CO2 reductie & Emissiehandelssysteem

CO2 is een van de belangrijkste broeikasgassen die bijdragen aan klimaatverandering. Om verdere klimaatverandering te voorkomen zijn er afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. 

In de Nederlandse klimaatwet is vastgelegd dat Nederland in 2030 de helft minder broeikassen ten opzichte van 1990 moet uitstoten. Omdat CO2 niet aan landsgrenzen gebonden is, zijn er ook afspraken op EU niveau gemaakt. In 2030 moeten er in Europa 55% minder broeikasgassen worden uitgestoten ten opzichte van 1990 (Verordening 2021/1119). In 2050 moet de Europese Unie klimaatneutraal zijn.

Europees beleid

Het Europees beleid op het gebied van broeikasgasemissie is verdeeld in ETS en niet-ETS-emissies. Met name de doelstellingen van de niet-ETS-emissies hebben impact op decentrale overheden. 

ETS: Emission Trading System

Het belangrijkste instrument van de EU op het gebied van CO2 reductie is het emissie handelssysteem (Emission Trading System, ETS; Richtlijn 2003/87/EG). Het systeem stelt een maximum aan de totale hoeveelheid geoorloofde uitstoot van broeikasgassen en verplicht bedrijven een vergunning te hebben voor broeikassen die ze uitstoten. 

De totale hoeveelheid van de geoorloofde uitstoot van broeikasgassen is verdeeld over emissierechten. Deze rechten geven eigenaren het recht een bepaalde hoeveelheid broeikasgassen uit te stoten. Bedrijven kunnen emissierechten kopen en verhandelen, binnen bepaalde grenzen, waardoor er een prijs voor CO2 tot stand komt. Dit spoort bedrijven aan hun CO2 uitstoot te verminderen en te investeren in CO2 beperking.

Status ETS
In 2021 is een nieuwe fase van het systeem in werking getreden met een hogere jaarlijks reductie.

Green Deal
Als onderdeel van de Green Deal heeft de Commissie in juli 2021 een herziening van het ETS voorgesteld. De eerdere herziening van het ETS, die dateert uit  2018, draagt namelijk volgens de Commissie onvoldoende bij aan het doel van de EU om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55% te verminderen.

In deze herziening wordt onder andere voorgesteld om het aantal emissierechten dat is uitgegeven onder het ETS, de ‘cap’, verder te verlagen. Commissie Von der Leyen heeft stelt ook voor het ETS uit te breiden naar de maritieme sector. Voor de verkeer en bouw sector telt de Commissie een afzonderlijk, maar aangrenzend emissiehandelssysteem voor zodat het bestaande ETS-systeem niet wordt beïnvloed. Dit zelfstandige systeem zal vanaf 2025 gelden;

LULUCF-Sector

Landgebruik (bijvoorbeeld gras- en akkerland), verandering van landgebruik en bosbouw vormen gezamenlijk de zogenoemde LULUCF-sector. De afkorting LULUCF staat dan ook voor Land Use, Land Use Change and Forestry. Het is de enige sector waar netto verwijderingen van CO2 uit de atmosfeer mogelijk zijn door de opslag van koolstof in biomassa, zoals in hout,  planten en in de bodem. De rol van de LULUCF categorieen wordt steeds belangrijker in het behalen van de klimaatdoelstellingen.

Om de prestaties van de LULUCF sector te monitoren, rapporteren en te beoordelen is Verordening 2018/841 opgesteld.

Green Deal: Herziening LULUCF-verordening
Als onderdeel van de Green Deal heeft de Europese Commissie voorgesteld de LULUCF Verordening te herzien. Hiermee wil de Commissie de bijdrage van de LULUCF-sector aan de klimaatdoelen van 2030 te vergroten. Het voorstel gaat daarmee verder dan de bestaande Verordening. Zo stelt de COmmissie voor om vanaf 2030 de landbouw op te nemen in de LULUCF sector zodat het als één landsector kan worden beschouwd. Deze sector moet dan in 2035 klimaatneutraal zijn

Green Deal: koolstofverwijdering
Om de CO2 reductie verder te stimuleren heeft de Europese Commssie aangekondigd een regelgevingskader voor een EU-certificeringssysteem vankoolstofverwijdering te ontwikkelen. Dit moet de markt stimuleren CO2 arme producten te ontwikkelen. Het voorstel wordt tegen 2023 gepubliceerd.

