decentraal
Marktconformiteit, Europa decentraal
Grondtransacties, Europa decentraal

X