Aanbesteden in het sociaal domein

Gemeenten zijn sinds januari 2015 verantwoordelijk voor het sociaal domein: jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Naast de taken die zij al hadden op dit gebied, hebben zij ook taken overgenomen van de Rijksoverheid. Met dit decentralisatieproces rijzen er bij decentrale overheden verschillende aanbestedingsvragen, omdat zij trajecten moeten opstarten voor de inkoop van zorg.

Vraagstukken sociaal domein

Gemeenten worden bij het sociaal domein geconfronteerd met vraagstukken over bijvoorbeeld:

Wetgeving sociaal domein

Er hebben drie decentralisaties plaatsgevonden. Hiermee wordt gedoeld op de wetgevingsprocessen, waarbij onder meer de volgende drie wetten en diverse onderliggende regelgeving en besluiten worden aangepast, geïntroduceerd of vervangen:

  1. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015)/Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ);
  2. Jeugdwet;
  3. Invoeringswet Participatiewet (onder meer tot wijziging van de Wet Werk en Bijstand (WBB), Wet op de sociale werkvoorziening (WSW), Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wajong) en enkele andere wetten gericht op bevordering tot deelname aan de arbeidsmarkt voor mensen met arbeidsvermogen).

1. Wmo en langdurige zorg

Gemeenten zijn volgens de Wmo 2015 verantwoordelijk om burgers met een beperking de voorzieningen, hulp en ondersteuning te leveren die ze nodig hebben. De hiermee gepaard gaande dienstverlening moeten zij soms inkopen. Hierbij kunnen gemeenten te maken krijgen met (Europese) aanbestedingsregels. Meer informatie over de Wmo 2015 vindt u onder wet- en regelgeving.

Huishoudelijke hulp wel of niet aanbesteden?

Al onder de vorige Wmo was een veelgestelde vraag of de inkoop van huishoudelijke hulp via de (Europese) aanbestedingsregels diende te verlopen. Medio 2012 is de initiatiefwet Leijten in de Tweede Kamer aangenomen, die de gemeentelijke aanbesteding voor huishoudelijke verzorging niet langer verplicht stelt. Het is nog steeds onduidelijk of deze wet in overeenstemming is met de Europese (aanbestedings)regels. De Wmo 2015 biedt hierover geen verduidelijking.

Bestuurlijke aanbestedingsprocedure sociaal domein

Gemeenten gebruiken voor huishoudelijke hulp in het kader van de Wmo momenteel vaak een bestuurlijke aanbestedingsprocedure. Dit is een via de particuliere adviesmarkt ontstaan concept en is niet in de Aanbestedingswet of Europese aanbestedingsrichtlijnen beschreven. Het is daarom geen wettelijke of officieel erkende aanbestedingsprocedure. Meer informatie over bestuurlijk aanbesteden vindt u onder beleid.

Wet basistarieven

Gemeenten moeten basistarieven voor verschillende vormen van huishoudelijke hulp, vaststellen op basis van reële kostprijzen. Dit staat in de Wet basistarieven die geldt sinds augustus 2012. Gemeenten die van plan zijn een aanbesteding aan te kondigen of potentiële inschrijvers uit te nodigen voor een offerte, moeten rekening houden met de tarieven op grond van deze wet. Dit geldt alleen voor nieuwe aanbestedingen.

Gemeenten met lopende contracten huishoudelijke hulp hoeven dus niet hun gehanteerde tarieven op de wet af te stemmen. Dat moet wel wanneer de lopende contracten aflopen en een nieuwe aanbesteding voor een nieuwe periode huishoudelijke hulp wordt gestart.

2. Jeugdzorg

Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor provinciale jeugdzorg, jeugdbescherming en -reclassering, jeugd-GGZ en de zorg voor licht verstandelijk gehandicapte jeugd. Voor de inkoop van de volgende jeugdgerelateerde onderwerpen, heeft de VNG landelijke afspraken gemaakt om de continuïteit van bestaande voorzieningen te waarborgen:

  • Kindertelefoon;
  • Stichting Opvoeden;
  • Stichting Adoptievoorziening;
  • Vertrouwenswerk.

Voor andere onderwerpen is voor de inkoop van jeugdgerelateerde zaken lokaal inkoopbeleid nodig en heeft de VNG afspraken gemaakt en ondersteuning geregeld. Voor de inkoop van gespecialiseerde zorg, zoals jeugd-GGZ, is een regionale inkooporganisatie of regionaal accounthouder nodig. De VNG heeft hiervoor een Ondersteuningsprogramma Inkoop Jeugd-GGZ ingericht.

