Grensoverschrijdende samenwerking

Nederland beschikt over een groot grensgebied: zeven van de twaalf provincies grenzen direct aan het buitenland, over zee komen daar nog 4 provincies bij. Al meer dan vijftig jaar wordt er met de aangrenzende landen en in verschillende samenwerkingsconstructies samengewerkt om grensoverschrijdende belemmeringen weg te nemen. Dit wordt eveneens mogelijk gemaakt door het gebruik van bepaalde (Europese) fondsen.

Op deze pagina en de onderliggende sub pagina’s vindt u meer informatie over grensoverschrijdende samenwerking en de decentrale relevantie. Tevens raden we aan om te kijken op de website van de Kennisbank Openbaar Bestuur voor meer informatie.

Grenzen en verschillen

Door taal- en cultuurverschillen en verschillen in wet- en regelgeving, zijn grenzen tussen landen nog steeds duidelijk aanwezig. Burgers in grensgebieden worden hier dagelijks mee geconfronteerd. Dit kan zorgen voor problemen op onder andere het gebied van wonen, werken, onderwijs en zorg. De oorzaak hiervan ligt bijvoorbeeld bij lidstaten die Europese richtlijnen verschillend interpreteren, of omdat bij nieuwe Europese wetgeving de concrete impact ervan op specifiek de grensregio’s niet altijd wordt voorzien.

Komt u een signaal tegen van knellende Europese regels bij grensoverschrijdende samenwerking? Geef deze dan door aan Europa decentraal via ons Signaleringsloket. Eveneens heeft de EU een platform gelanceerd voor de grensregio’s Platform ‘Boosting EU border regions’, waarop soortgelijke meldingen kunnen worden gedaan.

Europese programma’s

Met de lancering van de Europa2020- strategie, die sinds 2014 ook openstaat voor overleg met decentrale overheden, ligt er nog meer focus op een sterke territoriale dimensie. Het doel van deze dimensie is het verkleinen van regionale verschillen binnen de Europese Unie. Daaruit zijn succesvolle samenwerkingsvormen gekomen, zoals de EUregio’s, de Benelux en INTERREG.

Grensoverschrijdende samenwerking kent ook financiële aspecten, met name in de vorm van het benutten van Europese subsidies voor het stimuleren van grensoverschrijdende projecten. Meer informatie hierover en over het gebruik van het instrument van de Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (E(G)TS) en INTERREG vindt u onder Regionaal beleid en structuurfondsen, Europese territoriale samenwerking en EFRO.

Actieteam grensoverschrijdende Economie en Arbeid

Eind 2015 is het Actieteam Grensoverschrijdende Economie en Arbeid (GEA) opgericht. Doel van dit actieteam is het bevorderen van grensoverschrijdende mobiliteit en een betere benutting van kansen in de grensregio’s. Het actieteam bestaande uit vertegenwoordigers van Euregio’s, grensprovincies, grensgemeenten, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), MKB- Nederland en de Rijksoverheid heeft begin 2017 het rapport “Grenzen slechten, regio’s verbinden, mensen bewegen” gepubliceerd.

Institute for Transnational and Euregional cross border cooperation and Mobility (ITEM)

Daarnaast is het aan te bevelen om gebruik te maken van de kennis van ITEM bij grensoverschrijdende vraagstukken. ITEM is een expertisecentrum dat zich bezig houdt met onderzoek, advisering, kennisuitwisseling en trainingsactiviteiten omtrent de grensoverschrijdende mobiliteit en samenwerkingen. Zij focussen zich vanuit een multidisciplinaire invalshoek voornamelijk op de identificatie van de oorzaken omtrent de problematiek van grensoverschrijdende samenwerkingen. Vanuit deze identificatie formuleren zij dan een mogelijke oplossing.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Beleid Grensoverschrijdende samenwerking

Nieuws Grensoverschrijdende samenwerking

Mag Wallonië straks tol gaan heffen?

