Milieucriteria

Er gaat bij decentrale overheden steeds meer aandacht uit naar duurzaam inkopen, bijvoorbeeld door het opstellen van milieucriteria bij aanbestedingen. Bij het aanbesteden van opdrachten wordt steeds meer rekening gehouden met het milieu en de sociale omstandigheden bij producten of diensten. Zo kan bij een opdracht voor de levering van elektriciteit, als eis worden opgenomen dat de stroom moet worden opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen.

Europees recht en beleid

Lidstaten moeten passende maatregelen nemen om te waarborgen dat ondernemers bij de uitvoering van overheidsopdrachten voldoen aan de toepasselijke verplichtingen (art. 18 lid 2 richtlijn 2014/24). Hierbij gaat het om sociale of milieucriteria, die zijn opgenomen in Bijlage X van de richtlijn. Het integreren van milieudoelstellingen in het aanbestedingsproces is een ontwikkeling die enkele jaren geleden vanuit de Europese wetgever en beleidsmakers is ingezet.  Deze bepaling en de passende maatregelen zijn geïmplementeerd in artikel 2.81 lid 2 van de nieuwe Aanbestedingswet 2012.

Aanbesteden

De Europese Commissie zoekt in haar milieubeleid steeds breder aansluiting met het aanbestedingsinstrumentarium. Bijvoorbeeld in de richtlijn wegvoertuigen, waarin is opgenomen dat aanbestedende diensten bij de aanschaf van wegvoertuigen rekening moeten houden met energie- en milieucriteria (richtlijn 2009/33). Ook nationaal zien we deze ontwikkeling. Onder beleid en op de pagina duurzaam aanbesteden leest u meer hierover.

Opnemen milieucriteria

Milieucriteria kunnen in verschillende fasen van het aanbestedingsproces worden opgenomen:

  1. bij het vaststellen van de eisen van een opdracht;
  2. bij de selectie van leveranciers, dienstverleners of aannemers;
  3. bij het gunnen van de opdracht;
  4. in de uitvoeringsbepalingen in het contract.

Vaststellen milieucriteria

Bij het vaststellen van eisen staat centraal ‘wat’ de decentrale overheid wil aanschaffen. Hierin is veel vrijheid, zodat milieuoverwegingen opgenomen kunnen worden. De verdragsbeginselen moeten hierbij nageleefd worden.

Er mag met de invoering van richtlijn 2014/24 gevraagd worden om een specifiek milieukeurmerk (onder richtlijn 2004/18 was dit verboden). Het vragen naar een keurmerk kan in sommige gevallen echter disproportioneel zijn. Criteria die gesteld worden bij een opdracht moeten gerelateerd zijn aan het voorwerp van de opdracht. Voor een keurmerk betekent dit dat alle aparte onderliggende eisen die worden gesteld om te voldoen aan het keurmerk, gerelateerd dienen te zijn aan het voorwerp van de opdracht. Als het keurmerk eisen stelt die geen verband houden met de opdracht, kunnen de eisen van het keurmerk die wel in verband staan met de opdracht worden gebruikt voor het opstellen van technische specificaties.

Meer informatie over milieukeurmerken als eis in de opdracht, vindt vanaf pagina 49 van onze publicatie over de Europese aanbestedingsrichtlijnen.

Selectiefase

In uitsluitingscriteria en geschiktheidseisen kunnen milieuaspecten worden opgenomen. Bedrijven die milieuwetgeving of -regelgeving hebben overtreden, kunnen worden uitgesloten van overheidsopdrachten. Geschiktheidseisen moeten non-discriminatoir en proportioneel zijn en in verband staan met het voorwerp van de opdracht.

De ervaring van een bedrijf biedt bijvoorbeeld een goede mogelijkheid om groene overwegingen op te nemen in de criteria betreffende technische capaciteit. Bedrijven die de milieuwetgeving of -regelgeving hebben overtreden, kunnen worden uitgesloten als dat hun beroepsmoraliteit in het gedrang brengt (facultatief uitsluitingscriterium).

