Concessies

Decentrale overheden kunnen bij opdrachtverlening ook te maken krijgen met concessies/concessieovereenkomsten voor (openbare) werken en voor diensten. Bij concessieovereenkomsten vergeven decentrale overheden een opdracht aan concessiehouder(s), waarbij er een exclusief exploitatierecht op het te realiseren werk of dienst aan laatstgenoemden wordt gegeven. Denk bijvoorbeeld aan de exploitatie van parkeergarages, zwembaden, reclamemasten, afvalverwerking of bij vervoersconcessies.

Exploitatierecht

Bij concessies is er niet alleen sprake van verlening van een ‘klassieke’ overheidsopdracht – bijvoorbeeld voor het opleveren van een bouwwerk – maar gaat deze opdracht vergezeld met het vergeven van een exploitatierecht.

Europese aanbestedingsrichtlijn

De voormalige aanbestedingsrichtlijn 2004/18 bevatte al enkele bepalingen over concessies. Met de komst van de aparte Europese concessierichtlijn 2014/23 wordt de toepassing van de aanbestedingsregels rondom concessieopdrachten verduidelijkt. Via aanpassing van de Aanbestedingswet 2012 per 1 juli 2016 is deze concessierichtlijn in een apart deel (2a) in de Nederlandse wet geïmplementeerd.

Soorten concessieovereenkomsten

De richtlijn 2014/23 onderscheidt twee soorten concessieovereenkomsten:

  1. concessieovereenkomsten voor werken;
  2. concessieovereenkomsten voor diensten.

1. Concessieovereenkomsten voor werken

Een concessieovereenkomst voor werken betreft een overeenkomst met dezelfde kenmerken als overheidsopdrachten voor werken. Alleen bestaat de tegenprestatie bij een concessie hetzij uit uitsluitend het recht het werk dat het voorwerp van de overeenkomst vormt, te exploiteren, hetzij in dit recht en een betaling (art. 5 lid 1 sub a richtlijn 2014/23).

Een voorbeeld van een concessie voor werken is een decentrale overheid die aan een andere partij een opdracht verleent om een parkeergarage te bouwen en te exploiteren. De verlening van het recht om het werk te exploiteren vormt een tegenprestatie voor de bouw van de garage. Op de pagina concessieovereenkomsten voor openbare werken vindt u meer achtergrondinformatie.

2. Concessieovereenkomst voor diensten

Een concessieovereenkomst voor diensten betreft een overeenkomst met dezelfde kenmerken als overheidsopdrachten voor diensten. Alleen bestaat de tegenprestatie voor de te verlenen diensten hetzij uitsluitend in het recht de diensten die het voorwerp van het contract vormen te exploiteren, hetzij in dit recht en een betaling (art. 5 lid 1 sub b richtlijn 2014/23).

Een voorbeeld is de verlening van een overheidsopdracht van een decentrale overheid aan een andere partij, om een welzijnsdienst of reclamediensten uit te voeren en te exploiteren. Op de pagina concessieovereenkomsten voor diensten vindt u meer achtergrondinformatie.

concessierichtlijn 2014/23

Met de komst van de nieuwe Europese concessierichtlijn 2014/23 is er voor het eerst een aparte aanbestedingsrichtlijn speciaal voor concessies. In de richtlijn worden de (bestaande) verplichtingen voor het gunnen van concessies voor openbare werken (uit voormalig richtlijn 2004/18) expliciet uitgebreid naar alle concessies voor diensten. De richtlijn bevat geen opsomming van mogelijk of verplicht te volgen aanbestedingsprocedures voor dienstenconcessies.

Gelijke behandeling en transparantie

Om gelijke behandeling en transparantie gedurende het gunningsproces zeker te stellen, voorziet de richtlijn in een aantal elementaire waarborgen waaraan decentrale overheden zich moeten houden. Deze betreffen:

  • voorafgaande aankondiging;
  • termijn voor inschrijvingen;
  • aankondiging gunning concessieovereenkomst;
  • een aantal overige randvoorwaarden.

Lees meer hierover in onze Notitie nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen (hoofdstuk 5 over concessies).

Totstandkoming richtlijn

Voordat de aparte concessierichtlijn in 2014 werd aangenomen, publiceerde de Commissie al in 2011 het voorstel 2011/0437 COD voor deze richtlijn. In hoofdstuk 4 van ons Feuilleton voorstellen nieuwe aanbestedingsrichtlijnen leest u hier meer over. Ook in het document Verduidelijking toepassingsgebied Aanbestedingsrichtlijnen bij concessies leest u achtergrondinformatie over de voorgeschiedenis, ook al van voor 2011.

De Commissie bracht eind 2011 ook al een overzicht met veelgestelde vragen over concessies uit. Het voorstel verwerkt de bestaande jurisprudentie over concessies.

Doel concessierichtlijn

Met de richtlijn moeten transparantie, eerlijkheid en rechtszekerheid bij de gunning van concessies gewaarborgd worden. Dit zal leiden tot betere investeringskansen en uiteindelijk bijdragen aan meer diensten en werken van betere kwaliteit. De richtlijn geldt voor concessies die na de inwerkingtreding van de richtlijn worden gegund. De voordelen van de concessierichtlijn worden naar verwachting behaald dankzij een aantal procedurele eisen en verduidelijkingen die voor de gunning van concessies gelden. Daarbij worden twee belangrijke doelstellingen nagestreefd:

  • het versterken van de rechtszekerheid;
  • zorgen voor betere toegang tot de concessiemarkten voor alle Europese ondernemingen.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Jurisprudentie Concessies

Wall AG tegen Frankfurt

HvJ-EU, 13 april 2010. Zaak C-91/08. In deze zaak heeft het Hof nadere invulling gegeven aan het begrip ‘wezenlijke wijziging’ en wanneer een opdracht opnieuw dient te worden aanbesteed. Daarbij in ogenschouw nemende de beginselen van gelijke behandeling, het verbod op discriminatie van nationaliteit en de transparantieplicht in het kader van de gunning van dienstenconcessies.

