Natura 2000

Natura 2000 is het netwerk van beschermde natuurgebieden dat moet zorgen voor de bescherming van de biodiversiteit in de EU. De juridische basis van Natura 2000 is de Vogel- en Habitatrichtlijn.

Decentrale overheden

Decentrale overheden hebben veel te maken met de bescherming van flora en fauna en de maatregelen die voortkomen uit Natura 2000. Zo dient er rekening gehouden te worden met het Europese beleid bij:

  • het beheer en de inrichting van het buitengebied en de openbare ruimte;
  • het opstellen, goedkeuren en uitvoeren van ruimtelijke plannen;
  • het verlenen van milieu- en bouwvergunningen;
  • het nemen van peilbesluiten.

Biodiversiteit

De Europese Commissie legt nadruk op de compatibiliteit tussen regionale en ruimtelijke ontwikkeling en de biodiversiteit in de EU. Betere planning op nationaal, regionaal en lokaal niveau moet ervoor zorgen dat dit wordt gerealiseerd. Hierbij moet rekening gehouden worden met de biodiversiteit. Voorbeelden van punten die de planning verbeteren, zijn:

  • milieueffectrapportages;
  • projecten gefinancierd uit communautaire fondsen;
  • partnerschappen tussen plannenmakers en ontwikkelaars.

Online platform:

De Commissie heeft een online platform Natura 2000 gelanceerd. Decentrale overheden kunnen met behulp van dit platform onder meer kennis met elkaar delen over het onderhoud van natuurgebieden.

Beleid

Natura 2000

Natura 2000

Uiterlijk in 2020 moet het biodiversiteitverlies en de achteruitgang van ecosystemen in de EU tot stilstand worden gebracht en, voor zover mogelijk, ongedaan gemaakt worden.

Strategisch Plan Biodiversiteit

In 2011 presenteerde de Europese Commissie het Strategisch Plan Biodiversiteit 2011-2020 (opvolger van het plan uit 2006: ‘Het Biodiversiteitsverlies tegen 2010’). Het doel van het plan is om binnen tien jaar het biodiversiteitsverlies te stoppen en te zorgen voor een snelle omslag naar een hulpbronefficiënte en groene economie. De strategie valt binnen het kader van de EU2020-strategie.

Consolideren Natura 2000

Het consolideren van Natura 2000 staat centraal. Hiertoe zijn zes doelen gesteld:

– Volledige implementatie van EU regelgeving voor natuurbescherming en de bescherming van de biodiversitei;
– Betere bescherming van ecosystemen en meer gebruik van groene infrastructuur;
– Duurzamere land- en bosbouw;
– Beter management van de visstand;
– Strengere controle op invasieve exoten;
– Grotere bijdrage van de EU om wereldwijd biodiversiteitverlies tegen te gaan.

In dossier 9.1 van de MiliEUverkenner leest u hierover meer.

Invasieve soorten als bedreiging biodiversiteit

Bedreigende (invasieve), uitheemse soorten (exoten) zijn naast habitat- en klimaatverandering, overexploitatie en verontreiniging, zeer van invloed op de biodiversiteit. De Commissie stelt beleidsopties voor om schade aan natuur, economie en volksgezondheid door invasieve soorten aan te pakken. De Commissie had in 2012 met een voorstel voor een wettelijk instrument willen komen speciaal gericht op invasieve soorten, zie de website van de Commissie over dit onderwerp.

In dossier 9.2 van de MiliEUverkenner leest u hierover meer.

Jurisprudentie

Natura 2000

Natura 2000

Hvj EU, Sweetman tegen An bord, 11 april 2013

Zaak C-258/11. De An Bord heeft toestemming gegeven voor het project ‘aanleg buitenste rondweg N6 Galway City’. Volgens het project loopt een deel van de geplande weg door het GCB van Lough Corrib. Hierdoor zal een deel van de kalkhoudende rotsbodem definitief verloren gaan.
De An bord heeft in haar besluit tot toestemming geoordeeld dat het project, hoewel het plaatselijk een grote impact heeft op het gebied, de natuurlijke kenmerken van dit gebied niet aangetast zullen worden. Sweetman gaat tegen dit besluit van An Bord in beroep en stelt dat An bord dit onjuist geconcludeerd heeft.

Prejudiciële vraag
De verwijzende rechter vraagt het Hof of artikel 6 li3 d van de Habitatrichtlijn moet worden uitgelegd dat in een situatie zoals in het hoofdgeding, een plan of een project dat geen verband houdt met of nodig is voor het beheer van een gebied, de natuurlijke kenmerken van dat gebied aantast.

