Energie-efficiëntie

Het bevorderen van energie-efficiëntie en energiebesparing spelen een belangrijke rol bij het realiseren van de energie en klimaatdoelstellingen. Zo draagt energie-efficiënte bij aan het beperken van het energieverbruik en daarmee aan, het terugdringen van de broeikasgasemissies en het verminderen van de afhankelijk van fossiele energiebronnen. Daarnaast dragen energie-efficiëntiemaatregelen bij aan de verbeteren van de luchtkwaliteit. Er zijn daarom specifieke energie-efficiëntie doelstellingen opgesteld.

Doelstellingen
In 2020 moet de energie-efficiëntie met 20% zijn verbeterd ten opzichte van de prognoses voor 2020 opgesteld in 2007. In 2030 moet de energie-efficiëntiemoet met 32 % zijn verbeterd ten opzichte van de prognoses voor 2030 opgesteld in 2007.

Om de energie-efficiëntie doelstellingen te realiseren stelt de EU energie-efficiëntie eisen aan verschillende sectoren, zoals de gebouwensector, de vervoerssector, de verwarmings- en koelingssector. Ook heeft de EU voor verschillende productgroepen het energielabelsysteem geïntroduceerd om inzicht te creëren in het (relatieve) energieverbruik van apparaten en om innovatieve ontwikkelingen te stimuleren. De energie-etiketteringsregels gelden onder andere voor huishoudelijke apparaten, klimaat regelende apparaten zoals airconditioners, en verlichtingsbronnen.

Daarnaast is in de strategie voor de energie-unie is het beginsel “voorrang voor energie-efficiëntie” opgenomen. Dit betekent dat energiebesparing prioriteit moet hebben aangezien het de makkelijkste manier is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dit principe wordt gebruikt in planning en beleidsvorming. Ook in de de besluitvorming over investeringen in de Europese energie-infrastructuur staat het centraal. Dit betekent dat energie-efficiëntieverbeteringen moeten worden gerealiseerd wanneer deze kosteneffectiever zijn dan gelijkwaardige oplossingen aan de aanbodzijde. 

De stimulerende rol van de EU op het gebied van energie-efficiëntie is voor decentrale overheden onder andere van belang ten aanzien van de gebouwde omgeving, aanbesteden en Europese fondsen. Daarnaast kunnen decentrale overheden verplicht zijn tot het uitvoeren van een energie-audit en speelt energie-efficiëntie een rol in vergunningsprocedures.

Europees Beleid

De Europese wetgeving op het gebied van energie-efficiëntie is hoofdzakelijk vastgelegd in de Richtlijn 2012/27 betreffende energie-efficiëntie. Deze richtlijn (ook wel bekend als de EED-richtlijn) bevat doelstellingen, definities en basisprincipes voor energie-efficiëntie. Ook kent de richtlijn verplichtingen op het gebied van energie-efficiëntie. In 2018 is de richtlijn herzien doormiddel van richtlijn 2018/2002/EU. Hierbij zijn onder andere streefcijfers voor 2030 vastgelegd. 

Definitie

Energie-efficiëntie is de verhouding tussen de verkregen prestatie, dienst, goederen of energie, en de hiertoe gebruikte input van energie. Een verbetering van de energie-efficiëntie een toename van de energie-efficiënte ten gevolge van technologische, gedrags- en/of economische veranderingen; 

Streefcijfers

Om het potentieel van energie-efficiëntie te benutten zijn er streefcijfers vastgelegd. In de richtlijn is vastgelegd dat 

  • In 2020 een energiebesparing van 20% besparing (ten opzichte van de prognose van het energieverbruik voor 2020 opgesteld in 2007) gerealiseerd moet zijn
  • In 2030 een energiebesparing van 32,5% (ten opzichte van de prognose van het energieverbruik voor 2030 opgesteld in 2007) gerealiseerd moet zijn
  • Lidstaten jaarlijks een energiebesparing van 0,8% moeten realiseren
  • Lidstaten zelf een indicatief nationaal energie-efficiëntie streefcijfers moeten vastleggen waarbij rekening wordt gehouden met het streefcijfer van de Unie als geheel.

De nationale bijdragen aan de energie-efficiëntiedoelstellingen moeten voor de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2030 worden opgenomen in de geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (INEK). Meer informatie over de INEK’s vind u op onze pagina governance & monitoring.

