Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

Kansen en risico’s voor de regionale en lokale economie: Brexit-rapporten nader beschouwd

26 maart 2018Brexit, Europees recht en beleid decentraal

De commissie Economisch Beleid (ECON) van het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) heeft een rapport uitgebracht waarin mogelijke gevolgen van de Brexit voor Europese regio’s behandeld worden. In deze longread analyseert Europa decentraal de belangrijkste onderdelen van het rapport en het effect voor Nederlandse (decentrale) overheden. Daarnaast worden de bevindingen uit het rapport met die uit eerder gepubliceerde Brexit-rapporten vergeleken.

1. Primaire sector
2. Secundaire sector
3. Tertiaire sector

1. Primaire sector

Het rapport toont een analyse over onder meer de invloed van de Brexit op de economische primaire sector van Europese regio’s. Met de primaire sector worden de voedsel- en grondstoffenindustrieën bedoeld. In het CvdR-rapport worden groenten, voedsel, hout en visserij nader uitgelicht.

Tevens wordt er in het rapport verwezen naar een wetenschappelijke studie, waaruit blijkt dat EU-lidstaat Ierland de grootste impact zal voelen in de primaire sector. Nederland en België worden daarna het sterkst geraakt. In deze studie wordt onder meer de blootstelling van de primaire sector in “NUTS2 regio’s” (in Nederland zijn dit de twaalf provincies) aan de Brexit geanalyseerd. Noord-Holland (12,3%), Flevoland (12,3%) en Noord-Brabant (12,2%) worden in het CvdR-rapport genoemd als Nederlandse regio’s die de grootste (economische) blootstelling aan de Brexit ondervinden in de primaire sector. De blootstelling van de twintig kwetsbaarste regio’s ten aanzien van de primaire sector zijn te vinden in onderstaande tabel:

The 20 most exposed NUTS2 regions in primary industries.
RegionCountryExposureRegionCountryExposure
Border Midlands and WesternIreland30,1 %ZeelandNetherlands9,6 %
Southern and EasternIreland23,8 %FrieslandNetherlands9,1 %
Noord-HollandNetherlands12,3 %GroningenNetherlands8,6 %
FlevolandNetherlands12,3 %HovedstadsregDenmark8,4 %
Noord-BrabantNetherlands12,2 %DrentheNetherlands8,3 %
Limburg (NL)Netherlands11,4 %Prov LuxembourgBelgium7,7 %
GelderlandNetherlands11,4 %Prov West-VlaanderenBelgium7,0 %
Zuid-HollandNetherlands11,1 %Prov NamurBelgium6,3 %
OverijsselNetherlands11,0 %Prov AntwerpenBelgium6,2 %
UtrechtNetherlands10,4 %

Bron: CvdR-rapport, p. 13

Visserij

In het CvdR-rapport wordt ook aandacht besteed aan de visserij en de mogelijke gevolgen van de Brexit op deze sector. Een situatie waarin het VK haar territoriale wateren nationaliseert, zou een grote invloed kunnen hebben voor Franse, Ierse en ook Nederlandse vissers. Dit zou namelijk kunnen betekenen dat de vangsten verminderen en dat het werkproces van vissersschepen wordt vermoeilijkt, waardoor de werkgelegenheid binnen deze sector aangetast kan worden. Volgens het rapport zou de Brexit nog een groter effect kunnen hebben op de secundaire en tertiaire sector. Menig lokale economie wordt aangedreven door de visserij.

KPMG-rapport

In een eerder dit jaar uitgebracht rapport van KPMG over de Brexit, wordt aan de hand van voorbeelden uit zes sectoren (vlees, snijbloemen, verf, accountancy, brandblussers en communicatiemiddelen) een analyse gemaakt van de mogelijke gevolgen van non-tarifaire handelsbelemmeringen (handelsbarrières die niet financieel van aard zijn) op de Nederlandse economie.