3. Participatie

De term ‘participatie in het sociaal domein’ slaat op die taken die erop gericht zijn mensen met een arbeidsbeperking of een andere afstand tot de arbeidsmarkt weer aan het werk te krijgen. Voorheen werd hierbij vaak over re-integratievraagstukken bij aanbesteden gesproken.

Een aanbestedingsvraagstuk dat onder de oude richtlijn 2004/18 onder andere speelde bij het inkopen van re-integratietrajecten door gemeenten, is of hierbij sprake was van de inkoop van IIA- of IIB-diensten en of er dan sprake was van een regulier aanbestedingsregime of van een verlicht aanbestedingsregime. Onder de nieuwe aanbestedingsrichtlijn 2014/24 is het onderscheid tussen deze diensten komen te vervallen. De praktijk zal moeten uitwijzen in hoeverre decentrale overheden bij het inkopen van re-integratietrajecten gebruik gaan maken van het regime van de sociale en andere specifieke diensten. Daarnaast bestaat ook de mogelijkheid om opdracht voor te behouden aan sociale werkvoorzieningen (art. 20 richtlijn 2014/24).

Meer informatie over de Participatiewet vindt u onder wet- en regelgeving.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Beleid Aanbesteden in het sociaal domein

Decentralisaties en aanbesteden

Wmo-Vragen VWS aan Europese Commissie

In oktober 2009 zond het ministerie van VWS (naar aanleiding van de motie Kant) een brief naar de Europese Commissie met vragen over de mogelijke Europese aanbestedingsverplichting ten aanzien van huishoudelijke zorg. Op 8 april 2010 gaf de Commissie aan dat er bij de meeste Wmo-opdrachten sprake is van IIA-diensten. Deze moeten daarom Europees aanbesteed worden.

In de brief van 7 mei 2010 rapporteert het ministerie van VWS aan de Tweede Kamer over deze visie van de Commissie. Onder de aanbestedingsrichtlijn 2014/24 is het onderscheid tussen IIA- en IIB-diensten komen te vervallen. Er geldt een nieuwe categorie sociale en andere specifieke diensten. De verwachting is dat Wmo-diensten die voorheen onder het IIB-regime vielen nu grotendeels kwalificeren als sociale en andere specifieke diensten. Een vergelijking van de diensten onder het huidige regime van richtlijn 2014/24 en het voormalige regime onder richtlijn 2004/18 vindt u op de website van PIANOo.

Bestuurlijk aanbesteden

Bestuurlijk aanbesteden is een concept dat via de particuliere adviesmarkt is ontstaan.  Gemeenten, provincies en waterschappen gebruikten het concept voorheen vooral als procedure voor het aanbesteden van IIB-diensten. Deze procedure zal waarschijnlijk ook gebruikt gaan worden voor het aanbesteden van sociale en andere specifieke diensten. Het wordt bijvoorbeeld veel gebruikt voor diensten in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Het instrument bestuurlijk aanbesteden is niet in de Aanbestedingswet of Europese aanbestedingsrichtlijnen beschreven en is daarom geen wettelijke en officieel erkende aanbestedingsprocedure. De procedure wordt in de praktijk wel door gemeenten gebruikt, al blijkt de wijze waarop dit instrument wordt ingezet nog niet volledig uniform met de regels.

Wederzijdse afhankelijkheid

Bij bestuurlijk aanbesteden is er sprake van wederzijdse afhankelijkheid tussen de opdrachtgevende aanbestedende diensten en de marktpartijen die bijvoorbeeld zorg aanbieden. Vanuit dit uitgangspunt maken gemeenten onder meer via flexibele convenants vormen – vaak nog nader uit te werken – afspraken met diverse dienstverleners over door hen te verlenen zorg- en welzijnsdiensten.

Fases bestuurlijk aanbesteden

Het proces van bestuurlijk aanbesteden bestaat uit meerdere fases: voorbereiden, onderhandelen en contracteren en uitvoeren. Het zwaartepunt ligt in de onderhandelings- en contracterende fase. Het enige dat doorgaans vastligt, is de prijs die de aanbestedende dienst wil betalen voor de diensten.

