Sociale criteria

Decentrale overheden kunnen bijzondere voorwaarden bepalen waaronder een opdracht moet worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld sociale criteria of milieuoverwegingen (art. 18 lid 2 en 67 richtlijn 2014/24). In praktijk speelt duurzaamheid een steeds belangrijkere rol aanbestedingen van decentrale overheden. Door werken, diensten en leveringen duurzaam in te kopen, wordt rekening gehouden met het milieu en de sociale omstandigheden.

Opnemen sociale criteria

Sociale criteria kunnen in verschillende fasen van het aanbestedingsproces worden opgenomen:

  1. bij het vaststellen van de eisen van een opdracht;
  2. bij de selectie van leveranciers, dienstverleners of aannemers;
  3. bij het gunnen van de opdracht;
  4. in de uitvoeringsbepalingen van het contract.

1. Vaststellen eisen sociale criteria

In deze fase staat centraal wát de decentrale overheid wil aanschaffen. Hierin kan de aanbestedende dienst sociale overwegingen (sociale criteria) laten meespelen. Hierbij moeten altijd de verdragsbeginselen nageleefd worden. Er mag niet gevraagd worden om een specifiek sociaal keurmerk. Wel kunnen de onderliggende technische specificaties hiervan gebruikt worden. Voorbeelden van sociale criteria zijn:

  • toegankelijkheid voor gehandicapten;
  • veiligheidsvereisten;
  • vereisten die te maken hebben met de uitvoering van de opdracht (zoals het verplichten van het gebruik van arbo-vriendelijke technische hulpmiddelen).

2. Selectiefase

Tijdens de selectiefase kunnen in uitsluitingscriteria en geschiktheidseisen ook sociale aspecten verwerkt worden. Gegadigden kunnen bijvoorbeeld uitgesloten worden als zij hun sociale bijdrage niet hebben voldaan (facultatief). Ook kunnen geschiktheidseisen worden gesteld. Deze mogen niet discrimineren, moeten proportioneel zijn en verband houden met het voorwerp van de opdracht. Sociale overwegingen kunnen alleen worden meegenomen in de technische geschiktheidseisen, als de realisatie van het contract specifieke expertise vereist op sociaal gebied.

3. Opdracht gunnen

Wanneer gebruik wordt gemaakt van de methode ‘beste prijs-kwaliteitsverhouding’ of ‘laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit’, kunnen sociale gunningscriteria worden toegepast. Voorwaarden hiervoor zijn dat de gunningscriteria:

  • verbonden zijn met het voorwerp van het contract;
  • geen onbeperkte keuzevrijheid toekennen aan de aanbestedende dienst;
  • uitdrukkelijk worden vermeld in de aankondiging van het contract en de inschrijvingsdocumenten;
  • overeenstemmen met de fundamentele beginselen van het Unierecht.

4. Uitvoering opdracht

Wanneer een aanbestedende dienst wil dat de opdrachtnemer bijkomende sociale doelstellingen realiseert, kunnen contractuele bepalingen over de uitvoering van de opdracht worden opgenomen. Deze bepalen hoe de opdracht uitgevoerd moet worden. Sociale overwegingen kunnen ingelast worden in de contractuele bepalingen, mits ze:

  • verband houden met de uitvoering van de opdracht;
  • uitdrukkelijk worden vermeld in de aankondiging van de opdracht;
  • in overeenstemming zijn met het Unierecht.

Social return

Overheden en ondernemers kunnen afspreken om een deel van het aanbestedingsbedrag te besteden aan banen, stages of leerwerkplekken voor kwetsbare groepen. Bijvoorbeeld langdurig werklozen en gehandicapten. Deze social return bevordert de re-integratie van mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt en kan op verschillende manieren vormgegeven worden.

5%-regeling

Vaak wordt social return toegepast in de vorm van een contract-eis, meestal als 5%-regeling. Er zijn echter meer mogelijkheden. Op de website van PIANOo vindt u verschillende Handreikingen Social return. Het Rijk streeft naar 5% social return per aanbesteding. Het gaat alleen om aanbestedingen voor diensten (bijvoorbeeld catering en schoonmaakwerk) en werken (bijvoorbeeld het aanleggen van een weg of de onderhoud van een gebouw). Dit staat in het kabinetstandpunt over social return bij het Rijk. Een aantal gemeenten en provincies past social return al toe.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Beleid Sociale criteria

Sociale criteria

Europees recht en beleid

In 2001 heeft de Europese Commissie een Interpretatieve Mededeling uitgebracht over de mogelijkheden om sociale aspecten in overheidsopdrachten te integreren. In 2001 verschenen al interpretatieve mededelingen over sociale criteria en milieucriteria.

