Energie-efficiëntie

Het bevorderen van energie-efficiëntie en energiebesparing spelen een belangrijke rol bij het realiseren van de energie en klimaatdoelstellingen. Zo draagt energie-efficiënte bij aan het beperken van het energieverbruik en daarmee aan, het terugdringen van de broeikasgasemissies en het verminderen van de afhankelijk van fossiele energiebronnen. Daarnaast dragen energie-efficiëntiemaatregelen bij aan de verbeteren van de luchtkwaliteit. Er zijn daarom specifieke energie-efficiëntie doelstellingen opgesteld.

Doelstellingen
In 2020 moet de energie-efficiëntie met 20% zijn verbeterd ten opzichte van de prognoses voor 2020 opgesteld in 2007. In 2030 moet de energie-efficiëntiemoet met 32 % zijn verbeterd ten opzichte van de prognoses voor 2030 opgesteld in 2007.

Om de energie-efficiëntie doelstellingen te realiseren stelt de EU energie-efficiëntie eisen aan verschillende sectoren, zoals de gebouwensector, de vervoerssector, de verwarmings- en koelingssector. Ook heeft de EU voor verschillende productgroepen het energielabelsysteem geïntroduceerd om inzicht te creëren in het (relatieve) energieverbruik van apparaten en om innovatieve ontwikkelingen te stimuleren. De energie-etiketteringsregels gelden onder andere voor huishoudelijke apparaten, klimaat regelende apparaten zoals airconditioners, en verlichtingsbronnen.

Daarnaast is in de strategie voor de energie-unie is het beginsel “voorrang voor energie-efficiëntie” opgenomen. Dit betekent dat energiebesparing prioriteit moet hebben aangezien het de makkelijkste manier is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dit principe wordt gebruikt in planning en beleidsvorming. Ook in de de besluitvorming over investeringen in de Europese energie-infrastructuur staat het centraal. Dit betekent dat energie-efficiëntieverbeteringen moeten worden gerealiseerd wanneer deze kosteneffectiever zijn dan gelijkwaardige oplossingen aan de aanbodzijde. 

De stimulerende rol van de EU op het gebied van energie-efficiëntie is voor decentrale overheden onder andere van belang ten aanzien van de gebouwde omgeving, aanbesteden en Europese fondsen. Daarnaast kunnen decentrale overheden verplicht zijn tot het uitvoeren van een energie-audit en speelt energie-efficiëntie een rol in vergunningsprocedures.

Europees Beleid

De Europese wetgeving op het gebied van energie-efficiëntie is hoofdzakelijk vastgelegd in de Richtlijn 2012/27 betreffende energie-efficiëntie. Deze richtlijn (ook wel bekend als de EED-richtlijn) bevat doelstellingen, definities en basisprincipes voor energie-efficiëntie. Ook kent de richtlijn verplichtingen op het gebied van energie-efficiëntie. In 2018 is de richtlijn herzien doormiddel van richtlijn 2018/2002/EU. Hierbij zijn onder andere streefcijfers voor 2030 vastgelegd. 

Definitie

Energie-efficiëntie is de verhouding tussen de verkregen prestatie, dienst, goederen of energie, en de hiertoe gebruikte input van energie. Een verbetering van de energie-efficiëntie een toename van de energie-efficiënte ten gevolge van technologische, gedrags- en/of economische veranderingen; 

Streefcijfers

Om het potentieel van energie-efficiëntie te benutten zijn er streefcijfers vastgelegd. In de richtlijn is vastgelegd dat 

  • In 2020 een energiebesparing van 20% besparing (ten opzichte van de prognose van het energieverbruik voor 2020 opgesteld in 2007) gerealiseerd moet zijn
  • In 2030 een energiebesparing van 32,5% (ten opzichte van de prognose van het energieverbruik voor 2030 opgesteld in 2007) gerealiseerd moet zijn
  • Lidstaten jaarlijks een energiebesparing van 0,8% moeten realiseren
  • Lidstaten zelf een indicatief nationaal energie-efficiëntie streefcijfers moeten vastleggen waarbij rekening wordt gehouden met het streefcijfer van de Unie als geheel.