Veelvoorkomende vragen

Gemeenten stellen veel vragen over de toepassing van het concept bestuurlijk aanbesteden en de wijze waarop dit proces kan worden vormgegeven. Bijvoorbeeld met betrekking tot de voorschriften die de huidige Europese aanbestedingsrichtlijnen stellen. Ook vragen gemeenten zich af in hoeverre het concept onder de nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen en de daarin verdwenen IIB-diensten procedure nog houdbaar is. Hebt u ook een vraag, stel deze dan aan onze helpdesk.

Nieuws Aanbesteden in het sociaal domein

Hugo de Jonge informeert Kamer over plannen in het kader van zorginkoop

Op 4 juli 2018 heeft Hugo de Jonge, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een brief gestuurd naar de Tweede Kamer waarin de kern van de problematiek bij het inkopen en aanbesteden van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning wordt geschetst. De Jonge geeft vervolgens aan hoe hij samen met gemeenten en zorgaanbieders aan de slag gaat om die problematiek aan te pakken en geeft daarnaast inzicht in het voorgenomen Europese traject.

Lees het volledige bericht

Uitspraak EU-Hof: zonder selectie geen sprake van aanbestedingsplichtige overheidsopdracht

Op 1 maart 2018 deed het Europese Hof van Justitie uitspraak in de zaak Tirkkonen. Het Hof oordeelde dat een Fins landbouwadviseringssysteem, dat qua inrichting veel lijkt op het open house-model dat in Nederland populair is bij inkoop in het sociaal domein, niet kwalificeert als een overheidsopdracht in de zin van de Europese aanbestedingsrichtlijn. Daarmee bestendigt het Hof zijn Falk Pharma-doctrine.

Lees het volledige bericht

Trend: meer kort gedingen in het kader van aanbestedingen zorginkoop

Binnen het sociaal domein is een trend waar te nemen van een toename van aanbestedingsrechtelijke geschillen. Zo behandelden de voorzieningenrechters van de rechtbank Rotterdam en de rechtbank Gelderland in oktober en december 2017 diverse kort gedingen naar aanleiding van aanbestedingen op het gebied van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Bij de vormgeving en uitvoering van (Europese) aanbestedingsprocedures in het sociaal domein is het voor de verantwoordelijke gemeenten van belang om rekening te houden met relevante Europese en nationale jurisprudentie.

Lees het volledige bericht

Handreiking Aanbesteden Wmo 2015 en Jeugdwet

Moet er altijd aanbesteed worden wanneer gemeenten uitvoering geven aan de Wmo 2015 en de Jeugdwet? Of zijn er mogelijkheden om van deze aanbestedingsplicht af te wijken? De onlangs gepubliceerde handreiking aanbesteden Wmo 2015 en Jeugdwet biedt helderheid aan gemeenten.

Lees het volledige bericht

Jeugdbescherming: kan dit zonder Europese aanbesteding?

Kan het inkopen van jeugdbescherming en jeugdreclassering worden uitgezonderd van de Europese aanbestedingsplicht? Op deze vraag willen het ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ), het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) antwoord.

Lees het volledige bericht

Privacy en het sociaal domein: Nationale ombudsman signaleert knelpunten

De Nationale ombudsman heeft een onderzoek gedaan naar de klachtenbehandeling in het sociaal domein als gevolg van de decentralisaties. Aanleiding: er kwamen veel klachten en signalen bij de nationale ombudsman binnen over de drie decentralisaties. In het onderzoek naar klachtbehandeling in het sociaal domein na de decentralisaties ‘Terug aan tafel, samen de klacht oplossen’ worden diverse knelpunten benadrukt. Waaronder privacy.

Lees het volledige bericht

Gerechtshof: disproportionaliteit aanbestedingen jeugdzorg door gemeenten

De aanbestedingen in de jeugdzorg door de gemeenten Alphen aan den Rijn en Kaag Braassem moeten opnieuw worden gedaan. Het Gerechtshof Den Haag bekrachtigde dit op 14 februari 2017 na een eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter. Het gerechtshof concludeerde dat de informatievoorziening vanuit de gemeenten en de plafondbedragen binnen de aanbestedingen niet proportioneel waren.
Lees het volledige bericht

Kamerbrief over dialoogmogelijkheden aanbesteden in de jeugdzorg

Minister Blok (Wonen en Rijksdienst) heeft de Kamer ingelicht over aanbestedingen in de jeugdzorg en over mogelijkheden om inspectietoezicht in de jeugdzorg integraal vorm te geven. Aanleiding voor de kamerbrief was de eerder geuite zorg over dialoogmogelijkheden bij jeugdzorg-aanbestedingen na de wijziging van de Aanbestedingswet 1 juli 2016.