Stand van zaken
De Commissie beoordeelt uiterlijk op 31 oktober 2022 of de kerndoelen inzake energie-efficiënte voor 2020 zijn gehaald. De commissie kan uiterlijk in 2023 een wetgevingsvoorstel indienen om de streefcijfers naar boven toe bij te stellen. 

Energieaudits

De richtlijn bevat verplichtingen op het gebied van energie-audits. Een energie-audit is een systematische procedure waarbij informatie over het energieverbruikersprofiel van een gebouw of groep gebouwen wordt verzameld. Hiermee wordt het energiebesparingspotentieel inzichtelijk gemaakt en worden mogelijkheden voor kosteneffectieve energiebesparing gesignaleerd en gekwantificeerd. 

Een energie-audit is verplicht voor grote ondernemingen. De audit moet om de vier jaar worden uitgevoerd door een onafhankelijke instantie. De vereisten waaraan een energie-audit moet voldoen, staan omschreven in bijlage VI van de EED-richtlijn. De energie audits moeten worden gecontroleerd door onafhankelijke instanties op grond van de nationale wetgeving. 

Sectoren
  • Verwarming en koeling 

De richtlijn bevat tevens verplichtingen op het gebied efficiënte verwarmings- en koelsystemen. Zo moeten lidstaten de potentie van het gebruik van efficiënte verwarmings- en koelsystemen op lokaal en regionaal niveau bevorderen. 

  • Gebouwen & metersystemen

Ook legt de EED-richtlijn enkele verplichtingen voor energie-efficiëntie binnen de gebouwensector vast. Zo moeten jaarlijks 3% van het totale oppervlakte van de gebouwen van de overheid gerenoveerd door het uitvoeren van energie-efficiëntie maatregelen. Hierbij dienen de gebouwen met de slechtste energieprestaties voorrang te krijgen. Daarnaast stelt de richtlijn verplichtingen op het gebied van individuele en slimme meters om energieverbruik weer te geven in verschillende energiesituaties. Meer informatie over energie en de gebouwensector vindt u op onze pagina energieprestaties gebouwen. 

Overheidsaankopen

Om energie-efficiëntie verder te bevorderen moeten lidstaten overheidsinstanties op regionaal en lokaal aanmoedigen om uitsluitend producten, diensten en gebouwen met een hoge energie-efficiëntieprestatie te kopen. De lidstaten moeten tevens de overheidsinstanties aansporen om bij het aanbesteden van dienstverleningscontracten met een aanzienlijk energiegehalte, na te gaan of het mogelijk is energieprestatiecontracten voor de lange termijn te sluiten die energiebesparingen opleveren. Meer informatie over aanbesteden vindt u op onze pagina aanbesteden.

Energie-efficiëntie als vergunningscriterium

In verschillende richtlijnen is energie-efficiëntie als een vergunningscriteria opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld in de richtlijn 2009/72/EU betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. In de bouwvergunning voor nieuwe productiecapaciteiten moeten vergunningscriteria rekening houden met energie-efficiëntie.

Ook de energie-efficiëntierichtlijn (EED-richtlijn) stelt aanvullende eisen een deze bouwvergunning. Zo moeten nieuwe grote installaties, installaties die onder de RIE-richtlijn (2010/75) vallen en stadsverwarming en -koelingnetwerken een kosten-batenanalyse (kba) ondergaan. Dit geldt ook in het geval van een ingrijpende renovatie. In de KBA wordt het potentieel voor de toepassing van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling en efficiënte stadsverwarming onderzocht. De kosten en de baten van de geplande situatie (nieuwbouw of renovatie) worden hierin vergeleken met een gelijkwaardige installatie die dezelfde hoeveelheid elektriciteit of proceswarmte produceert, maar die de afval warmte terugwint en warmte levert door middel van hoogrenderende warmte krachtkoppeling en/of stadsverwarmings- en -koelingsnetten. De vereisten waaraan de kosten-baten analyse moet voldoen, staan omschreven in bijlage IX deel 2van de EED-richtlijn. Vergunningscriteria moeten rekening houden met het resultaat van deze kosten en batenanalyse.

