DAEB en staatssteun

Diensten van algemeen economisch belang (DAEB) bevinden zich op het grensvlak tussen publieke belangen op nationaal en decentraal niveau en de regels van de interne markt. Decentrale overheden hebben een ruime beleidsvrijheid bij het omschrijven en laten uitvoeren van DAEB. Echter, het kan wel zijn dat er rekening gehouden moet worden met de staatssteunregels.

DAEB en staatssteunregels

Deze beleidsvrijheid is echter niet onbegrensd. Concreet betekent dit dat een decentrale overheid een onderneming mag belasten met het uitvoeren van een taak in het publiek belang. Maar de de verhoudingen op de interne markt moeten niet onevenredig verstoord worden. Bij het aanwijzen en financieren van een DAEB dient daarom rekening gehouden te worden met de staatssteunregels.

DAEB en het staatssteunverbod

Uit het Europees staatssteunverbod – dat is neergelegd in art. 107 lid 1 VWEU – is een aantal voorwaarden af te leiden waaraan moet worden voldaan om een maatregel als staatssteun aan te kunnen merken. Deze voorwaarden zijn cumulatief. Dat wil zeggen dat een maatregel pas staatssteun oplevert als aan alle hieronder opgesomde voorwaarden is voldaan:

  • de maatregel moet met staatsmiddelen zijn bekostigd;
  • hij moet ondernemingen een selectief economisch voordeel opleveren;
  • het voordeel moet de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen;
  • de maatregel moet het handelsverkeer binnen de EU ongunstig beïnvloeden.

Wanneer overheden DAEB financieren zou aan deze cumulatieve eisen kunnen worden voldaan. De financiering hiervan moet echter wel gestimuleerd blijven worden. Daarom wordt gezocht naar mogelijkheden om deze staatssteunproof in te kunnen richten.

DAEB en een uitzondering op de mededingingsregels

Ondernemingen die belast zijn met de uitvoering van een DAEB, vallen in beginsel onder de mededingingsregels (art. 106 lid 2 VWEU). Ondernemingen die belast zijn met het beheer van DAEB, vallen onder de regels van het VWEU en VEU.  Zij vallen met name onder de mededingingsregels, ‘voor zover de toepassing daarvan de vervulling van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert’. In principe gelden voor ondernemingen die een DAEB uitvoeren daarom de Europeesrechtelijke regels over mededinging en vrij verkeer. Tenzij de publieke dienst anders niet (voldoende) gewaarborgd kan worden.

Altmark-arrest

De werking van art. 106 lid 2 is in het verleden nader uitgewerkt in de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie. In het bijzonder in het Altmark-arrest uit 2003. Dit arrest vormt de criteria om financiering voor publieke marktdiensten uit te zonderen van het staatssteunverbod. In het Altmark-arrest oordeelde het Europees Hof van Justitie dat onder strikte voorwaarden de financiering van DAEB niet als staatssteun hoeft te worden beschouwd. Echter, het kan als financiële compensatie voor het verrichten van openbare dienstverplichtingen kan worden beschouwd.

Onderwerpen

Diensten van Algemeen Economisch Belang kunnen ook een overlap hebben met aanbesteden en de dienstenrichtlijn.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Nieuws DAEB en staatssteun

Recente staatssteun ontwikkelingen: TenderNed, Apple, Amazon en Partnerschap huisvesting

Onlangs hebben de Europese Commissie en het Gerecht (onderdeel van het Hof van Justitie van de Europese Unie) zich uitgesproken over een aantal interessante staatssteunzaken. Ook het Partnerschap huisvesting heeft het nieuws gehaald met een uitspraak over de staatssteunregels. In dit nieuwsbericht worden deze vier recente ontwikkelingen kort uitgelicht.

Lees het volledige bericht

Kamerbrief inzake verantwoording woningcorporaties DAEB

Ronald Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 16 mei 2017 een Kamerbrief over woningcorporaties naar de Tweede Kamer gestuurd. In de brief wordt ingegaan op een recent bericht over het toezicht op woningcorporaties en DAEB-taken en niet-DAEB-taken. Woningcorporaties hebben namelijk een extra opgave in het kader van de naleving van de in 2015 herziene Woningwet.

