DAEB en staatssteun

Diensten van algemeen economisch belang (DAEB) bevinden zich op het grensvlak tussen publieke belangen op nationaal en decentraal niveau en de regels van de interne markt. Decentrale overheden hebben een ruime beleidsvrijheid bij het omschrijven en laten uitvoeren van DAEB. Echter, het kan wel zijn dat er rekening gehouden moet worden met de staatssteunregels.

DAEB en staatssteunregels

Deze beleidsvrijheid is echter niet onbegrensd. Concreet betekent dit dat een decentrale overheid een onderneming mag belasten met het uitvoeren van een taak in het publiek belang. Maar de verhoudingen op de interne markt moeten niet onevenredig verstoord worden. Bij het aanwijzen en financieren van een DAEB dient daarom rekening gehouden te worden met de staatssteunregels.

DAEB en het staatssteunverbod

Uit het Europees staatssteunverbod – dat is neergelegd in art. 107 lid 1 VWEU – is een aantal voorwaarden af te leiden waaraan moet worden voldaan om een maatregel als staatssteun aan te kunnen merken. Deze voorwaarden zijn cumulatief. Dat wil zeggen dat een maatregel pas staatssteun oplevert als aan alle hieronder opgesomde voorwaarden is voldaan:

  • de maatregel moet met staatsmiddelen zijn bekostigd;
  • hij moet ondernemingen een selectief economisch voordeel opleveren;
  • het voordeel moet de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen;
  • de maatregel moet het handelsverkeer binnen de EU ongunstig beïnvloeden.

Wanneer overheden DAEB financieren zou aan deze cumulatieve eisen kunnen worden voldaan. De financiering hiervan moet echter wel gestimuleerd blijven worden. Daarom wordt gezocht naar mogelijkheden om deze staatssteunproof in te kunnen richten.

DAEB en een uitzondering op de mededingingsregels

Ondernemingen die belast zijn met de uitvoering van een DAEB, vallen in beginsel onder de mededingingsregels (art. 106 lid 2 VWEU). Ondernemingen die belast zijn met het beheer van DAEB, vallen onder de regels van het VWEU en VEU.  Zij vallen met name onder de mededingingsregels, ‘voor zover de toepassing daarvan de vervulling van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert’. In principe gelden voor ondernemingen die een DAEB uitvoeren daarom de Europeesrechtelijke regels over mededinging en vrij verkeer. Tenzij de publieke dienst anders niet (voldoende) gewaarborgd kan worden.

Altmark-arrest

De werking van art. 106 lid 2 is in het verleden nader uitgewerkt in de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie. In het bijzonder in het Altmark-arrest uit 2003. Dit arrest vormt de criteria om financiering voor publieke marktdiensten uit te zonderen van het staatssteunverbod. In het Altmark-arrest oordeelde het Europees Hof van Justitie dat onder strikte voorwaarden de financiering van DAEB niet als staatssteun hoeft te worden beschouwd. Echter, het kan als financiële compensatie voor het verrichten van openbare dienstverplichtingen kan worden beschouwd.

Onderwerpen

Diensten van Algemeen Economisch Belang kunnen ook een overlap hebben met aanbesteden en de dienstenrichtlijn.

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Nieuws DAEB en staatssteun

Aankondiging staatssteun- en DAEB-rapportage decentrale overheden

In maart zullen alle gemeenten en provincies die staatssteun hebben verleend worden verzocht hierover te rapporteren. Het gaat daarbij om uitbetalingen die hebben plaatsgevonden in 2019. Naast de reguliere jaarlijkse staatssteunrapportage zal dit jaar ook de tweejaarlijkse DAEB-rapportage plaatsvinden. In dit bericht vindt u meer informatie over de rapportages en de te volgen procedures. Lees het volledige bericht

Recente staatssteun ontwikkelingen: TenderNed, Apple, Amazon en Partnerschap huisvesting

Onlangs hebben de Europese Commissie en het Gerecht (onderdeel van het Hof van Justitie van de Europese Unie) zich uitgesproken over een aantal interessante staatssteunzaken. Ook het Partnerschap huisvesting heeft het nieuws gehaald met een uitspraak over de staatssteunregels. In dit nieuwsbericht worden deze vier recente ontwikkelingen kort uitgelicht.

Lees het volledige bericht

Kamerbrief inzake verantwoording woningcorporaties DAEB

Ronald Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 16 mei 2017 een Kamerbrief over woningcorporaties naar de Tweede Kamer gestuurd. In de brief wordt ingegaan op een recent bericht over het toezicht op woningcorporaties en DAEB-taken en niet-DAEB-taken. Woningcorporaties hebben namelijk een extra opgave in het kader van de naleving van de in 2015 herziene Woningwet.