Hierin wordt geconcludeerd dat, van alle onderzochte sectoren, de sectoren vlees en snijbloemen (goederen uit de primaire sector) mogelijk het hardst worden geraakt bij een Brexit. Aangezien het hier om versproducten gaat en het niet zeker is of de douane (aan zowel Nederlandse als Britse kant) de extra werkzaamheden als gevolg van Brexit direct aan kan, zullen deze producten door een mogelijk latere verwerking sneller hun kwaliteit verliezen dan niet-versproducten.

ING-rapport

De ING heeft halverwege 2017, aan de hand van een Brexit-gevoeligheidsindex, onderzocht wat de gevolgen zijn van de Brexit op Nederlandse provincies in verschillende economische sectoren. Ook werd er in dit onderzoek gekeken naar de invloed van Brexit op de agrofoodsector in Nederland, en in de afzonderlijke provincies.

Het ING-rapport stelt dat voor zeven van de twaalf provincies de export naar het VK grotendeels bestaat uit Agrofood (voedsel en dranken). Dit zijn de provincies Friesland, Drenthe, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland en Zeeland. Voor de provincie Groningen omslaat het grootste deel van de export naar het VK grondstoffen (voornamelijk gas). Ook schrijft de ING dat Nederland Europa’s grootste agrofood exporteur is.

Overeenkomsten van de impactanalyses in de primaire sector

KPMG concludeert dat, van alle onderzochte productgroepen, de Brexit op vleesproducten en snijbloemen de grootste impact zal hebben. Daarnaast stelt ING in haar onderzoek dat de agrofoodsector domineert in de export naar het VK. Uit het CvdR-rapport blijkt dat Nederlandse provincies in de top-20 meest beïnvloede regio’s staat als het gaat om de primaire sector na de Brexit. Het is dus zeer waarschijnlijk dat Nederlandse regio’s de effecten van de Brexit in de primaire sector gaan merken.

2. Secundaire sector

De secundaire sector, ook wel de industriële sector, loopt ook veel risico door de Brexit volgens het CvdR-rapport. In dit rapport heeft het Comité blootstellingsniveaus berekent. Er zijn vijf regio’s in Nederland waarvan 10% van de industriële sector is blootgesteld aan de Brexit. Dit zijn Zuid-Holland (11,4%), Flevoland (10,5%), Groningen (10,2%), Noord Holland (10,2%) en Overijssel (10%).

In de Policy Brief van het Centraal Planbureau (CPB) over de Brexit, worden vier sectoren geïdentificeerd die het meeste productieverlies zullen leiden: de voedselverwerkende industrie, elektrische apparatuur, motorvoertuigen en onderdelen, en chemie, rubber en kunststof. Niet geheel verassend zijn deze sectoren ook het meest verbonden met het VK. Het CPB schat in dat deze sectoren 5% productieverlies zullen lijden.

Tegelijkertijd creëert de Brexit, volgens het ING-rapport over de regionale impact van de Brexit, ook kansen. Met name Twente en Oost-Brabant kunnen dankzij hun sterke positie in de machinebouw en transportmiddelenindustrie mogelijk een deel van de export van het VK richting de EU overnemen. Voor Zeeland en de omgeving Rijnmond liggen er kansen op het gebied van chemie. Ook Drenthe, Flevoland en Limburg hebben een industriesector die kwetsbaar is voor de Brexit, maar die tegelijkertijd in staat kan zijn om Brits marktaandeel over te nemen.

Kwetsbaarheid

Het is belangrijk om te realiseren dat bijna alle Nederlandse industrie exporteert naar het VK en dus kwetsbaar is voor de Brexit. Hoe hoog dat risico zal zijn hangt af van het akkoord dat de EU en het VK sluiten over de toekomstige relatie. Het is zaak om de onderhandelingen nauwgezet te volgen, op die manier kunnen bedreigingen worden geïdentificeerd en kansen worden benut.