De Waalse overheid wil een wegenvignet gaan invoeren die voor rekening komt van automobilisten buiten Wallonië. Het Europees Hof van Justitie moet zich nog uitspreken over deze plannen, maar dit wordt door de initiatiefnemers met vertrouwen tegemoet gezien. Een advocaat-generaal (AG) van het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft namelijk geconcludeerd dat de tolheffing op de Duitse snelwegen geen discriminatie vormt op grond van nationaliteit.

Lees het volledige bericht

Grensoverschrijdende samenwerking: hoe staat het met de grensinformatiepunten, EU-verordening en diploma-erkenning

Er is veel vooruitgang geboekt in de Nederlandse projecten op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking. Vooral de bestuurlijke samenwerking tussen Nederland en België verloopt goed, en ook tussen Nederland en Duitsland zijn er positieve ontwikkelingen in de governance-structuren. Dit heeft staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties laten weten tijdens een vergadering van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.

Lees het volledige bericht

ITEM presenteert grenseffectenrapportage op jaarconferentie

Tijdens de ITEM jaarconferentie heeft ITEM de grenseffectenrapportage aangeboden aan Thomas Antoine (secretaris-generaal van de Benelux), Jeroen Lenaers (lid van het Europees Parlement) en Martín Guillermo Ramírez (secretaris-generaal van de Vereniging van Europese Grensregio’s). Ook werd er gesproken over het belang van effectieve grensoverschrijdende samenwerking. Lees het volledige bericht

Het European Cross Border Mechanism: juridische en administratieve obstakels oplossen in grensregio’s

Ruim 140 miljoen Europeanen wonen in de interne Europese grensregio’s. De interne markt heeft groei en welvaart gecreëerd maar grensregio’s blijven over het algemeen achter qua economische ontwikkeling. Er is een groot economisch potentieel dat onbenut blijft vanwege verschillende administratieve en juridische obstakels. De Europese Commissie heeft daarom een nieuw instrument voorgesteld: het European Cross-border Mechanism (ECBM), dat juridische en administratieve obstakels in een grensoverschrijdende context wil oplossen. Lees het volledige bericht

Online Interreg-platform: Good practices database

In 1990 werd Interreg opgericht om samenwerking tussen regio’s binnen Europa te verbeteren. Het is een van de oudste en grootste subsidiefondsen dat samenwerking in projecten tussen nationale, regionale en lokale partijen uit verschillende lidstaten financiert. Het doel van Interreg is om gezamenlijke uitdagingen aan te pakken en gedeelde oplossingen te vinden op het gebied van milieu, onderwijs, gezondheid, onderzoek, transport en duurzame energie. Interreg V (periode 2014-2020) is de vijfde periode van het Interreg programma van Directoraat-Generaal Regionaal Beleid en Stadsontwikkeling (DG REGIO).

Lees het volledige bericht

Europese Rekenkamer onderzoekt gezondheidszorg in verschillende lidstaten

De Europese Rekenkamer is bezig met een controle van regelingen betreffende grensoverschrijdende gezondheidszorg in de Europese Unie. De controleurs van de Europese Rekenkamer brengen in kader van het onderzoek een bezoek aan vijf Europese lidstaten, waaronder Nederland. Het verslag van de controle zal waarschijnlijk in de eerste helft van 2019 worden gepubliceerd.

Lees het volledige bericht

Voortgangsrapport Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking

Ieder jaar publiceert het Europees Comité van de Regio’s een rapport over de ontwikkelingen omtrent het instrument van Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS). Een EGTS is een overkoepelend samenwerkingsverband voor grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking binnen Europa. Uit het nieuwe rapport blijkt onder meer dat er in 2017 een stijging is geweest van het aantal territoriale samenwerkingen binnen Europa.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Grensoverschrijdende samenwerking

Hoe zit het met onderwijs en grensoverschrijdende samenwerking?

Als medewerker onderwijs bij een grensgemeente vraag ik me af hoe het staat met de grensoverschrijdende samenwerking (GROS) tussen Nederland en onze buurlanden Duitsland en België op het gebied van onderwijs? Wat is sinds de Kamerbrief van het Ministerie van BZK over stand van zaken Task Force GROS (april 2010) bereikt en wat gaat er nog gebeuren?

Bekijk het antwoord

Wat is de voortgang van de activiteiten van de grensmakelaar en de Taskforce GROS?