Niet-ETS-sectoren: Effort Sharing Regulation

Niet alle sectoren vallen onder het ETS: Vervoer, gebouwen en land- en tuinbouw, kleinschalige industrie en afval zijn op dit moment bijvoorbeeld nog uitgezonderd van het handelssysteem. Voor een deel van de sectoren die geen deel uitmaken van het ETS of de LULUCF-sector is de Effort Sharing Regulation (ESR, ook wel de “Verordening verdeling inspanningen” genoemd) opgesteld. Deze verordening stelt broeikasgasemissiereducties van 2021 tot 2030 vast per lidstaat.

Green Deal: Herziening Effort Sharing Regulation
In de Green Deal stelt de Commissie ook een herziening van Effort Sharing verordening voor.  De doelstellingen uit  de oorspronkelijke Verordening sluiten namelijk niet meer aan bij de klimaatdoelstellingen van de EU. In het voorstel worden nieuwe reductiedoelstellingen geformuleerd voor 2030. Het aantal sectoren wordt niet uitgebreid.

Nationaal beleid

Het emissiehandelsysteem is opgenomen in de wet Milieubeheer. Het uitvoeren van het ETS is vooral een taak van de Rijksoverheid. De Nederlandse Emmissieautoriteit (NEA) is het bevoegde gezag inzake de Nederlandse emissiehandel. De NEA houdt toezicht op de emissiehandel en is bevoegd tot het verstrekken van vergunning. 

De emissie reductie-doelstellingen voor de niet-ETS sectoren zijn in Nederland opgenomen in het klimaatakkoord. Hierin staat dat Nederland de uitstoot van broeikasgassen moet halveren ten opzicht van 1990. Dit is hoger dan de doelstellingen die door de EU zijn gesteld. 

Het Klimaatakkoord richt zich op de sectoren elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, landbouw & landgebruik en mobiliteit. De belangrijkste afspraken uit het klimaat akkoord zijn:

  • Elektriciteit: In 2030 komt 70 % van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen.
  • Gebouwde omgeving: In 2050 moeten 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af. Als eerste stap dienen in 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd te zijn.
  • Industrie: In 2050 is de industrie circulair en stoot vrijwel geen broeikasgas meer uit. De fabrieken draaien dan op duurzame elektriciteit uit zon en wind of energie uit aardwarmte, waterstof en biogas.
  • Landbouw en landgebruik: In 2050 moet de landbouw en het landgebruik klimaatneutraal zijn.
  • Mobiliteit: Mobiliteit in 2050 is emissie loos en van hoge kwaliteit.

Decentrale relevantie

Decentrale overheden spelen een rol bij het behalen van de nationale CO2 reductiedoelstellingen die zijn opgenomen in het klimaatakkoord. De sectoren die zijn opgenomen vallen namelijk ook gedeeltelijk onder de bevoegdheden van decentrale overheden. Denk bijvoorbeeld aan zero emissie doelstelling voor doelgroepenvervoer binnen de sector mobiliteit of het verlenen van omgevingsvergunningen voor wind en zonneparken om de energietransitie te bevorderen. 

Om de CO2 reductiedoelstellingen te halen zijn voor decentrale overheden ook andere Europese instrumenten van belang. De EU biedt bijvoorbeeld mogelijkheden om de energietransitie te bevorderen in het staatssteunrecht. Verder kunnen er in (Europese) aanbestedingsprocedures criteria of uitvoeringsvoorwaarden worden gehanteerd die gerelateerd zijn aan de energietransitie. Ook zijn er binnen de financiële instrumenten van de EU mogelijkheden om CO2 reductie te ondersteunen. Dit kan bijvoorbeeld binnen het EFRO

Green Deal
Het Just Transition Mechanism is binnen de Green Deal het financiële instrument dat steun zal gaan bieden aan regio’s die economisch relatief sterk afhankelijk zijn van inkomsten en werkgelegenheid van fossiele brandstoffen. 

