Afval

Er wordt een heleboel afval geproduceerd in Nederland en in de EU; 6 ton afval per persoon per jaar. Grote bronnen van afval zijn de landbouw, de bouwnijverheid, de industrie, de mijnbouw en de stedelijke gebieden. Een heleboel materialen, zoals glas, hout, papier en plastic gaan verloren. 

Een doel van Europese afvalwetgeving is om de hoeveelheid afval te verminderen, maar ook om meer te recyclen en hergebruiken. Decentrale overheden spelen een belangrijke rol in afvalbeheer en in het hergebruiken van grondstoffen.

Circulaire Economie

Vanuit de EU is er veel aandacht voor het verminderen en beheren van afvalstoffen. In het kader van het EU-actieplan voor de circulaire economie ‘maak de cirkel rond’ zijn verschillende richtlijnen op het gebied van afvalbeheer gewijzigd. 

Ook in het tweede voorgestelde EU-actieplan voor de circulaire economie ‘Voor een schoner en concurrerender Europa’ ligt de nadruk op het voorkomen, verminderen en recyclen van afval. Specifiek wordt er in gegaan op het verminderen van stedelijk afval. Daarnaast wil de Commissie op het gebied van scheiding en kwaliteitsmanagement meer harmoniseren en standaardiseren. 

Europees beleid

Kaderrichtlijn Afvalstoffen

De kaderrichtlijn afvalstoffen (2008/98/EG) vormt de basis van de EU-wetgeving op het gebied van afvalstoffen. De richtlijn definieert de basisconcepten met betrekking tot afval. Het bevat bijvoorbeeld de definities van afval, recycling en terugwinning, maar legt ook uit wanneer afval ophoudt afval te zijn, en hoe een onderscheid kan worden gemaakt tussen afval en bijproducten. 

Daarnaast stelt de richtlijn enkele basisbeginselen voor afvalbeheer vast:

  • Afvalhiërarchie: Dit is de preferentiële volgorde ten aanzien van het beheer van afval, waarbij preventie het meest wenselijk is, daarna voorbereiding op hergebruik, recyclen, verbranden en als minst gewenste optie het storten van afval.  Lidstaten moeten maatregelen nemen om de opties te stimuleren die de over het algemeen het beste milieuresultaat opleveren. 
  • De vervuiler betaalt: De kosten van afvalbeheer worden gedragen door de eerste afval producent, de huidige of de vorige houder van de afvalstoffen 
  • Bescherming van gezondheid en milieu: Afvalstoffenbeheer moet worden uitgevoerd zonder enig risico voor water, lucht, bodem, fauna en flora, zonder geluids- of geurhinder te veroorzaken of schade te berokkenen aan natuur- en landschapsschoon.
  • Uitgebreide verantwoordelijkheid voor producenten: Dit betekent dat producenten of importeurs (mede) verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer van de producten die zij op de markt brengen

Stand van Zaken
De Kaderrichtlijn Afvalstoffen  (2018/851) is in 2018 herzien. De herziene richtlijn is nog niet in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. Dit moet uiterlijk 5 juli 2020 zijn gedaan. Ter implementatie van de gewijzigde bepalingen van de Kaderrichtlijn afvalstoffen is een implementatiewet wijziging EU-kaderrichtlijn afvalstoffen opgesteld, welke op 1 juli 2020 in werking treed. Ook is er een ontwerpbesluit Regeling uitgebreide producentenverantwoordelijkheid opgesteld ter implementatie van de algemene minimumvereisten voor regelingen van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

De KRA verplicht lidstaten ook tot het opstellen van afvalbeheer- en afvalpreventieplannen. Deze plannen moeten iedere zes jaar worden herzien. 

Richtlijn storten

Naast de Kaderrichtlijn Afval speelt de Richtlijn Storten (1999/31/EG) een rol in het Europese afvalbeleid. Het doel van de richtlijn is om de negatieve gevolgen van het storten van afvalstoffen voor het milieu en de risico’s daarvan te voorkomen of zoveel mogelijk te verminderen. 

De richtlijn verdeeld stortplaatsen in drie categorieën: 

  • Stortplaatsen voor gevaarlijke afvalstoffen
  • Stortplaatsen voor ongevaarlijke afvalstoffen. Deze kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor stedelijk afval
  • Stortplaatsen voor inerte afvalstoffen

Daarnaast stelt de richtlijn enkele basisbeginselen voor het storten van afval vast:

  • Alleen behandeld afval mag worden gestort
  • Vloeibare afvalstoffen mogen niet op een stortplaats worden aanvaard
  • Exploitanten van stortplaatsen moeten een vergunning aanvragen

Stand van Zaken
De richtlijn is in 2018 (2018/850) herzien. De maatregelen waren grotendeels opgenomen in het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) en had dan ook weinig/geen implicaties voor decentrale overheden. 