Lees het volledige bericht

Interview gemeente Zoetermeer: Privacybeleid belangrijk onderdeel van decentralisatie

Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Dit decentralisatieproces vergt veel van gemeenten. Angelique Schepers van de gemeente Zoetermeer geeft aan dat veel afdelingen binnen haar gemeente zich bezig houden met de decentralisaties. Ook zijn er diverse projectleiders aangesteld om het proces zo soepel mogelijk te laten verlopen.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Aanbesteden in het sociaal domein

Heeft het voorstel tot wijziging van de Jeugdwet en de Wmo 2015 een relatie met de uitvoering van Europeesrechtelijke verplichtingen door gemeenten?

Minister Hugo de Jonge (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) heeft onlangs een wetsvoorstel naar de Kamer gestuurd om knelpunten in de uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) weg te nemen. Welke wijzigingen brengt dit wetsvoorstel met zich mee voor gemeenten? Zijn de veranderingen van het wetsvoorstel ook gerelateerd aan de uitvoering van Europese regelgeving door gemeenten?

Bekijk het antwoord

Is het aanbestedingsrecht van toepassing op een dienstverleningsovereenkomst tussen gemeenten in het kader van de Participatiewet?

Onze gemeente is voornemens om voor een aantal gemeenten werkzaamheden te gaan verrichten in het kader van de uitvoering van de Participatiewet. Het gaat daarbij om re-integratietrajecten voor uitkeringsgerechtigden en de uitvoering daarvan. De (uitvoerende) gemeente overweegt hiertoe een dienstverleningsovereenkomst aan te gaan met deze deelnemende gemeenten. In hoeverre kunnen de Europese aanbestedingsregels hierop van toepassing zijn? Rust op de gemeenten die de re-integratie uitbesteden aan onze (uitvoerende) gemeente een aanbestedingsverplichting of bestaat er ruimte voor een uitzondering op aanbestedingsplichten?

Bekijk het antwoord

Mogen wij buitenlandse inschrijvers een social return verplichting opleggen?

Onze gemeente heeft in haar aanbestedingsbeleid opgenomen dat bij overheidsopdrachten voor werken en diensten boven een bepaalde drempel 5 % van de loonsom op grond van social return moet worden ingevuld. Bij opdrachten die in Nederland worden geplaatst en uitgevoerd is dit geen probleem. Echter, kunnen we ook bij Europese aanbestedingen een dergelijke eis opnemen? Hoe kunnen buitenlandse inschrijvers hieraan voldoen?

Bekijk het antwoord

Wordt de mededinging beperkt wanneer twee zorgaanbieders als combinatie inschrijven?

Onze gemeente heeft in het kader van de aanbesteding voor Wmo-diensten een inschrijving ontvangen van twee aanbieders van dagbesteding voor gehandicaptenzorg. Die twee partijen hebben als combinatie ingeschreven. Door deze combinatievorming blijven slechts enkele andere aanbieders over. Deze partijen die gezamenlijk hebben ingeschreven hadden echter ook individueel kunnen inschrijven. Wordt door de inschrijving in combinatie de mededinging beperkt? En mogen wij  deze inschrijving dan wel toelaten op basis van de mededingingsregels?

Bekijk het antwoord

Wanneer mag een abnormaal lage inschrijving worden afgewezen?

Onze gemeente heeft naar aanleiding van een aanbestedingsprocedure voor de inkoop van zorg in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) een inschrijving ontvangen met een tamelijk lage prijs. Onze gemeente vraagt zich daarom af wanneer zij een inschrijving mag afwijzen omdat de prijs zogenaamd ‘onaanvaardbaar laag’ is en volgens welke voorwaarden de gemeente de inschrijving mag afwijzen.