Lees het volledige bericht

Subsidie voor de NIP-test is geoorloofde staatssteun

De rechtbank Den Haag heeft geoordeeld  in een zaak over subsidie voor de NIP-test dat steunmaatregelen op basis van het DAEB-vrijstellingsbesluit zijn geoorloofd. Ook decentrale overheden kunnen zich op dit vrijstellingsbesluit beroepen. In de zaak wordt bepaald dat Nederland subsidie mag blijven verlenen aan academische ziekenhuizen voor het uitvoeren van de NIP-test (Niet Invasieve Prenatale test). Gendia, een Belgisch bedrijf dat deze test onder andere aanbiedt aan Nederlandse zwangere vrouwen, heeft in kort geding gevorderd dat de subsidieverlening wordt gestaakt. De Haagse voorzieningenrechter wijst deze vordering af op basis van de staatssteunregels. Deze regels bieden ruimte voor steun die wordt verleend voor een zogenaamde dienst van algemeen economisch belang (DAEB).

Lees het volledige bericht

Commissie onderzoekt Franse steun aan openbaar vervoersbedrijven

Decentrale overheden kunnen bedrijven steunen zonder dat er sprake is van verboden staatssteun door een dienst als Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) aan te wijzen. Daarbij is het wel belangrijk rekening te houden met de daarbij geldende voorwaarden. Dit wordt geïllustreerd door het formele onderzoek dat de Europese Commissie is gestart naar Franse steun aan openbaar vervoersbedrijven.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen DAEB en staatssteun

Financiering jeugdzorginstellingen via DAEB mogelijk?

Veel gemeenten kiezen ervoor om jeugdzorg in te kopen en een aanbesteding te starten. Onze gemeente overweegt echter om de dienstverlening op het terrein van jeugdzorg niet als opdrachtgever in te gaan kopen, maar om de bestaande jeugdinstellingen in onze gemeente te financieren. Dit willen we doen door ze te compenseren voor het verrichten van diensten in het algemeen (economisch) belang (DA(E)B). Is dat mogelijk?

Bekijk het antwoord

Welke mogelijkheden bieden DAEB om steun ‘staatssteunproof’ in te richten?

In onze gemeente zijn we ons aan het oriënteren op de mogelijkheden om steunmaatregelen ‘staatssteunproof’ in te richten. Zo kijken we onder andere naar de mogelijkheden om bepaalde vormen van steun in te richten als zogenaamde compensatie voor de verrichting van een dienst van algemeen economisch belang. In dit kader zijn wij vele verschillende afkortingen tegengekomen: DAB, DAEB, NEDAB en SDAB. Kunnen jullie uitleggen waar deze begrippen voor staan en in hoeverre we daarbij rekening moeten houden met de Europese staatssteunregels?

Bekijk het antwoord

Hoe dienen decentrale overheden een DAEB aan een onderneming toe te wijzen?

Onze gemeente wil een subsidie verstrekken aan een onderneming die diensten verleent om de sociale integratie van mensen met een handicap te bevorderen. Wij willen deze subsidie inrichten als compensatie voor de verrichting van een dienst van algemeen economisch belang (DAEB).
Volgens Europese wet- en regelgeving moeten wij dan onder meer de onderneming via een zogenoemd toewijzingsbesluit met de betreffende DAEB belasten. Wat houdt dit precies in? En welke gegevens dienen wij in dit toewijzingsbesluit op te nemen?

Bekijk het antwoord

Kunnen wij woningcorporaties steunen buiten de Tijdelijke regeling om?

Onze gemeente wil een woningcorporatie steun verlenen voor het opknappen van een aantal sociale huurwoningen. De steun zal bestaan uit een eenmalige subsidie van € 800.000,-. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat deze steun niet onder de Tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting (Tijdelijke regeling) valt. Kunnen wij ook buiten deze Tijdelijke regeling om ‘staatssteunproof’ steun verlenen aan woningcorporaties?

Bekijk het antwoord

Kan steun aan kleinschalige zorginstellingen als DAEB gekwalificeerd worden?

Onze gemeente wil een kleinschalige zorgformule voor mensen met een verstandelijke handicap financieel ondersteunen. De zorginstelling wordt geleid door een echtpaar en biedt de bewoners naast zorg ook rust, veiligheid en continuïteit. Kan deze financiering ongeoorloofde staatssteun opleveren? Zo ja, kan de constructie staatssteunproof worden ingericht door de steun aan te merken als compensatie voor de uitoefening van een dienst van algemeen economisch belang (DAEB)?

Bekijk het antwoord

Kan een samenwerkingsverband voor behoud van de cultuursector aangemerkt worden als DAEB?

Onze provincie wil een cultureel samenwerkingsverband steunen waar verschillende organisaties in zijn vertegenwoordigd (dans, toneel, opera, etc.). Het opleggen van een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) is een manier om financiering staatssteunproof te maken. Kunnen wij bij dit samenwerkingsverband een DAEB beleggen voor de instandhouding van de cultuursector in de provincie?

Bekijk het antwoord

Is het mogelijk een DAEB aan te wijzen voor het aanleggen van breedband?

Onze gemeente wil dat er breedband wordt aangelegd in een buitengebied. Het aanleggen van breedband in dit gebied is voor bedrijven, die infrastructuur voor breedband aanleggen, niet rendabel. Wij willen daarom deze taak aan een onderneming opleggen en deze aanmerken als een dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Het opleggen van een DAEB is een manier om financiering staatssteunproof te maken. Is dat mogelijk?

Bekijk het antwoord