Instandhoudingsdoel
Het Hof herinnert eraan dat kalkhoudende rotsbodem een natuurlijke hulp bron is die niet kan worden vervangen wanneer zij is vernietigd. Het instandhoudingsdoel houdt dan ook in dat de bepalende kenmerken van het gebied, in dit geval de aanwezigheid van kalkhoudende rotsbodem, worden behouden in een gunstige staat van instandhouding.

Conclusie
Het Hof concludeert dat een plan of project dat de natuurlijke kenmerken van een bepaald gebied aantast wanneer het in de weg kan staan aan het duurzame behoud van de in deze richtlijn bedoelde bepalende kenmerken van het betrokken gebied die verband houden met de aanwezigheid van een prioritaire natuurlijke habitat waarvan het doel van instandhouding tot aanwijzing als GCB gebied heeft geleid. Bij de beoordeling daarvan moet het voorzorgsbeginsel worden toegepast.

HvJ EU, Briels tegen Minister van infrastructuur en milieu. 15 mei 2014

Zaak C-521/12. In deze zaak gaat het om negatieve gevolgen voor een natura 2000 gebied die moeten worden gecompenseerd door de aanleg van een nieuw gebied.

Feiten
De minister van infrastructuur en milieu heeft besloten dat de Rijksweg A2 wordt verbreed. Deze verbreding zal, zo blijkt uit een voorafgaande natuurtoets, negatieve gevolgen hebben voor het natura 2000-gebied Vlijmens Ven, Moerputten en Bossche Broek waarin het habitattype blauwgraslanden wordt beschermd. Het project voorziet daarom in een plan om nieuwe blauwgraslanden in het gebied aan te leggen. Een aantal partijen heeft tegen het besluit tot verbreding van de A2 beroep ingesteld.

Prejudiciële vragen
Tast de ontwikkeling van het nieuwe areaal de natuurlijke kenmerken van het gebied aan en mag de ontwikkeling van het nieuwe areaal worden aangemerkt als compenserende maatregel?

Aantasting natuurlijke kenmerken
De beschermingsmaatregelen die in een project worden opgenomen om de schadelijke gevolgen van dit project voor een natura 2000 gebied te compenseren kunnen bij de door artikel 6 lid 3 habitatrichtlijn opgelegde beoordeling van de gevolgen van dit project niet in aanmerking worden genomen.

Deze maatregelen strekken er immers niet toe om de negatieve gevolgen die voor dit habitattype rechtstreeks uit het project voortvloeien, te voorkomen of te verminderen, maar beogen deze gevolgen nadien te compenseren. Die maatregelen kunnen niet garanderen dat het project de natuurlijke kenmerken van dit gebied niet zal aantasten.

Compenserende maatregelen
Alleen wanneer een plan, ondanks negatieve conclusies , en bij het ontbreken van alternatieve oplossingen om dwingende redenen van groot openbaar algemeen belang toch moet worden gerealiseerd, mag de lidstaat volgens art. 6 lid 4 alle nodige compenserende maatregelen nemen om te waarborgen dat de algehele samenhang van de natura 2000 bewaard blijft. De bevoegde nationale autoriteiten kunnen een vergunning krachtens art. 6 lid 4 habitatrichtlijn verlenen voor zover de daarin gestelde voorwaarden zijn vervuld.

Conclusie
Een plan dat negatieve gevolgen heeft voor een natura 2000 gebied en dat voorziet in het aanleggen van een nieuw areaal in dat gebied tast de natuurlijke kenmerken van dat gebied aan. Deze maatregelen kunnen slechts als compenserende maatregelen in de zin van art. 6 lid 4 worden aangemerkt voor zover de bij deze bepaling gestelde voorwaarden vervuld zijn.

HvJ EU, 14 januari 2010. Stadt Papenburg

Zaak C-226/08. Papenburg is een havenstad aan de Eems. Om het gedeelte van de rivier tussen Papenburg en de Noordzee bevaarbaar te houden, zijn baggerwerkzaamheden noodzakelijk. Delen van de Eems zijn opgenomen in de ontwerplijst van de GCB. De Commissie verzocht Duitsland hiermee volgens de richtlijn in te stemmen. Papenburg vreesde dat toekomstige baggerwerkzaamheden daardoor telkens aan beoordeling onderworpen zouden moeten worden en ging daarom tegen het besluit in beroep. De verwijzende Duitse rechter vroeg het Hof, of de Habitatrichtlijn het toestaat dat een lidstaat zich onthoudt van instemming met de opgestelde ontwerplijst voor GCB’s, om andere redenen dan natuurbescherming. Het Hof antwoordde ontkennend. Weigeren lidstaten hun instemming, dan kan de verwezenlijking van het doel van de Habitatrichtlijn in gevaar gebracht worden.