Opdracht gunnen

Bij de inhoudelijke beoordeling van de inschrijvingen kunnen aanbestedende diensten gunningscriteria opstellen waaraan de inschrijvingen worden beoordeeld. Milieugerichte gunningcriteria kunnen slechts worden toegepast wanneer ze:

  • verband houden met het voorwerp van de opdracht;
  • geen onbeperkte keuzevrijheid verlenen aan de aanbestedende dienst;
  • uitdrukkelijk worden vermeld in de aankondiging van de opdracht en het bestek;
  • in overeenstemming zijn met de verdragsbeginselen.

Uitvoeringsbepalingen

Milieuoverwegingen kunnen worden geïntegreerd in de uitvoeringsfase, mits ze:

  • verband houden met de uitvoering van het contract;
  • uitdrukkelijk worden vermeld in de aankondiging van de opdracht;
  • in overeenstemming zijn met het Unierecht;

Decentrale overheden kunnen bijvoorbeeld aan de hand van uitvoeringsbepalingen bepalen hoe de goederen geleverd moeten worden en zelfs welke vervoersmethode moet worden gebruikt. Wanneer de contractant zich niet aan de afspraken houdt, kunnen er sancties opgelegd worden.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Beleid Milieucriteria

Milieucriteria

DOELSTELLINGEN DUURZAAM INKOPEN

Verschillende overheden hebben afspraken gemaakt over de doelstellingen voor duurzaam inkopen. Voor 2010 bijvoorbeeld was de doelstelling van het Rijk om 100% duurzaam in te kopen. Ook decentrale overheden hebben zichzelf doelen opgelegd:

Er zijn door de gemeenten en provincies na 2011 geen nieuwe akkoorden gesloten met het Rijk. In 2010 zouden gemeenten 75% duurzaam inkopen, waterschappen en provincies 50%. In 2015 moesten alle overheden voor 100% duurzaam inkopen. De Monitor Duurzaam inkopen laat zien in hoeverre overheden hun doelstellingen hebben gehaald.

DUURZAAMHEIDSCRITERIA

Voor een groot deel van de producten, diensten en werken die overheden inkopen zijn duurzaamheidscriteria ontwikkeld, die zijn bedoeld als handvat om duurzaam in te kopen. De meest actuele stand omtrent het duurzaam inkopen van overheden, vindt u op de websites van RVO en PIANOo.

Europees niveau

Op Europees niveau worden ook criteria ontwikkeld om duurzaam inkopen te stimuleren. Op de EU-website vindt u meer achtergrondinformatie en de meest actuele stand van zaken. Ook vindt u er criteriadocumenten. Momenteel zijn er negentien productgroepen gereed, waarop criteria zijn vastgesteld om duurzaam in te kopen.

Jurisprudentie Milieucriteria

Beentjes/Staat der Nederlanden

HvJ-EG, 20 september 1988. Zaak 31/87. In een aanbesteding was de eis opgenomen dat 70% van het totale arbeidspersoneel bij uitvoering van de opdracht ingeschreven werklozen uit Nederland betrof. Het Hof geeft aan dat dergelijke voorwaarden aan de Verdragsbeginselen moeten worden getoetst.

Lees meer

Concordia Bus Finland

HvJ-EG, 17 september 2002. Zaak C-513/99. Het gaat in deze zaak om het stellen van bepaalde milieucriteria in een aanbestedingsprocedure.

Lees meer

Douwe Egberts Coffee Systems Nederland B.V. tegen Den Helder, Alkmaar en Max Havelaar

Voorzieningenrechter Alkmaar, 18 maart 2010. Zaak LJNnr. BL7898. Het gaat in deze zaak om het stellen van bepaalde duurzaamheidseisen in een aanbestedingsprocedure. In de aanbestedingsprocedure zijn handelsvoorwaarden opgenomen. Deze schrijven voor dat alleen bedrijven die het Fair Trade label of een vergelijkbaar keurmerk hebben, in aanmerking komen voor de opdracht.