De nationale bijdragen aan de energie-efficiëntiedoelstellingen moeten voor de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2030 worden opgenomen in de geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (INEK). Meer informatie over de INEK’s vind u op onze pagina governance & monitoring.

Stand van zaken
De Commissie beoordeelt uiterlijk op 31 oktober 2022 of de kerndoelen inzake energie-efficiënte voor 2020 zijn gehaald. De commissie kan uiterlijk in 2023 een wetgevingsvoorstel indienen om de streefcijfers naar boven toe bij te stellen. 

Energieaudits

De richtlijn bevat verplichtingen op het gebied van energie-audits. Een energie-audit is een systematische procedure waarbij informatie over het energieverbruikersprofiel van een gebouw of groep gebouwen wordt verzameld. Hiermee wordt het energiebesparingspotentieel inzichtelijk gemaakt en worden mogelijkheden voor kosteneffectieve energiebesparing gesignaleerd en gekwantificeerd. 

Een energie-audit is verplicht voor grote ondernemingen. De audit moet om de vier jaar worden uitgevoerd door een onafhankelijke instantie. De vereisten waaraan een energie-audit moet voldoen, staan omschreven in bijlage VI van de EED-richtlijn. De energie audits moeten worden gecontroleerd door onafhankelijke instanties op grond van de nationale wetgeving. 

Sectoren
  • Verwarming en koeling 

De richtlijn bevat tevens verplichtingen op het gebied efficiënte verwarmings- en koelsystemen. Zo moeten lidstaten de potentie van het gebruik van efficiënte verwarmings- en koelsystemen op lokaal en regionaal niveau bevorderen. 

  • Gebouwen & metersystemen

Ook legt de EED-richtlijn enkele verplichtingen voor energie-efficiëntie binnen de gebouwensector vast. Zo moeten jaarlijks 3% van het totale oppervlakte van de gebouwen van de overheid gerenoveerd door het uitvoeren van energie-efficiëntie maatregelen. Hierbij dienen de gebouwen met de slechtste energieprestaties voorrang te krijgen. Daarnaast stelt de richtlijn verplichtingen op het gebied van individuele en slimme meters om energieverbruik weer te geven in verschillende energiesituaties. Meer informatie over energie en de gebouwensector vindt u op onze pagina energieprestaties gebouwen. 

Overheidsaankopen

Om energie-efficiëntie verder te bevorderen moeten lidstaten overheidsinstanties op regionaal en lokaal aanmoedigen om uitsluitend producten, diensten en gebouwen met een hoge energie-efficiëntieprestatie te kopen. De lidstaten moeten tevens de overheidsinstanties aansporen om bij het aanbesteden van dienstverleningscontracten met een aanzienlijk energiegehalte, na te gaan of het mogelijk is energieprestatiecontracten voor de lange termijn te sluiten die energiebesparingen opleveren. Meer informatie over aanbesteden vindt u op onze pagina aanbesteden.

Energie-efficiëntie als vergunningscriterium

In verschillende richtlijnen is energie-efficiëntie als een vergunningscriteria opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld in de richtlijn 2009/72/EU betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. In de bouwvergunning voor nieuwe productiecapaciteiten moeten vergunningscriteria rekening houden met energie-efficiëntie.