Nationale implementatie

De richtlijn energie-efficiëntie is onder andere geïmplementeerd in de Elektriciteitswet 1998, de warmtewet, de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Tijdelijke regeling implementatie artikelen 8 en 14 Richtlijn energie-efficiëntie.

Stand van Zaken
Richtlijn 2018/2002 is nog niet (volledig) in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. De implementatie deadline was 25 juni 2020. De vernieuwde richtlijn leidt in Nederland onder andere tot wijzigingen in de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet.

Delen van de energie-efficiëntie richtlijn geïmplementeerd door middel van beleidsmaatregelen. In het Nationaal Energieakkoord voor Duurzame groei zijn bijvoorbeeld energiebesparing afspraken gemaakt voor de gebouwde omgeving en de industrie Een van de ambities is bijvoorbeeld dat alle nieuwbouw vanaf 2020 bijna energieneutraal moet zijn. 

Decentrale relevantie

Decentrale overheden zijn op meerdere gebieden betrokken bij de Europese regels rondom energie-efficiëntie. 

Decentrale overheden kunnen bijvoorbeeld energie-audit plichtig zijn wanneer zijn vallen onder de definitie ‘grote onderneming’. Een decentrale overheid valt onder deze definitie wanner:

  • Ze een economische activiteit beoefenen;
  • Ze daarbij een omzet van € 50 miljoen of meer per jaar hebben;
  • Ze 250 of meer medewerkers hebben.

De economische activiteit moet worden verricht in een marktomgeving. Dit betekent dat activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van openbaar gezag niet onder de richtlijn vallen. Het exploiteren van een zwembad, een sportveld, een vastgoedbedrijf kan worden gezien als een economische activiteit. 

Op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) vindt u meer informatie over energie-audits.

Tot 1 juli 2019 waren gemeenten en provincies en regionale uitvoeringsdiensten en omgevingsdiensten ook betrokken bij de uitvoering van de energie-auditplicht. Dit is verschoven naar het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Energie Audits kunnen per concern ingediend worden bij het eLoket van de RVO.

Energie-efficiëntie speelt daarnaast in de vergunningsverlening een rol. Het bevoegd gezag dient bij het vaststellen van de vergunningsvoorwaarden bijvoorbeeld rekening te houden met de kosten-batenanalyse (kba), de best beschikbare technieken. Ook kan energie-efficiëntie zelf een vergunningscriterium zijn. 

Nieuws Energie-efficiëntie

Gedeputeerde Rijsberman pleit voor ambitieuze energiedoelen

Op 20 juni 2017 organiseerde het Comité van de Regio’s, in het kader van de EU duurzame energie week, de Energy Day conferentie. Gedeputeerde van de provincie Flevoland, Michiel Rijsberman, is rapporteur voor het CvdR op de dossiers energie-efficiëntie en energieprestaties van gebouwen. In zijn speech benadrukte Rijsberman het belang van ambitieuze doelstellingen.
Lees het volledige bericht

Comité van de Regio’s wil hoger ambitieniveau energie-efficiëntie

Op 24 april heeft de milieucommissie van het Comité van de Regio’s een rapport aangenomen over EU wetgeving voor energie-efficiëntie en energieprestaties van gebouwen. Het advies van rapporteur Michiel Rijsberman, gedeputeerde in de Provincie Flevoland, werd in de vergadering vastgesteld. Belangrijk streven in dit advies is een Europees ambitieniveau van 40% energie-efficiëntie.

Lees het volledige bericht

‘Kolencentrales moeten sluiten vóór 2030 om Parijse akkoorden te behalen’

‘Kolencentrales moeten sluiten vóór 2030 om Parijse akkoorden te behalen’

Europese landen moeten hun kolencentrales in een rap tempo sluiten, dat staat in het rapport ‘A stress test for coal in Europe under the Paris Agreement’ van het klimaatonderzoeksinstituut Climate Analytics. Het sluiten van de kolencentrales kan bijdragen aan het behalen van de klimaat- en energiedoelen die de Europese Commissie voor 2030 heeft gesteld. Ook Nederland heeft vijf kolencentrales.

Lees het volledige bericht

EU2020: energie- en klimaatdoelstellingen bijna gehaald?