Lees meer

Noord-Holland

Conclusie AG Kokott, 15 december 2011. Zaak C-368/10. Het gaat in deze zaak om het stellen van bepaalde milieu- en sociale eisen in een aanbestedingsprocedure (fair trade Max Havelaar koffie).

Lees meer

Rüffert

HvJ-EG, 3 april 2008. Zaak C-346/06. Bij de aanbesteding van bouwwerken mag niet altijd als voorwaarde worden gesteld dat werknemers het Cao-loon betaald krijgen. Wanneer het Cao-loon niet algemeen verbindend is verklaard, hoeven buitenlandse (onder)aannemers zich daaraan niet te houden. Een dergelijke aanbestedingseis is in strijd met de richtlijn terbeschikkingstelling van werknemers (richtlijn 96/71/EG) en met het vrij verkeer van diensten.

Wienstrom

HvJ-EG, 4 december 2003. Zaak C-448/01. In een aanbesteding tot levering van elektriciteit werd vereist dat de stroom voor 45% moest worden opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen. Het Europees recht verzet zich hier in principe niet tegen. In deze zaak gaat het om het gelijkheids- en transparantiebeginsel.

Lees meer

Nieuws Milieucriteria

Kabinet promoot klimaatneutraal en circulair inkopen

Het kabinet wil met publieke organisaties en overheden een stap zetten in de richting van een klimaatneutrale en circulaire economie. Om publieke organisaties en overheden te stimuleren om in 2018 duurzamer in te kopen stelt het kabinet € 5 miljoen uit de klimaatgelden van het regeerakkoord beschikbaar.

Lees het volledige bericht

Rapport Maatschappelijk Verantwoord Inkopen: minstens 4,9 megaton minder CO2-uitstoot

Duurzaam inkopen in bepaalde productgroepen door (decentrale) overheden heeft geleid tot minstens 4,9 megaton minder CO2-uitstoot. Dit blijkt uit een rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat op 26 februari 2018 is gepubliceerd. Aan de hand van illustraties van acht verschillende productgroepen wordt in het rapport een methode voor het evalueren van het effect van maatschappelijk verantwoord inkopen beschreven.

Lees het volledige bericht

De MiliEUverkenner is weer up-to-date!

Wilt u voor uw gemeente, provincie of waterschap snel de stand van zaken omtrent milieuregelgeving vinden? Dat kan met de MiliEUverkenner! Alle informatie is nu nog makkelijker te vinden, want de MiliEUverkenner heeft een andere indeling. Europa decentraal wil de milieuexperts hartelijk danken voor hun bijdrage, omdat zij meerdere malen per jaar een inhoudelijke bijdrage leveren aan de MiliEUverkenner.
Lees het volledige bericht

Praktijk Milieucriteria

Milieucriteria

Gemeente Nijmegen: Duurzame catering en een schoon wagenpark

Nijmegen heeft een aantal budgethouders aangewezen, die zelfstandig inkopen en goed op de hoogte zijn van nieuwe eisen van productgroepen. Hiermee wilde Nijmegen de doelstelling halen om in 2010 volledig duurzaam in te kopen. De catering is voor een deel biologisch en minder milieubelastend. Binnenkort volgt de vervanging van het wagenpark en moeten stadsbussen op aardgas gaan rijden.

Gemeente Utrecht: Elektrische bierboot

Sinds 2010 worden onder andere horecagelegenheden bevoorraadt met de bierboot. Er rijden minder vervuilende vrachtwagens in de stad en de boot is voorzien van een elektromotor met oplaadbare accu’s. Na een hele dag varen, laden en lossen worden de accu’s met groene stroom opgeladen.