In 2005 verscheen het Handboek Groen kopen (milieuoverwegingen) en in 2011 het Handboek Sociaal kopen (sociale overwegingen).

Doelstellingen overheden bij duurzaam inkopen

Verschillende overheden hebben afspraken gemaakt over de doelstellingen voor duurzaam inkopen. In 2010 had het Rijk tot doel 100% duurzaam inkopen, gemeenten 75% en waterschappen en provincies 50%. In 2015 moeten alle (decentrale) overheden 100% duurzaam inkopen. De Monitor Duurzaam Inkopen laat zien in hoeverre de doelstellingen zijn behaald.

Sociale voorwaarden

De overheid wil met sociale voorwaarden internationaal bijdragen aan betere arbeidsomstandigheden in de productieketen. Daarom heeft de Rijksoverheid sociale voorwaarden opgesteld voor aankopen boven de Europese aanbestedingsdrempels.

Jurisprudentie Sociale criteria

Batiments et Ponts Construction SA, WISAG Productionsservice GmbH vs Berlaymont 2000 SA

HvJ-EU, 15 juli 2010. Zaak C-74/09. Een nationale regeling op grond waarvan een aannemer in de lidstaat van de aanbestedende dienst geregistreerd moet zijn, is onder voorwaarden toegestaan. Verder blijkt uit deze uitspraak dat een andere instantie dan de aanbestedende dienst krachtens het nationale recht belast mag zijn met het controleren van de uitsluitingsgronden, mits de samenstelling en de bevoegdheden van een dergelijke instantie verenigbaar zijn met het doel te waarborgen dat het Unierecht op het gebied van overheidsopdrachten wordt geëerbiedigd.

Lees meer

Beentjes tegen Nederlandse staat

HvJ-EG, 20 september 1988. Zaak 31/87. Deze zaak gaat over het uitleggen van richtlijn 71/305 betreffende de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken. Het Hof concludeerde in deze zaak dat het beginsel van vrij verrichten van diensten en non-discriminatie was geschonden, bij de eis dat een percentage van het personeel bij de uitvoering van de opdracht Nederlandse werklozen betrof.

Lees meer

Commissie tegen Nederland (koffieautomaten Noord-Holland)

HvJ-EU, 10 mei 2012. Zaak C-368/10. Het eisen van een keurmerk bij het aanbesteden van koffieautomaten is niet toegestaan. Dit volgt uit een uitspraak die het Europese Hof in mei 2012 deed tegen Nederland over de aanbesteding van koffieautomaten door de provincie Noord-Holland. Wel mogen de voor die milieukeur vastgelegde eisen gebruikt worden als technische specificatie.

Lees meer

Concordia Bus Finland

HvJ-EG, 17 september 2002. Zaak C-513/99. In een aanbesteding van een stadsbuslijn voor de stad Helsinki was een milieucriterium opgenomen betreffende stikstofmonoxide en het geluidsniveau. Het Hof oordeelde dat ecologisch voordeel mee mag wegen bij een aanbestedingsprocedure, indien wordt voldaan aan een aantal voorwaarden waardoor het vereiste dat het criterium verband moet houden met het voorwerp van de opdracht. Een gunningscriterium hoeft volgens het Hof dus niet noodzakelijk van zuiver economische aard te zijn.

Lees meer

Douwe Egberts Coffee Systems Nederland B.V. tegen Den Helder, Alkmaar en Max Havelaar

Voorzieningenrechter Alkmaar, 18 maart 2010. Zaak LJNnr. BL7898. De rechtbank Alkmaar komt in deze zaak tot de conclusie dat de gemeente Den Helder en de gemeente Alkmaar in een gezamenlijke Europese aanbesteding bepaalde duurzaamheidseisen mogen stellen, namelijk de voorwaarde dat de geleverde producten aan het Fair Trade label of een vergelijkbaar keurmerk moeten voldoen.

Lees meer

Rüffert

HvJ-EG, 3 april 2008. Zaak C-346/06. Bij de aanbesteding van bouwwerken mag niet altijd als voorwaarde worden gesteld dat werknemers het Cao-loon betaald krijgen. Wanneer het Cao-loon niet algemeen verbindend is verklaard, hoeven buitenlandse (onder)aannemers zich daaraan niet te houden. Een dergelijke aanbestedings-eis is in strijd met de richtlijn terbeschikkingstelling van werknemers (richtlijn 96/71/EG) en met het vrij verkeer van diensten.