Ook wilde de Duitse rechter weten, of doorlopende onderhoudswerkzaamheden die vóór de afloop van de omzettingstermijn van de Habitatrichtlijn zijn goedgekeurd, onderworpen moeten worden aan een beoordeling van de gevolgen op het gebied. Het Hof antwoordde bevestigend.

Doorlopende baggerwerkzaamheden zijn één en hetzelfde project. Is er vóór de omzettingstermijn een vergunning afgegeven, hoeft er niet steeds opnieuw een beoordeling plaats te vinden.

HvJ EG, 23 april 2009. Sahlstedt e.a.

Zaak C-362/06 P. Het Hof bevestigde de eerdere uitspraak van het Gerecht van Eerste Aanleg, in de zaak ‘Sahlstedt e.a. tegen Commissie’ (T-150/05). Hierin verklaarde het Gerecht het beroep tot nietigverklaring van Beschikking 2005/101/EG niet ontvankelijk. De Finse vereniging van landbouwers en dertien particuliere grondeigenaren stelden dit beroep aan. De Commissie had een lijst van GCB’s samengesteld voor de boreale biogeografische regio (Zweden, Finland en de Baltische staten). In de bestreden beschikking, waren de gronden van de dertien particulieren ingedeeld onder deze GCB.

Het Gerecht oordeelde dat de verzoekers niet rechtstreeks door de beschikking werden geraakt. Ze voldeden dus niet aan de voorwaarde van art. 230 alinea 4 EG. De eigenaar van gronden gelegen in GCB’s, werden niet individueel door de beschikking geraakt. Dergelijke gebieden worden uitsluitend aangewezen aan de hand van biologische criteria en niet met oog op de bijzondere situatie van grondeigenaren.

HvJ EG, 17 februari 2009. Commune de Sausheim tegen Pierre Azelvandre

Zaak C-552/07. De gemeente Sausheim (Frankrijk) zou ggo’s gaan introduceren in het milieu. Toen de burger Pierre Azelvandre de gemeente vroeg hem de briefwisseling en aanbouwgegevens mee te delen met betrekking tot veldproeven in het kader van de doelbewuste introductie van ggo’s, werd hem dit geweigerd. Pierre Azelvandre spande een geding aan.

Het Hof bepaalde dat, op grond van Richtlijn 2003/4/EG, een lidstaat niet mag weigeren informatie te verschaffen die zich uit hoofde van de bepalingen van Richtlijn 90/220/EEG en Richtlijn 2001/18/EG in het publieke domein bevindt. De Gemeente Sausheim werd dus verplicht de gevraagde informatie te verschaffen.

HvJ EG, 14 september 2006. Bund Naturschutz in Bayern e.a. tegen Freistaat Bayern

Zaak C-244/05. Ingevolge van de Habitatrichtlijn, zijn er gebieden aangewezen voor de lijst van GCB’s. De verwijzende Duitse rechter, vroeg zich af welke beschermingsregeling van toepassing is op gebieden die nog niet door de Commissie zijn opgenomen in de betreffende lijst.

Volgens het Hof moeten de lidstaten alle nodige maatregelen nemen, om ingrepen te voorkomen die ecologische kenmerken van de gebieden die op de toegezonden nationale lijst staan, ernstig kunnen aanpassen. Het is aan de nationale rechter om te beoordelen of dat het geval is.

Nieuws

Natura 2000

Beheer en financiering Natura 2000 moet beter

Volgens een nieuw rapport van de Europese Rekenkamer is verbetering op het gebied van beheer, de financiering en de monitoring van Natura 2000 noodzakelijk. Natura 2000 is het vlaggenschipprogramma voor biodiversiteit van de EU. De Rekenkamer stelt vast dat de EU-lidstaten het Natura 2000-beleid niet goed genoeg uitvoeren. De coördinatie tussen de betrokken autoriteiten, belanghebbenden en buurlanden is vaak onvoldoende.

Lees het volledige bericht

Nederlandse lucht- en waterkwaliteit niet in lijn met EU-milieuregels

Op maandag 6 februari 2017 presenteerde de Europese Commissie een eerste evaluatierapport over de uitvoering van Europees milieubeleid. De belangrijkste uitdaging voor Nederland is het verbeteren van de water- en luchtkwaliteit. Complimenten zijn er voor de Nederlandse ‘green deals’, deze worden beschouwd als een goed praktijkvoorbeeld binnen de EU.

Lees het volledige bericht

EU Vogel- en Habitatrichtlijnen blijven van kracht

De Europese vogel- en habitatrichtlijnen (VHR) blijven onveranderd van kracht, zo concludeert de Europese Commissie op basis van een grondige evaluatie. Beide richtlijnen vormen de basis van het Natura 2000 beleid. De uitvoering en implementatie van de natuurwetgeving moet daarentegen wel verbeteren. De Europese Commissie stelt daarom op korte termijn een actieplan op voor betere toepassing van de VHR.