De Europese Unie is goed op weg om de energie- en klimaatdoelstellingen voor 2020 te behalen. Dit blijkt uit het tweede verslag van de Commissie over de stand van de energie-unie. Decentrale overheden hebben ook taken met betrekking tot energie- en klimaat. Deze vloeien bijvoorbeeld voort uit het nationale klimaatakkoord, bijvoorbeeld met betrekking tot het opwekken van duurzame energie.

Lees het volledige bericht

Winterpakket Energie: naar een koolstofarme economie

Energie-efficiëntie moet volgens de Europese Commissie een prioriteit in Europa gaan zijn. Op 30 november presenteerde de Commissie een pakket met maatregelen om de omschakeling naar een koolstofarme economie te voltooien. De maatregelen zijn in drie hoofdlijnen onderverdeeld. Naast het prioriteren van energie-efficiëntie moet de EU wereldwijd een voortrekkersrol nemen op het gebied van hernieuwbare energie. Bovendien moet energie betaalbaar blijven voor de burger. De maatregelen genoemd in het pakket dragen bij aan het klimaat en energiebeleid 2030 en internationale klimaatafspraken.

Lees het volledige bericht

Regio’s en steden drijvende kracht in Europese energie transitie

2016 is hét jaar voor de Energie Unie, daar maakt Eurocommissaris Maros Šefčovič zich hard voor. Nieuwe voorstellen ter bevordering van de energietransitie en in lijn met de COP21 afspraken worden nog dit najaar gepresenteerd. Regio’s en steden vormen de drijvende kracht voor een succesvolle transitie. Tijdens het HNP seminar op 15 juni jl. stond een aantal kritieke succesfactoren op weg naar meer duurzaamheid en energie efficiëntie centraal. Lees het volledige bericht

Noordzeelanden tekenen verklaring voor meer samenwerking in duurzame energie

De ondertekening van de officiële Noordzeeverklaring geeft het startsein voor vernieuwde regionale energiesamenwerking door landen rondom de Noordzee. Op 6 juni 2016 tekenden de energieministers van België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Luxemburg, Noorwegen, Zweden en Nederland, evenals de Europese Commissie, deze verklaring. Deze Noordzeeverklaring bevat een concrete roadmap voor de samenwerking, die moet leiden tot een geïntegreerd netwerk van windparken op de Noordzee.

Lees het volledige bericht

Eurostat: Nederland blijft nog achter in doelen hernieuwbare energie

Uit onderzoek van Eurostat blijkt dat Nederland nog ver verwijderd is van het behalen van de Europese doelstellingen omtrent hernieuwbare energie. Alleen Frankrijk is nog verder verwijderd van deze doelen. Volgens het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) is het achterblijven van Nederland onder andere te wijten aan het gebrek aan overheidssteun voor hernieuwbare energiebronnen.

Lees het volledige bericht

Minister Kamp roept in themaconferentie energie op tot meer regionale samenwerking

Energie is cruciaal voor individuele lidstaten én de Europese Unie als geheel, nu en in de toekomst. Die energie moet wel betaalbaar en betrouwbaar zijn. Daarom is het voltooien van de Europese interne markt voor energie onmisbaar. De huidige diversiteit in nationaal energiebeleid werkt averechts. Deze uitspraken deed Minister Henk Kamp tijdens de themaconferentie energie op 4 april jl. in de Ridderzaal.

Lees het volledige bericht

Europese Commissie actief op het gebied van (duurzame) innovatie

De Europese Commissie probeert op meerdere fronten innovatie te stimuleren. Bijvoorbeeld door initiatieven omtrent innovatie en duurzaamheid aan te moedigen: door de toekenning van een subsidie of door het organiseren van de jaarlijkse Energy Week. Daarnaast wil de Commissie innovatie een nieuwe impuls geven door een European Innovation Council op te richten.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Energie-efficiëntie

Slimme energiemeters: welke Europese regels zijn van toepassing?

Steeds meer woningen in onze gemeente krijgen slimme energiemeters. Hierdoor kan efficiënter met energie omgegaan worden. Kent het Europese recht ook voorschriften over slimme energiemeters waar de gemeente rekening mee dient te houden? Hoe zit het met de  bescherming van gegevens van burgers uit onze gemeente? Bijvoorbeeld wanneer de gemeente de data die deze slimme meters creëren zou willen gebruiken  om te sturen op efficiënter met energie om gaan?

Bekijk het antwoord