Lees het volledige bericht

Subsidie voor de NIP-test is geoorloofde staatssteun

De rechtbank Den Haag heeft geoordeeld  in een zaak over subsidie voor de NIP-test dat steunmaatregelen op basis van het DAEB-vrijstellingsbesluit zijn geoorloofd. Ook decentrale overheden kunnen zich op dit vrijstellingsbesluit beroepen. In de zaak wordt bepaald dat Nederland subsidie mag blijven verlenen aan academische ziekenhuizen voor het uitvoeren van de NIP-test (Niet Invasieve Prenatale test). Gendia, een Belgisch bedrijf dat deze test onder andere aanbiedt aan Nederlandse zwangere vrouwen, heeft in kort geding gevorderd dat de subsidieverlening wordt gestaakt. De Haagse voorzieningenrechter wijst deze vordering af op basis van de staatssteunregels. Deze regels bieden ruimte voor steun die wordt verleend voor een zogenaamde dienst van algemeen economisch belang (DAEB).

Lees het volledige bericht

Nederlandse versie van mededeling staatssteun (Notion of State aid)

Donderdag 18 mei 2016 heeft de Europese Commissie de definitieve versie van de mededeling staatssteun (in het Engels de ‘Notion of State aid’) aangenomen. Deze mededeling is nu tevens in Nederlands en in alle overige Europese talen gepubliceerd.
Lees het volledige bericht

Commissie onderzoekt Franse steun aan openbaar vervoersbedrijven

Decentrale overheden kunnen bedrijven steunen zonder dat er sprake is van verboden staatssteun door een dienst als Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) aan te wijzen. Daarbij is het wel belangrijk rekening te houden met de daarbij geldende voorwaarden. Dit wordt geïllustreerd door het formele onderzoek dat de Europese Commissie is gestart naar Franse steun aan openbaar vervoersbedrijven.

Lees het volledige bericht

EUrrest september 2013

Compensatie aan bouwbedrijven die verplicht zijn sociale woningbouw te realiseren is geen verboden staatssteun zolang de verrichte activiteiten onder diensten van algemeen economisch belang (DAEB) vallen. Dit is een van de conclusies die getrokken kan worden uit de gevoegde zaken C-197/11 en C-203/11 – Eric Libert e.a. tegen Vlaamse Regering.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen DAEB en staatssteun

Kan de DAEB regelgeving worden toegepast voor steun aan een lokale publieke omroep?

Onze gemeente kent een publieke omroep, die onder meer de inwoners van de gemeente attendeert op kwesties van lokaal belang. De gemeente wil graag deze lokale publieke omroep financiële steun verlenen om dergelijke diensten (het attenderen van lokale kwesties) aan te kunnen (blijven) bieden. Is het dan bijvoorbeeld mogelijk de publieke omroep (voor bepaalde diensten) aan te wijzen als dienst van algemeen economisch belang (DAEB) om zo geoorloofd steun te kunnen verlenen? Zo ja, wat zijn dan eventuele gevolgen voor de omroep qua inkomsten uit reclame; mogen zij die dan nog steeds verkrijgen?

Bekijk het antwoord

Is een DAEB mogelijk voor een maatschappelijke instelling?

In onze gemeente is een sociaal-maatschappelijke instelling gevestigd die zorg- en welzijnswerkzaamheden uitvoert in een achterstandswijk. Deze werkzaamheden versterken de sociale cohesie in de buurt. Bij de instelling zijn ook mensen werkzaam die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt. Wij willen deze instelling graag financiële steun verlenen door het zorg- en welzijnswerk en het inzetten van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aan te merken als DAEB. Het gaat om een totaalbedrag van € 600.000,-. Bieden de toepasselijke DAEB-regels hier de ruimte voor?

Bekijk het antwoord

Staatssteunregels ook van toepassing op peuterspeelzaalwerk na harmonisering met kinderopvang?