Wienstrom

HvJ-EG, 4 december 2003. Zaak C-448/01. In een aanbesteding tot levering van elektriciteit werden milieucriteria vereist, namelijk dat de stroom moest worden opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen (wegingsfactor 45%). Het Europees recht verzet zich hier in principe niet tegen. Er zijn echter wel bepaalde eisen verbonden aan het stellen van een dergelijk criterium. Het criterium moet verband houden met het onderwerp van de opdracht. En het dient het in overstemming te zijn met het gelijkheids- en transparantiebeginsel.

Lees meer

Nieuws Sociale criteria

Kabinet promoot klimaatneutraal en circulair inkopen

Het kabinet wil met publieke organisaties en overheden een stap zetten in de richting van een klimaatneutrale en circulaire economie. Om publieke organisaties en overheden te stimuleren om in 2018 duurzamer in te kopen stelt het kabinet € 5 miljoen uit de klimaatgelden van het regeerakkoord beschikbaar.

Lees het volledige bericht

Tweede Kamer neemt moties over aanbesteden aan

Op 6 maart 2018 heeft de Tweede Kamer twee moties in het kader van aanbestedingen aangenomen. De moties werden ingediend door CDA-Kamerleden van den Berg, Heerma en Ronnes en spitsten zich toe op het aanbestedingsgedrag van overheden en arbeidsvoorwaarden bij aanbesteden.

Lees het volledige bericht

Rapport Maatschappelijk Verantwoord Inkopen: minstens 4,9 megaton minder CO2-uitstoot

Duurzaam inkopen in bepaalde productgroepen door (decentrale) overheden heeft geleid tot minstens 4,9 megaton minder CO2-uitstoot. Dit blijkt uit een rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat op 26 februari 2018 is gepubliceerd. Aan de hand van illustraties van acht verschillende productgroepen wordt in het rapport een methode voor het evalueren van het effect van maatschappelijk verantwoord inkopen beschreven.

Lees het volledige bericht

Geef uw feedback over de Gids Sociaal kopen

De Europese Commissie vraagt belanghebbenden om feedback te geven op de Gids Sociaal kopen. Organisaties die zich bezighouden met het beleid en de praktijk van maatschappelijk verantwoorde aanbestedingen kunnen hun input leveren tot 1 maart 2018.
Lees het volledige bericht

VNG presenteert prioritaire Europese onderwerpen 2017

Het VNG-bestuur heeft in haar februarivergadering de lijst met Europese prioriteiten voor het jaar 2017 voor de Nederlandse gemeenten vastgesteld. De VNG maakte dit overzicht ook dit jaar weer aan de hand van het Werkprogramma van de Europese Commissie voor 2017, de prioriteiten van het Congres van Lokale en Regionale Overheden voor de periode van 2017-2020, alsmede de inbreng van diverse bestuurlijke commissies en beleidsafdelingen van de VNG en het VNG Europa-netwerk.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Sociale criteria

Hoe kan het social return beleid van gemeenten in overeenstemming met de privacyregels worden uitgevoerd?

Onze gemeente voert een actief social return beleid en wil daarmee werkgelegenheid creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit doen wij onder meer door social return verplichtingen te hanteren bij aanbestedingen. Bij de uitvoering van dit sociale beleid loopt de gemeente tegen de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) aan. Op welke wijze kan de gemeente controleren dat ondernemingen inderdaad bepaalde personen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst hebben of zullen betrekken bij de uitvoering van de social return verplichting zonder dat de privacyregelgeving wordt overtreden?

Bekijk het antwoord

Mogen wij buitenlandse inschrijvers een social return verplichting opleggen?

Onze gemeente heeft in haar aanbestedingsbeleid opgenomen dat bij overheidsopdrachten voor werken en diensten boven een bepaalde drempel 5 % van de loonsom op grond van social return moet worden ingevuld. Bij opdrachten die in Nederland worden geplaatst en uitgevoerd is dit geen probleem. Echter, kunnen we ook bij Europese aanbestedingen een dergelijke eis opnemen? Hoe kunnen buitenlandse inschrijvers hieraan voldoen?

Bekijk het antwoord

Is een eis voor het inzetten van werklozen bij een aanbesteding geoorloofd?

Onze gemeente heeft bij het aanbesteden van het beheer van de parkeergarages in de offerteaanvraag aangegeven dat tot 20% van het in te zetten personeel werklozen dienen te zijn. Wanneer aan dit percentage niet wordt voldaan, moet dit worden gemotiveerd. Kan ik een dergelijke eis stellen? Zo ja, welk percentage is dan toegestaan?

Bekijk het antwoord

Publicaties Sociale criteria

X