Nationaal beleid

De Nederlandse afvalregelgeving is vastgelegd in hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer. Veel onderwerpen worden verder uitgewerkt in Algemene Maatregelen van Bestuur, provinciale milieuverordeningen of gemeentelijke afvalstoffenverordeningen. 

De stortrichtlijn is in onder andere geïmplementeerd in het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (BSSA) en het Stortplaats bodembescherming. In het BSSA is voor verschillende afvalstoffen een stortverbod opgenomen

Daarnaast is het beleid inzake afvalbeheer en afvalpreventie verder uitgewerkt in het Landelijke Afvalbeheerplan (LAP). 

Landelijke Afvalbeheerplan

De Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de Richtlijn Verpakkingsafval en de Richtlijn Storten verplichten lidstaten tot het opstellen van een landelijk afvalbeheer en/of afvalpreventieplan. In Nederland is dit uitgewerkt in het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP). Hierin worden doelstellingen, uitgangspunten en de organisatie van het Nederlandse afvalstoffenbeleid beschreven. 

Ook bevat het LAP sectorplannen. In deze plannen staat het beleid voor specifieke afvalstoffen en stromen zoals textiel, kunststoffen en huishoudelijk afval. Ieder sectorplan bevat een ‘minimumstandaard’ die aangeeft hoe de afvalstof minimaal verwerkt moet worden. Als recycling mogelijk is, is storten bijvoorbeeld niet meer toegestaan.

Bij de sectorplannen wordt ook in gegaan op de wet- en regelgeving op het gebied van het gescheiden houden van afvalstoffen, de inzameling van afvalstoffen, het vervoer en het mengen van afvalstoffen, en relevante stortverboden voor afvalstoffen. 

In 2017 is het derde Afvalbeheerplan (LAP3) in werking getreden. Hierin zijn 85 sectorplannen opgenomen. Het doel van LAP3 is het realiseren en stimuleren van een circulaire economie.

Decentrale relevantie

Overheden moeten op het gebied van afvalbeleid rekening houden met het Landelijke Afvalbeleid (LAP). Daarbuiten moeten bestuursorganen rekening houden met de afval hiërarchie.

Gemeenten dragen onder andere de zorg voor huishoudelijk afval. In een afvalstoffenverordening stellen gemeenten bepaling op voor het beheer van huishoudelijke en andere afvalstoffen. Binnen de kaders van het LAP kunnen gemeenten een eigen beleid voor afvalpreventie en -scheiding ontwikkelen.

Provincies moeten bij het verlenen milieuvergunningen en bij de uitvoering van de Wet milieubeheer rekening houden met het LAP en de minimumstandaarden in de sectorplannen.  Voor een stortplaats is bijvoorbeeld een omgevingsvergunning nodig. Gedeputeerde Staten kunnen op basis van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (BSSA) een beheerder van een stortplaats ontheffing van een stortverbod verlenen wanneer er tijdelijk geen andere verwerkingsmogelijkheden zijn.

Overzicht richtlijnen

Afval
• Kaderrichtlijn afvalstoffen | 2008/98/EG
• Richtlijn afvalstoffen (herzien) | 2018/851
• Richtlijn Storten | 1999/31/EG
• Richtlijn Storten (herzien) | 2018/850

Elektronisch Afval
• Richtlijn beperking van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur (RoHs) | 2011/65/EU
• Richtlijn Afgedankt elektrisch & Elektronisch Afval (WEEE) | 2012/19/EU

Kernafval
• Verbruikte splijtstof en radioactief afval – veiligheidsvoorschriften | 2011/70/Euratom 

Kunststofafval
• Richtlijn verbod op kunststof voor eenmalig gebruik | 2019/904

Verpakkingsafval
• Richtlijn Verpakkingen & Verpakkingsafval | 94/62/EG
• Richtlijn verbod op kunststof voor eenmalig gebruik | 2019/904


Subonderwerpen


Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

 

Nieuws Afval

Labels ‘composteerbaar’ en ‘biologisch afbreekbaar’ risico voor verwarring

Kunststoffen in bioafval worden een steeds groter probleem. Dat meldt het rapport ‘Bio-waste in Europe’ van de Europese Milieuagentschap. De huidige labels ‘composteerbaar’ en ‘biologisch afbreekbaar’ voor plastic consumentenproducten kunnen voor consumenten verwarrend werken. Plastic in bioafval bemoeilijkt de behandeling en verwerking. Hierdoor kunnen de kosten voor de behandeling van bioafval oplopen. Het rapport roept daarom om duidelijke en consistente regels voor etikettering van composteerbare en biologisch afbreekbare kunststoffen.