Ook de energie-efficiëntierichtlijn (EED-richtlijn) stelt aanvullende eisen een deze bouwvergunning. Zo moeten nieuwe grote installaties, installaties die onder de RIE-richtlijn (2010/75) vallen en stadsverwarming en -koelingnetwerken een kosten-batenanalyse (kba) ondergaan. Dit geldt ook in het geval van een ingrijpende renovatie. In de KBA wordt het potentieel voor de toepassing van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling en efficiënte stadsverwarming onderzocht. De kosten en de baten van de geplande situatie (nieuwbouw of renovatie) worden hierin vergeleken met een gelijkwaardige installatie die dezelfde hoeveelheid elektriciteit of proceswarmte produceert, maar die de afval warmte terugwint en warmte levert door middel van hoogrenderende warmte krachtkoppeling en/of stadsverwarmings- en -koelingsnetten. De vereisten waaraan de kosten-baten analyse moet voldoen, staan omschreven in bijlage IX deel 2van de EED-richtlijn. Vergunningscriteria moeten rekening houden met het resultaat van deze kosten en batenanalyse.

Nationale implementatie

De richtlijn energie-efficiëntie is onder andere geïmplementeerd in de Elektriciteitswet 1998, de warmtewet, de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Tijdelijke regeling implementatie artikelen 8 en 14 Richtlijn energie-efficiëntie.

Stand van Zaken
Richtlijn 2018/2002 is nog niet (volledig) in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. De implementatie deadline was 25 juni 2020. De vernieuwde richtlijn leidt in Nederland onder andere tot wijzigingen in de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet.

Delen van de energie-efficiëntie richtlijn geïmplementeerd door middel van beleidsmaatregelen. In het Nationaal Energieakkoord voor Duurzame groei zijn bijvoorbeeld energiebesparing afspraken gemaakt voor de gebouwde omgeving en de industrie Een van de ambities is bijvoorbeeld dat alle nieuwbouw vanaf 2020 bijna energieneutraal moet zijn. 

Decentrale relevantie

Decentrale overheden zijn op meerdere gebieden betrokken bij de Europese regels rondom energie-efficiëntie. 

Decentrale overheden kunnen bijvoorbeeld energie-audit plichtig zijn wanneer zijn vallen onder de definitie ‘grote onderneming’. Een decentrale overheid valt onder deze definitie wanner:

  • Ze een economische activiteit beoefenen;
  • Ze daarbij een omzet van € 50 miljoen of meer per jaar hebben;
  • Ze 250 of meer medewerkers hebben.

De economische activiteit moet worden verricht in een marktomgeving. Dit betekent dat activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van openbaar gezag niet onder de richtlijn vallen. Het exploiteren van een zwembad, een sportveld, een vastgoedbedrijf kan worden gezien als een economische activiteit. 

Op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) vindt u meer informatie over energie-audits.

Tot 1 juli 2019 waren gemeenten en provincies en regionale uitvoeringsdiensten en omgevingsdiensten ook betrokken bij de uitvoering van de energie-auditplicht. Dit is verschoven naar het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Energie Audits kunnen per concern ingediend worden bij het eLoket van de RVO.

Energie-efficiëntie speelt daarnaast in de vergunningsverlening een rol. Het bevoegd gezag dient bij het vaststellen van de vergunningsvoorwaarden bijvoorbeeld rekening te houden met de kosten-batenanalyse (kba), de best beschikbare technieken. Ook kan energie-efficiëntie zelf een vergunningscriterium zijn. 

Nieuws Energie-efficiëntie

Decentrale overheden moeten voertuigen en vervoerscontracten duurzaam gaan aanbesteden

Overheden moeten bij de inkoop van voertuigen rekening gaan houden met nieuwe Europese duurzaamheidseisen. Eind mei is de gewijzigde richtlijn inzake de bevordering van schone en energiezuinige wegvoertuigen officieel aangenomen. In maart werd al een compromis bereikt tussen het Europees Parlement en de lidstaten. De richtlijn bevat nu minimumpercentages voor de aanbesteding van energie-efficiënte voertuigen en is van toepassing op alle aanbestedende instanties, dus ook decentrale overheden. Nederland heeft twee jaar de tijd om de richtlijn om te zetten in nationale wetgeving. Lees het volledige bericht

Commissie wil betere onderbouwing van Nederlandse klimaatplannen

De Europese Commissie heeft de voorlopige energie- en klimaatplannen van de lidstaten beoordeeld. Hoewel de plannen voor de periode van 2021 tot 2030 al redelijk ver gaan, schieten ze volgens de Commissie tekort om de gestelde doelen voor 2030 te halen. Nederland heeft over het algemeen de doelstellingen op orde, maar krijgt de aanbeveling om deze beter te onderbouwen met specifieke beleidsvoorstellen. De lidstaten moeten voor 2020 hun definitieve plan indienen.