Lees meer

WAZV Gotha tegen Eurawasser

HvJ-EG, 10 september 2009. Zaak C-206/08. In deze zaak gaat het om de uitlegging van het begrip ‘concessieovereenkomst voor diensten’ (Aanbestedingsrichtlijn 2004/17/EG). Het Hof oordeelde over de invulling van het begrip tegenprestatie bij concessieovereenkomsten. Wanneer een opdrachtnemer in het kader van een overkomst niet rechtstreeks door de aanbestedende dienst wordt vergoed, maar het recht heeft om vergoedingen van derden te innen en de opdrachtnemer neemt het exploitatierisico in zijn geheel of voor een aanzienlijk deel op zich is er sprake van een concessieovereenkomst.

Lees meer

Zaak Coname

HvJ-EG, 21 juli 2005. Zaak-231/03. Deze zaak gaat over het direct toewijzen van een concessie, zonder het volgen van een aanbestedingsprocedure, en de bijhorende eisen van transparantie.

Lees meer

Nederlandse standpunten Concessies

Nieuws Concessies

ACM houdt boetebesluit NS in stand

Vorig jaar mei heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een boete opgelegd aan de Nederlandse Spoorwegen (NS) wegens machtsmisbruik bij een aanbesteding. De ACM heeft het door de NS gemaakte bezwaar tegen dit besluit in een besluit van 29 maart 2018 ongegrond verklaard. Lees het volledige bericht

ACM is machtsmisbruik op het spoor

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft de Nederlandse Spoorwegen (NS) een boete opgelegd van € 40 miljoen wegens machtsmisbruik bij een aanbesteding. Justitie is van plan zo snel mogelijk een rechtszaak aan te spannen tegen de betrokken verdachten.

Lees het volledige bericht

Rechtstreekse werking aanbestedingsrichtlijnen?

De deadline van 18 april 2016 voor de implementatie van de nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen en de nieuwe concessierichtlijn gaat niet gehaald worden. Hierdoor leven er veel vragen over de mogelijke rechtstreekse werking van deze richtlijnbepalingen. De komende tijd zullen er meerdere initiatieven worden ontplooid om ook decentrale overheden meer duidelijkheid te kunnen verschaffen over welke bepalingen uit de nieuwe Europese richtlijnen wel en mogelijk niet direct per 18 april al toegepast dienen te worden.

Lees het volledige bericht

Europees Hof doet uitspraak in zaak Doornakkers Eindhoven

De Europese Commissie wordt in het ongelijk gesteld door het Hof van Justitie EU in een uitspraak (C-576/10) die het Hof op 11 juli heeft gedaan. De Europese Commissie was eerder naar aanleiding van een klacht een inbreukprocedure gestart tegen de gemeente Eindhoven en Nederland omdat zij van mening was dat de gemeente bij het project centrum Doornakkers ten onrechte de aanbestedingsrichtlijn 2004/18 niet had toegepast. Het Hof stelt dat de adviesnota van de gemeente uit 2002 de beslissing betreft waarvan de Commissie beweert dat die in strijd met het Unierecht zou zijn. Op dat moment was aanbestedingsrichtlijn 2004/18 nog niet vastgesteld en de richtlijn is dus niet van toepassing, aldus het Hof.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Concessies

Moet openbaar vervoer in grote steden wel of niet aanbesteed worden?

De afgelopen jaren was er in de media regelmatig aandacht voor de verplichte aanbesteding van het openbaar vervoer. Met name over de vraag of er in de grote steden verplicht aanbesteed dient te worden en of inbesteding (‘in-house’ opdrachtverlening) mogelijk is leek onzekerheid te zijn. Wat is nu de stand van zaken? Mogen de vier grote steden in Nederland hun vervoer uiteindelijk inbesteden?

Bekijk het antwoord

Publicaties Concessies

Concessies

Richtlijn 2014/23
Voorstel concessierichtlijn (december 2011)
Werkprogramma 2010 Europese Commissie met een initiatief voor een concessierichtlijn
Mededeling (november 2005) over PPS en gemeenschapsrecht voor overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten
Groenboek (april 2004) PPS en concessies
Interpretatieve mededeling (april 2000) over concessies

Notitie Europa decentraal over de nieuwe richtlijnvoorstellen (versie 15 juli 2014 en versie 15 januari 2016), hoofdstuk 5
Feuilleton voorstellen van Europa decentraal over de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen (februari 2012) hoofdstuk 4 over concessierichtlijn
Handboek Aanbestedingsrecht, Pijnacker Hordijk, Nouhuys en van der Bend
Aanbestedingsrecht voor overheden, Essers
Artikel: De Concessierichtlijn, Implementatie in Nederland en België. mr. R.S. Damsma, prof. mr. G.W.A. van de Meent en mr. F. Vlassembrouck, Tijdschrift voor Staatssteun, Jaargang 6, December 2015

X