Elektriciteitsmarkt

Met het Clean Energy Package heeft de Europese Commissie vier nieuwe wetten aangenomen die gerelateerd zijn aan de elektriciteitsmarkt:

  • Verordening elektriciteitsmarkt (2019/943)
  • Richtlijn elektriciteitsmarkt (2019/944)
  • Verordening risicoparaatheid (2019/941)
  • Verordening Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) (2019/942).

Met deze richtlijn en verordeningen bereidt de EU de elektriciteitsmarkt voor op de omschakeling naar schone energie. Daarnaast wordt de  elektriciteitsmarkt beter beschermd tegen stroomonderbrekingen, wordt  beter in staat om hernieuwbare energie te integreren, en is meer op de (grensoverschrijdende) markt en de consument gericht. Omdat deze wijzigingen allemaal betrekking hebben op de elektriciteitsmarkt, vergen ze  een Wijziging van de Elektriciteitswet van 1998.

Verordening Elektriciteitsmarkt

De vernieuwde elektriciteitsverordening treft maatregelen om de elektriciteitsmarkt onafhankelijker te maken van overheidsingrijpen. Prijzen dienen voort te komen uit vraag en aanbod waardoor burgers kunnen profiteren van vergrote concurrentie op de elektriciteitsmarkt. Hieronder een aantal specifiekere maatregelen:

  • Er zijn nieuwe eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproductie-eenheden op het systeem (Artikelen 12- 13)
  • Regels over hoe lidstaten, regulerende instanties en transmissiesysteembeheerders dienen om te gaan met congestiemanagement (Artikelen  14 – 16).
  • Eisen dat netwerktarieven daadwerkelijke kosten dienen te reflecteren en transparant moeten zijn (Artikel 18).
  • Stimulering van regionale samenwerking tussen transmissiesysteembeheerders met ‘regionale coördinatiecentra’. Regionale coördinatiecentra brengen onder andere transmissiesysteembeheerders bij elkaar, stellen veiligheidsanalyses en gemeenschappelijke netmodellen op, voeren gecoördineerde capaciteitsberekeningen uit en hebben verschillende rapportageplichten (Artikelen 35 – 47). Deze coördinatiecentra treden uiterlijk op 1 juli 2022 in werking.

Uitfasering van capaciteitsmechanismen voor energiecentrales met een CO2-uitstoot van 550 gr. of meer per kWh. Een capaciteitsmechanisme is een vorm van staatssteun waarmee bijvoorbeeld een kolencentrale wordt vergoed voor het beschikbaar houden van capaciteit.  Door middel van een zogenaamde grandfathering-clausule kunnen overeenkomsten voor deze capaciteitsmechanismen gesloten op uiterlijk 31 december 2019 doorgang vinden, ook na juni 2025.

Richtlijn Elektriciteitsmarkt

De bepalingen opgenomen in de elektriciteitsrichtlijn zien met name toe op de gemeenschappelijke Europese markt voor elektriciteit. Op grond van artikel 3 van de richtlijn is bijvoorbeeld bepaald dat nationale wetgeving geen onnodige belemmering mag vormen voor grensoverschrijdende elektriciteitsstromen. Hiernaast worden aanbieders van elektriciteit op grond van de richtlijn, en de daarop volgende implementatie in nationale wetgeving, vrijer om prijzen vast te stellen. Ook roept de richtlijn de lidstaten op te zorgen voor daadwerkelijke concurrentie op de elektriciteitsmarkt en heeft een sterkere focus op de consument Hieronder een aantal specifiekere maatregelen:

  • Leveranciers zijn vrij de prijs waarvoor zij aan de afnemers leveren, vast te stellen en mogen een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs aanbieden. Bij een dynamisch  elektriciteitsleveringscontract bestaat prijsvariatie op basis van marktontwikkelingen. De lidstaten zorgen ervoor dat eindafnemers kunnen verzoeken om een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs (Artikel 11).
  • Lidstaten dienen een contactpunt in het leven te roepen waar afnemers alle belangrijke informatie kunnen krijgen, zoals over hun rechten, het toepasselijk recht en geschillenbeslechtingsmechanismen (Artikel 25)
  • Uiterlijk in 2026 moet het technisch proces voor de overstap naar een andere leverancier minder dan 24 uur in beslag nemen in alle EU-landen (Artikel 12).
  • Aanbieders verlenen gratis toegang tot ten minste één vergelijkingsinstrument voor energie waarmee afnemers de voordeligste aanbieding op de markt kunnen vinden (Artikel 14).

Naast bepalingen met een directe betrekking op de gemeenschappelijke markt bevat de richtlijn ook randvoorwaarden voor plaatselijke energiegemeenschappen.

Verordening Risicoparaatheid

Op basis van de verordening risicoparaatheid worden de lidstaten verplicht om plannen op te stellen waarin wordt aangegeven hoe zij paraat zijn om crisissituaties op te kunnen vangen. Deze risicoparaatheidsplannen bevatten onder andere mogelijke scenario’s voor elektriciteitscrises op nationaal en regionaal niveau  en oplossingen om de negatieve effecten van degelijke crises in te perken. Hiernaast wordt door middel van deze verordening ook geharmoniseerd hoe lidstaten risico’s identificeren.. De risicoparaatheidsplannen dienen ook regionale maatregelen bevatten om te waarborgen dat crisissituaties met een grensoverschrijdende impact worden voorkomen en beheerst.

Agentschap ACER

Met de herschikking van de verordening tot de oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) wordt een betere samenwerking tussen nationale elektriciteit- en gasbeheerders beoogd. De taken van ACER worden met deze verordening aangepast en uitgebreid. Het Agentschap zal samen met nationale regulerende instanties en het Europees netwerk van transmissiebeheerders voor elektriciteit (ENTSB) toezicht houden op en onderzoek verrichten naar het functioneren van regionale operationele centra. Verder zal ACER voorstellen met betrekking tot elektriciteitsopwekking en risicoparaatheid kunnen goedkeuren en indien nodig wijzigen.