Lees het volledige bericht

Wat is het belang van het Clean Energy Package voor decentrale overheden?

Eind 2018 hebben het Europees Parlement en de Raad een compromis bereikt over de laatste onderdelen van het pakket ‘Clean energy for all Europeans’. Het uitonderhandelen van dit pakket was een van de doelen van het Oostenrijkse voorzitterschap voor de tweede helft van 2018. Provincies en gemeenten vervullen een belangrijke rol bij de verwezenlijking van energiebesparing en een verduurzaming van de energieconsumptie. In de EU-wijzer voor provincies kunt u meer lezen over de diverse onderdelen van het Clean Energy Package. Lees het volledige bericht

Clean Energy Package uitonderhandeld

Eind 2018 hebben het Europees Parlement en de Raad een compromis bereikt over de laatste onderdelen van het pakket Clean energy for all Europeans. Het uitonderhandelen van dit pakket was een van de doelen van het Oostenrijkse voorzitterschap voor de tweede helft van 2018. Provincies en gemeenten vervullen een belangrijke rol bij de verwezenlijking van energiebesparing en een verduurzaming van de energieconsumptie. Lees het volledige bericht

Europees Parlement stemt in met 32% hernieuwbare energie

Een grote meerderheid in het Europees Parlement heeft ingestemd met een overeenkomst met de lidstaten over de belangrijkste elementen van het pakket voor schone energie van de Commissie. Het Parlement ging akkoord met de bindende doelstelling dat in 2030 minimaal 32% van de energie die in de Europese Unie wordt geconsumeerd uit hernieuwbare energiebronnen moet komen. Lees het volledige bericht

Nieuw instrument energie-efficiëntie Europese Investeringsbank

De Europese Investeringsbank heeft een nieuw financieel instrument genaamd ‘Slimme financiering voor slimme gebouwen’ goedgekeurd. Dit instrument is onderdeel van de implementatie van de afspraken uit het COP21 Klimaatakkoord dat in 2015 in Parijs is gesloten. Doel van het instrument is om investeringen in energie-efficiëntieprojecten in woongebouwen aantrekkelijker te maken voor particuliere investeerders, door het gebruik van EU-subsidies als garantie.

Lees het volledige bericht

Europees Parlement stemt voor ambitieuze energiebesparingsplannen

De commissie voor Industrie, onderzoek en energie (ITRE) in het Europees Parlement heeft begin oktober 2017 ingestemd met nieuwe maatregelen die ervoor moeten zorgen dat gebouwen in de EU efficiënter omgaan met energie. Vooral het belang van renoveren wordt benadrukt. Deze energiemaatregelen vallen onder het ‘schone energie voor alle Europeanen’ pakket, dat in 2016 door de Commissie werd gepubliceerd. Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Energie-efficiëntie

Slimme energiemeters: welke Europese regels zijn van toepassing?

Steeds meer woningen in onze gemeente krijgen slimme energiemeters. Hierdoor kan efficiënter met energie omgegaan worden. Kent het Europese recht ook voorschriften over slimme energiemeters waar de gemeente rekening mee dient te houden? Hoe zit het met de  bescherming van gegevens van burgers uit onze gemeente? Bijvoorbeeld wanneer de gemeente de data die deze slimme meters creëren zou willen gebruiken  om te sturen op efficiënter met energie om gaan?

Bekijk het antwoord