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Nieuws CO2 reductie & Emissiehandelssysteem

Europese Green Deal: De weg naar klimaatneutraliteit

Woensdag 11 december 2019 is de Europese Green Deal gepresenteerd. Hierin zet de Europese Commissie de strategie uiteen voor de verduurzaming van de Europese economie. Deze strategie raakt veel verschillende beleidsterreinen en zal grote invloed hebben op decentrale overheden. In dit artikel worden de voorgestelde plannen besproken die raken aan de decentrale praktijk. Lees het volledige bericht

Voorstel Commissie: nieuwe streefcijfers CO2-uitstoot nieuwe personenauto’s en bestelwagens

Om de overstap naar emissiearme en emissievrije voertuigen te helpen versnellen, heeft de Europese Commissie nieuwe streefcijfers voor de gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwe personenauto’s en bestelwagens in de EU voorgesteld. De Commissie heeft als streven dat de CO2-uitstoot van nieuwe personenauto’s en bestelwagens in 2025 15% lager is dan in 2021, en in 2030 uiteindelijk 30% minder zal zijn.

Lees het volledige bericht

Parlement en Raad zijn het eens met Commissie: minder emissierechten na 2021

In Brussel is na ruim twee jaar onderhandelen overeenstemming bereikt over de hervorming van de emissiehandel in de EU. De hervorming moet bijdragen aan het behalen van de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs. Sinds 2005 bestaat het Europese Emissions Trading System (EU ETS). Tot nu toe bestaat er een overschot aan emissierechten. Het EU-emissiehandelssysteem is ingevoerd om klimaatverandering tegen te gaan. Het is het grootste broeikasgasemissiehandelssysteem ter wereld.

Lees het volledige bericht

Europese Rekenkamer kritisch over behalen klimaatdoelstellingen

De EU moet meer doen om uitstoot te beperken en zich aanpassen aan klimaatverandering, waarschuwt de Europese Rekenkamer. Volgens een rapport van de controleurs zijn doeltreffende maatregelen op het gebied van energie van essentieel belang om klimaatverandering aan te pakken. Aan het einde van deze eeuw zal Europa’s klimaat er drastisch anders uitzien, zelfs als de temperatuurstijging van niet meer dan twee graden zoals afgesproken in het Parijs akkoord gehandhaafd wordt.

Lees het volledige bericht

EU toch hard aan de slag met klimaatakkoord Parijs

Begin juni 2017 kondigde Trump aan het klimaatakkoord op te zeggen. De Amerikaanse president is van mening dat het akkoord oneerlijk verdeeld is, de VS moet volgens hem een grotere bijdrage leveren dan de andere landen. De EU-ministers zijn het hier niet mee eens. Zij willen, ondanks het opzeggen van het akkoord door Trump, hard aan de slag gaan om de doelstellingen van het Parijs akkoord te behalen.

Lees het volledige bericht

Europese klimaatwet verder aangescherpt

De milieucommissie in het Europees Parlement stemde op dinsdag 30 mei 2017 in met een verdere aanscherping van de Europese klimaatwet. Het wetsvoorstel formuleert doelstellingen voor de verplichte CO2 uitstootvermindering van lidstaten. De verlagingen dragen bij aan het behalen van de EU-brede doelstelling van minder uitstoot en het Klimaatakkoord van Parijs. Nederland moet in 2030 36% minder broeikasgassen uitstoten dan in 2005.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen CO2 reductie & Emissiehandelssysteem

Moet steun aan een CO2-reductie en energiebesparingsproject gemeld worden als staatssteun?

Onze gemeente wil een project te financieren waarmee CO2-reductie en energiebesparing wordt nagestreefd. Het betreft een systeem tussen een aantal bedrijven op een bedrijventerrein, om de restwarmte die bij industriële processen vrijkomt te kunnen gebruiken voor de verwarming van andere bedrijven op het terrein. Er wordt een overeenkomst met de deelnemende bedrijven gesloten die gebruik maken van het systeem en het systeem wordt door een exploitant aangelegd.

Moeten we dit project melden als staatssteun bij de Europese Commissie, of kunnen we aan de voorwaarden voor vrijstelling van melding voldoen?

Bekijk het antwoord