Waterschap Rivierenland: Duurzame mindset medewerkers

Pas als duurzaamheid geïntegreerd is in het beleid, geeft iedere ambtenaar en bestuurder er de verdiende aandacht aan. Waterschap Rivierenland heeft daarom een duurzaamheidbeleid aanvaard. Maximale betrokkenheid wordt gestimuleerd door duurzaamheid middels een puntensysteem persoonlijk voordeel op te laten leveren. Zo kunnen medewerkers punten verdienen door op de fiets naar het werk te komen. In praktijk leidt dit systeem tot bruikbare ideeën voor duurzaamheid en duurzaam inkopen.

Meerdere gemeenten: Samen nog duurzamer

In de omgeving van Amersfoort hebben een aantal samenwerkende gemeenten een multifunctionele brandweerauto aangeschaft. Deze voldoet aan de duurzame eisen van alle gebruikers, door innovatieve oplossingen in te zetten. Het is verstandig om ambitieuzere criteria met meerdere aanbestedende diensten af te stemmen. Voor ondernemers is het hinderlijk om iedere aanbesteding met andere eisen en bewijsmiddelen te worden geconfronteerd.

Praktijkvragen Milieucriteria

Publicaties Milieucriteria

Wet- en regelgeving Milieucriteria

Milieucriteria

Nieuwe aanbestedingsrichtlijnen

Op 15 januari 2014 heeft het Europees Parlement 3 nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen aangenomen welke op 11 februari 2014 door de Raad van Ministers zijn vastgesteld. De definitieve tekst is op 28 maart 2014 gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. Het betreft een nieuwe richtlijn voor de klassieke sectoren (2014/24/EU), een richtlijn voor de nutssectoren (2014/25/EU) en een concessierichtlijn (2014/23/EU). Nederland moet voor 18 april 2016 de nieuwe richtlijnen implementeren in de Aanbestedingswet.
De nieuwe aanbestedingsrichtlijnen bevatten geen verplichtingen om sociale-, milieu-, of innovatiedoelstellingen te integreren in het aanbestedingsproces. Gezien de grote verschillen tussen sectoren en markten, heeft de Europese wetgever het niet raadzaam gevonden voor overheidsopdrachten algemene verplichtingen voor ecologisch en sociaal  verantwoorde en innovatieve aanbestedingen vast te stellen. Daarom is ervoor gekozen om via sectorspecifieke wetgeving sectorspecifieke verplichtingen vast te stellen.
Wel bevatten de richtlijnen een aantal nieuwe mogelijkheden om behalve prijs ook kwaliteit, milieueffecten, sociale factoren en innovatiepotentieel een rol te laten spelen bij de selectie.
Zie voor meer informatie ook de notitie nieuwe aanbestedingsrichtlijnen van Europa decentraal.

Sectorspecifieke regelgeving met milieucriteria

In de volgende regelgeving zitten de milieucriteria verwerkt:

1. Richtlijn schone en energiezuinige wegvoertuigen

Met de richtlijn schone en energiezuinige wegvoertuigen geeft de Commissie aan dat zij wil dat decentrale overheden bij de aanschaf van wegvoertuigen meer rekening houden met het milieu. Vanaf 2012 is het verplicht om milieuoverwegingen op te nemen in de aanbesteding van vervoersmiddelen.

2. Richtlijn energieprestaties gebouwen

Volgens de richtlijn energieprestaties gebouwen moeten alle gebouwen waar overheden eigenaar van zijn, vanaf 2019 bijna energieneutraal zijn. Dit in kader van de voortrekkersrol van decentrale overheden. Vanaf 31 januari 2020 moeten alle nieuwe gebouwen bijna energieneutraal zijn en sinds 2013 moet al aan een aantal minimumeisen worden voldaan.

3. IT-producten

IT-producten die aanbestedende diensten kopen, moeten voldoen aan de minimum eisen die beschreven worden in de EU Energie Star Verordening.

X