Onze gemeente bereidt zich voor op de harmonisering van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, die wordt geregeld via de Wet Kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (Wko). Wij bekijken hoe wij de financiering van deze diensten straks vorm moeten geven. Wij zagen peuterspeelzaalwerk altijd als een Dienst van Algemeen Belang (DAB), waarop de staatssteunregels niet van toepassing waren. Is dat na de harmonisering straks ook nog zo?

Bekijk het antwoord

Kan een financiële bijdrage aan stichtingen voor bijzonder onderwijs worden aangemerkt als staatssteun?

Als gemeente willen wij stichtingen voor bijzonder onderwijs graag financieel ondersteunen. Volgens de Europese regelgeving voor Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) vallen diensten voor openbaar onderwijs niet onder de Europese staatssteunregels. Bijzonder onderwijs verschilt echter van openbaar onderwijs. Kan financiering van bijzonder onderwijs, in tegenstelling tot openbaar onderwijs, daarom dan mogelijk wel worden aangemerkt als staatssteun?

Bekijk het antwoord

Is de verplaatsing van een landbouwbedrijf voor de ontwikkeling van natuur in het algemeen belang?

Onze provincie wil bijdragen aan de ontwikkeling van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Hiertoe wil de provincie een landbouwbedrijf steun verlenen om naar een nieuwe locatie te verhuizen zodat de huidige locatie in de EHS kan worden opgenomen. Onze vraag is of de versterking van de EHS een algemeen belang oplevert in de zin van artikel 16 van de Landbouw Groepsvrijstellingsverordening (LGVV)?

Bekijk het antwoord

Voor welke periode kan een DAEB worden toegewezen?

Onze gemeente wil onder toepassing van het Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) Vrijstellingsbesluit steun verlenen aan een zorgcentrum voor mensen met een geestelijke beperking. Aangezien de gemeente continuïteit van zorg erg belangrijk vindt, willen wij graag dat de betrokken onderneming de DAEB voor langere tijd gaat uitvoeren. In dat kader vragen wij ons af of er bepalingen zijn voor wat betreft de periode waarvoor een onderneming met de uitvoering van een DAEB kan worden belast.

Bekijk het antwoord

Financiering jeugdzorginstellingen via DAEB mogelijk?

Veel gemeenten kiezen ervoor om jeugdzorg in te kopen en een aanbesteding te starten. Onze gemeente overweegt echter om de dienstverlening op het terrein van jeugdzorg niet als opdrachtgever in te gaan kopen, maar om de bestaande jeugdinstellingen in onze gemeente te financieren. Dit willen we doen door ze te compenseren voor het verrichten van diensten in het algemeen (economisch) belang (DA(E)B). Is dat mogelijk?

Bekijk het antwoord

Welke mogelijkheden bieden DAEB om steun ‘staatssteunproof’ in te richten?

In onze gemeente zijn we ons aan het oriënteren op de mogelijkheden om steunmaatregelen ‘staatssteunproof’ in te richten. Zo kijken we onder andere naar de mogelijkheden om bepaalde vormen van steun in te richten als zogenaamde compensatie voor de verrichting van een dienst van algemeen economisch belang. In dit kader zijn wij vele verschillende afkortingen tegengekomen: DAB, DAEB, NEDAB en SDAB. Kunnen jullie uitleggen waar deze begrippen voor staan en in hoeverre we daarbij rekening moeten houden met de Europese staatssteunregels?

Bekijk het antwoord

Hoe dienen decentrale overheden een DAEB aan een onderneming toe te wijzen?

Onze gemeente wil een subsidie verstrekken aan een onderneming die diensten verleent om de sociale integratie van mensen met een handicap te bevorderen. Wij willen deze subsidie inrichten als compensatie voor de verrichting van een dienst van algemeen economisch belang (DAEB).
Volgens Europese wet- en regelgeving moeten wij dan onder meer de onderneming via een zogenoemd toewijzingsbesluit met de betreffende DAEB belasten. Wat houdt dit precies in? En welke gegevens dienen wij in dit toewijzingsbesluit op te nemen?

Bekijk het antwoord

X