Lees het volledige bericht

Werkdocument over uitkomst fitness check VHR uitgesteld tot najaar 2016

Vorig jaar zomer reageerden een recordaantal stakeholders op de publieke consultatie over de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR). De Europese Commissie zou nog dit voorjaar het werkdocument over de uitkomsten van de Fitness check publiceren. Begin juni werd echter bekend gemaakt dat het rapport pas in het najaar van 2016 zal verschijnen. In afwachting hiervan blijven de nodige acties ter bescherming van de Europese biodiversiteit uit.

Lees het volledige bericht

Staatssecretaris Van Dam over de fitnesscheck van de vogel- en habitatrichtlijn

“Nederland wil de vogel- en habitatrichtlijn (VHR) in de huidige vorm behouden, bij nadere gedachtevorming in het kader van de fitnesscheck moet de focus gericht zijn op verbetering van de implementatie van de richtlijnen”. Dit stelt staatssecretaris Van Dam in het algemeen overleg over natuurbeleid dat op woensdag 23 maart jl. plaatsvond in de Tweede Kamer commissie Economische Zaken.

Lees het volledige bericht

De MiliEUverkenner is weer up-to-date!

Wilt u voor uw gemeente, provincie of waterschap snel de stand van zaken omtrent milieuregelgeving vinden? Dat kan met de MiliEUverkenner! Alle informatie is nu nog makkelijker te vinden, want de MiliEUverkenner heeft een andere indeling. Europa decentraal wil de milieuexperts hartelijk danken voor hun bijdrage, omdat zij meerdere malen per jaar een inhoudelijke bijdrage leveren aan de MiliEUverkenner.
Lees het volledige bericht

Habitatrichtlijn van belang bij goedkeuren plan

Wanneer een decentrale overheid een vergunning verleent voor een plan dat effecten zal hebben op een Natura 2000-gebied, moet er zekerheid bestaan dat het plan geen effecten heeft die de natuurlijke kenmerken van het gebied aantast. De Raad van State heeft op 27 mei 2015 geoordeeld dat men bij het verlenen van zo’n vergunning moet worden voldaan aan de vereisten uit de Europese Habitatrichtlijn.
Lees het volledige bericht

Consultatie evaluatie Vogel- en Habitatrichtlijn

De Commissie heeft een consultatie gepubliceerd over de Vogel- en Habitatrichtlijn. De consultatie is bedoeld om adviezen over de huidige EU-wetgeving inzake natuurbehoud te verzamelen. Daarnaast wordt de uitvoering van de richtlijn onder de loep genomen, dit als onderdeel van het Regulatory Fitness and Performance Programma (REFIT). Heeft u als decentrale overheid interesse om input te leveren? Dit kan tot 24 juli.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen

Natura 2000

Publicaties

Natura 2000

Natura 2000

Mededeling Strategisch Plan biodiversiteit 2011-2020
Verordening EU-strategie ten aanzien van invasieve soorten

Wet- en regelgeving

Natura 2000

Natura 2000

De Vogel– en de Habitatrichtlijn oefenen veel invloed uit op de decentrale uitvoering van natuurbeleid. Het zijn de juridische kernen van het Natura 2000 beleid.

Implementatie in Nederland

In Nederland zijn de richtlijnen geïmplementeerd in de Flora- en Faunawet en de Natuurbeschermingswet. De ontwikkeling van de Natura 2000 gebieden staat zo goed als stil. Hier is Nederland al meerdere keren op aangesproken door de Commissie.

Natuurgebieden in Nederland

Nederland heeft in 2006 163 natuurgebieden aangemeld voor de Natura 2000. Nog maar vier gebieden hebben de gehele procedure doorlopen. Eind 2010 hadden de gebieden al door staatssecretaris Bleker (EZ) aangewezen moeten worden. Als het aantal soorten in de Natura 2000 gebieden achteruit gaat dan kan de EU Nederland daar voor juridisch aansprakelijk stellen. Frankrijk heeft hierdoor al een boete van € 57 miljoen gekregen.

Flora- en Faunawet wordt Natuurwet

Het ministerie van EZ heeft aangegeven de Flora- en Faunawet, de Natuurbeschermingswet en de Boswet te willen integreren. De provincies hebben ingestemd om meer natuurtaken over te nemen. In de toekomst gaan de provincies over:

– De ontheffingsverlening voor ruimtelijke ingrepen, m.u.v. projecten die de provinciegrens overschrijden;
– De beoordeling van een kapmelding of kapverbod;
– De taken die nu aan het Faunafonds zijn opgedragen.

X