Bekijk het antwoord

Voorbehouden opdracht aan sw-bedrijf na decentralisaties

Als gemeente kunnen we op basis van de bestaande aanbestedingsrichtlijnen onder bepaalde voorwaarden opdrachten voorbehouden aan Sociale Werkbedrijven. Vanaf 1 januari 2015 gaat echter vanwege het decentralisatietraject de huidige Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) op in de nieuwe Participatiewet. De taken van bestaande Sociale Werkbedrijven (sw-bedrijven) zullen gaan veranderen en mogelijk op termijn verdwijnen. Kunnen wij vanaf het nieuwe jaar dan nog wel gebruik maken van de bestaande regeling in de aanbestedingsrichtlijnen met betrekking tot het voornoemde voorbehoud van opdrachten aan SW-bedrijven?

Bekijk het antwoord

Moet onze gemeente nu al rekening houden met de regels uit de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen?

De nieuwe aanbestedingsrichtlijnen zijn op 18 april 2014 in werking getreden en moeten nu geïmplementeerd worden in nationale wetgeving. Is de nieuwe richtlijn nu al verbindend voor ons? Meer in het bijzonder, mogen we tot de richtlijn op uiterlijk 18 april 2016 in Nederlandse wetgeving is omgezet nog gebruik maken van het bestaande verlichte aanbestedingsregime voor IIB-diensten?

Bekijk het antwoord

Is een eis voor het inzetten van werklozen bij een aanbesteding geoorloofd?

Onze gemeente heeft bij het aanbesteden van het beheer van de parkeergarages in de offerteaanvraag aangegeven dat tot 20% van het in te zetten personeel werklozen dienen te zijn. Wanneer aan dit percentage niet wordt voldaan, moet dit worden gemotiveerd. Kan ik een dergelijke eis stellen? Zo ja, welk percentage is dan toegestaan?

Bekijk het antwoord

Publicaties Aanbesteden in het sociaal domein

Decentralisaties en aanbesteden

Veelgestelde vragen aanbesteden, Europa decentraal
Notitie Nieuwe aanbestedingsrichtlijnen 2014, Europa decentraal
Overzicht handreikingen Wmo, Rijksoverheid
Wijziging van Europees aanbestede contracten en subsidies (contracten Jeugdzorg en Wmo), VNG
Productencatalogus Drie Decentralisaties, VNG
Op weg naar maatschappelijke meerwaarde in het sociaal domein (Toepassingen en lessen van maatschappelijk aanbesteden in de gemeentelijke Wmo-aanbestedingen 2015), ministerie van BZK
Bestuurlijk aanbesteden: mag het nu wel of niet onder de gewijzigde aanbestedingsregelgeving?, Mr. E.E. Zeelenberg en mr. T.T.A. Oudenhoven (Gst. 2016/63)

Wet- en regelgeving Aanbesteden in het sociaal domein

Decentralisaties en aanbesteden

Wmo 2015

Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 – aangenomen in Eerste Kamer 14 juli 2014 – Parlementaire stukken nr. 33841 (Staatsblad 2014, 280, zie artikel 8.11 voor moment van inwerkingtreding bij nader Koninklijk Besluit (kan per onderdeel verschillen) te bepalen tijdstip)

Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) verschuift het inkopen van langdurige, niet intensieve zorg van het Rijk naar de gemeenten. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt vervangen door nieuwe regelingen. Lichtere vormen van zorg en ondersteuning uit de AWBZ gaan dan over naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Zorgverzekeringswet. Bijvoorbeeld begeleiding, hulpmiddelen, thuiszorg, dagbesteding en verzorging en verpleging thuis.

Na 1 januari 2015 valt alleen langdurige, intensieve zorg nog onder de Algemene Wet Bijzondere ziektekosten (AWBZ).

Participatiewet

Invoeringswet Participatiewet – aangenomen in Eerste Kamer 1 juli 2014 – Parlementaire stukken nr. 33161 (treedt in werking op 1 januari 2015)

In de Participatiewet komen drie bestaande regelingen over werk en inkomen samen: de huidige wet werk en bijstand (WWB), de wet sociale werkvoorziening (WSW) en een deel van de Wajong. Met de Participatiewet is er voortaan één regeling om meer mensen, ook met een arbeidsbeperking, naar vermogen aan het werk te krijgen.

Jeugdwet

Jeugdwet – aangenomen in  Eerste Kamer 18 februari 2014 – Parlementaire stukken nr. 33684.

Aanbestedingsrichtlijn 2014/24

De nieuwe aanbestedingsrichtlijn voor overheidsopdrachten in de klassieke sector (richtlijn 2014/24) heeft ook consequenties voor Jeugdhulp en Wmo. Meer informatie hierover vindt u in een factsheet van Europa decentraal en de VNG.

X