3. Tertiaire sector

De tertiaire sector verwijst naar de dienstensector. De effecten van de Brexit op deze sector zijn veel complexer en moeilijker te meten dan bij de primaire en secundaire sector, aldus het CvdR-rapport. In tegenstelling tot de andere sectoren, hoeft de Brexit in deze sector echter niet noodzakelijkerwijs een negatief effect te hebben. Financiële dienstverlening maakt het leeuwendeel uit van de Britse dienstenexport, aldus ING. Dit komt onder andere doordat het financiële hart van de EU momenteel in Londen is gesitueerd. In deze sector liggen dus kansen voor andere EU/eurozone-lidstaten.

Paspoort voor financiële diensten

Op dit moment hebben financiële dienstverleners uit het VK nog toegang tot het paspoort voor financiële diensten, maar daar komt met de Brexit mogelijk verandering in. Het paspoort voor financiële diensten geeft financiële bedrijven die zijn gevestigd in een EU-lidstaat de mogelijkheid om hun diensten te verlenen in de rest van de EU. Op die manier kan een bedrijf in Almelo een financiële dienst in Londen afnemen, alsof deze financiële dienstverlener zich ook in Almelo bevindt. Wat er gaat gebeuren met het paspoort voor de City, het financiële hart van Londen, is nog niet duidelijk, maar de kans is niet groot dat deze in dezelfde vorm zal blijven bestaan. Tenzij de toekomstige relatie tussen het VK en de EU heel nauw wordt, bestaat de kans dat er minstens een deel van de financiële-dienstensector zich zal moeten verplaatsen van Londen naar de EU.

Regionale impact

Zowel het rapport van de ING, het rapport van het CPB als het rapport van het CvdR zijn het erover eens dat de (financiële) dienstensector één van de weinige sectoren is waar economische groei zou kunnen ontstaan dankzij de Brexit. Het CPB heeft het over een stijging van 15.000 banen in de lowtech-industrie en in de financiële dienstensector. Een kanttekening is wel op zijn plaats. Londen is een metropool waarbinnen professionele netwerken zich decennia lang hebben kunnen ontwikkelen en die diep geïntegreerd zijn met andere sectoren. Hoewel er kansen liggen voor de Randstad, merkt de ING op dat verplaatsing van financiële kantoren geld kost, de concurrentie met andere EU-lidstaten hoog is en dat de Nederlandse dienstensector niet een-op-een aansluit op de Britse. Hoeveel de Nederlandse dienstensector dus daadwerkelijk zal profiteren van de Brexit is niet duidelijk. De Nederlandse dienstensector richt zich namelijk, in tegenstelling tot de Britse dienstensector, met name op ICT, techniek en transport.

Andere diensten

Een andere dienstensector is bijvoorbeeld toerisme. Het CvdR-rapport identificeert hier met name mogelijke problemen voor populaire bestemmingen voor Britse toeristen, zoals Portugal en andere mediterrane landen. Bovendien is de dienstensector van Nederland veel minder nauw verweven met het VK dan andere sectoren, aldus het CPB. Deze verwevenheid ligt onder de 5%. Er zal dus weinig productieverlies optreden in deze sector.

Door:

Matthijs Binnema, Fabian Wondergem en David Schutrups, Europa decentraal

Bron:

Assessing the exposure of EU27 regions and cities to the UK’s withdrawal from the European Union, rapport Comité van de Regio’s

Meer informatie:

Brexit, Europa decentraal
Brexit-loket, themapagina Europa decentraal
Comité van de Regio’s, Europa decentraal
Rapport Brexit: Mogelijke handelsbelemmeringen voor Nederland, nieuwsbericht Europa decentraal
Brexit report: social and economic impact on cities, regions and businesses, persbericht CvdR
Studie: ‘’The continental divide? Economic exposure to Brexit in regions and countries on both sides of The Channel’’
Regionale impact brexit verschilt, rapport ING economisch bureau

 

X