Lees het volledige bericht

Betere Europese regelgeving nodig om de circulaire economie in steden te ondersteunen

Hoe kan de Europese regelgeving worden verbeterd om de transitie naar een circulaire economie in steden beter te ondersteunen? Het Partnerschap voor de Circulaire Economie onderzocht de belemmeringen in regelgeving, financiering en kennis en ondernam vervolgens twaalf verschillende acties om deze belemmeringen te verminderen of weg te nemen. In de publicatie ‘Better regulation for a Circular Economy’ licht het partnerschap twee acties toe die op het gebied van betere regelgeving zijn genomen. Kenniscentrum Europa decentraal heeft het Partnerschap ten aanzien van deze betere regelgeving acties ondersteund en is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de publicatie.

Lees het volledige bericht

Comité van de Regio’s vraagt om input voor Actieplan Circulaire Economie

De ENVE-commissie van het Comité van de Regio’s (CoR) heeft een online consultatie gepubliceerd voor het Actieplan voor de Circulaire Economie. Met deze consultatie kunnen lokale en regionale overheden en belanghebbende organisaties commentaar en suggesties op het Actieplan leveren. De bijdragen zullen door de rapporteur van het CoR, Tjisse Stelpstra, gedeputeerde van provincie Drenthe, en deskundige Ingrid Zeegse worden meegenomen bij het opstellen van het uiteindelijke ontwerpdocument.

Lees het volledige bericht

Uitdagingen en kansen bij circulair bouwen

Bouw- en sloopafval is de grootste afvalstroom in de EU. Deze afvalstroom is dan ook niet voor niets aangemerkt als prioritair in het nieuwe Circulaire Economie Actieplan van de Europese Commissie. Het Europees Milieu Agentschap heeft onlangs een rapport gepubliceerd over de uitdagingen en kansen die bouw- en sloopafval bieden op weg naar een circulaire economie.

Lees het volledige bericht

Ministerie vraagt om input voor implementatie afvalrichtlijn

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft een consultatie opgesteld waarin belanghebbenden kunnen meedenken over de implementatie van de Europese Kaderrichtlijn afvalstoffen. Deze werd vorig jaar gewijzigd. Het Ministerie bereidt nu een wet voor om de gewijzigde richtlijn te implementeren. Betrokkenen kunnen tot 19 maart reageren op het ontwerpvoorstel voor de implementatiewet.

Lees het volledige bericht

Denk mee over de Omgevingsregeling

Er loopt momenteel een consultatie over de Omgevingsregeling. Hier kunt u nog tot en met 8 maart aan bijdragen. In de Omgevingsregeling zijn de regels voor de toepassing van de Omgevingswet en het gebruik van de algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s) gebundeld. De regeling is van invloed op burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven, gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk. Daarom worden zij gevraagd via de consultatie te reageren op de verschillende onderdelen van de regeling.

Lees het volledige bericht

Verbeterpunten voor afvalverwerking door decentrale overheden

Begin oktober heeft Eunomia, een adviesbureau met een focus op duurzaamheid, een rapport gepubliceerd waarin de voortgang van de implementatie van de Kaderrichtlijn Afvalstoffen wordt beoordeeld. Hierbij heeft Eunomia zowel naar nationaal, lokaal als individueel niveau gekeken. Het is voor decentrale overheden interessant om te weten waar de problematiek ligt op het gebied van afvalverwerking en hoe zij de toepassing van deze richtlijn kunnen verbeteren.
Lees het volledige bericht

Openbare raadpleging over chemische, product- en afvalwetgeving

Naar aanleiding van de roadmap over mogelijke uitdagingen voor het recyclen en hergebruiken van materialen voortkomend uit de wisselwerking van chemische, product- en afvalwetgeving heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging geopend. Alle belanghebbenden, onder andere decentrale overheden, hebben de mogelijkheid hierop te reageren en eventuele problemen in deze wetgeving kenbaar te maken. De enquête is tot en met 29 oktober in te vullen op de website van de Commissie. Lees het volledige bericht

Europees Parlement neemt nieuwe recyclingdoelstellingen aan

Het Europees Parlement heeft op 18 april 2018 een aantal wetgevingsinstrumenten (het afvalpakket) inzake circulaire economie en afval aangenomen. Dit zal onder andere leiden tot betere harmonisatie van afvalwetgeving en nieuwe recyclingdoelstellingen. Daarnaast zal het zorgen voor eerlijkere vergelijkingen tussen nationale statistieken van lidstaten over afvalverwerking.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Afval

Hergebruik afval: wanneer is afval niet langer afval?

Onze gemeente streeft ernaar om in het kader van de circulaire economie meer afvalstoffen in de lokale afvalverwerking te hergebruiken. Er zijn echter strikte Europeesrechtelijke kaders omtrent afvalverwerking, die hergebruik niet altijd mogelijk maken. Met welke Europese regels omtrent milieu en afvalstoffenbeheer moet rekening worden gehouden bij het hergebruik van afvalstoffen?

Bekijk het antwoord