In 2009 zijn de Taskforce grensoverschrijdende samenwerking (GROS) en de functie van grensmakelaar ingesteld door de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Buitenlandse Zaken. Het mandaat van de grensmakelaar en Taskforce liep eind 2010 af. Hoe is dit van invloed op hun activiteiten en het belang van grensoverschrijdende samenwerking voor decentrale overheden?

Bekijk het antwoord

Hebben jullie informatie over grensoverschrijdende samenwerking en crisisbeheersing?

De afgelopen maanden hebben wij binnen onze provincie projecten afgerond voor grensoverschrijdende samenwerking (GROS) met Kreise in Duitsland op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding op leidinggevend niveau. De projecten werden ondersteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken en wij hebben samen met onze zusterorganisatie in Duitsland de projecten uitgevoerd.

Bekijk het antwoord

Publicaties Grensoverschrijdende samenwerking

Actiepunten

Kamerbrief over Grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie en arbeid, juli 2015
Voortgangsbrief GROS, februari 2015
Voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Bijlage voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Verslag Kamerdebat GROS, december 2011

Grenseffectentoets, Panteia 2014
Kansen aan de grens, VNG 2014
Advies wegnemen praktische belemmeringen bij grensoverschrijdende arbeid, 2013
‘Wij doen dat zo’: Onderzoek naar de grenseffecten van Europees beleid, Universiteit Leiden 2012
Benelux Almanak Grensoverschrijdende Samenwerking 2011-2015, Benelux 2011

GROS actielijsten

GROS actielijst Nederland/Vlaanderen, oktober 2012. Over dit document:

1) Deze lijst schept geen juridisch verbindende verplichtingen. Beide zijden engageren zich tot het leveren van een adequate inspanning om de knelpunten in deze lijst (de actiepunten) binnen 2 a 2,5 jaar op te lossen, dan wel om binnen deze periode forse voortgang te boeken. De monitoringspunten zullen op iets grotere afstand worden gevolgd.

2) De lijst is een dynamisch document. Beide zijden kunnen aangeven een punt van de lijst te willen afvoeren of – indien daarover overeenstemming bestaat – er een actiepunt of monitoringspunt aan toe te voegen. Ook kunnen Nederland en Vlaanderen bij onderlinge overeenstemming besluiten een monitoringspunt te verheffen tot actiepunt.

3) In Nederland zal het Ministerie van Binnenlandse Zaken primair verantwoordelijk zijn voor het monitoren van de voortgang; in Vlaanderen het Departement Internationaal Vlaanderen. Beide departementen houden daarover ook onderling contact.

4) De actie- en monitoringslijst is niet het enige instrument van Vlaams-Nederlandse grensoverschrijdende samenwerking. Vlaanderen en Nederland erkennen de grote, eigen, en intrinsieke waarde van een goede samenwerking en communicatie op alle bestuurlijke niveau’s en zij blijven deze samenwerking aanmoedigen en waar mogelijk faciliteren.

Kamerbrief ‘Stand van zaken Actielijst Nederland-Vlaanderen’, februari 2015

GROS Actielijst Nederland-Nedersaksen, januari 2014
GROS Actielijst Nederland – Noordrijn-Westfalen, december 2013

 

 

 

 

 

Wet- en regelgeving Grensoverschrijdende samenwerking

Wat is GROS?

Benelux- en de Anholt-overeenkomst

De Raad van Europa is de motor achter grensoverschrijdende samenwerking. In 1980 werd de Kaderovereenkomst van Madrid gesloten. Hierdoor hebben regionale en lokale overheden de mogelijkheid om op publiekrechtelijke basis over de grens samen te werken. Lidstaten kunnen zo bilaterale en multilaterale overeenkomsten sluiten over grensoverschrijdende samenwerking.

Er zijn twaalf bilaterale en multilaterale overeenkomsten opgesteld. Voor Nederland en zijn buurlanden zijn voornamelijk de Benelux-Overeenkomst en de Anholt-Overeenkomst van belang.

Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking

De Verordening over Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS) is op 1 augustus 2006 in werking is getreden. De verordening biedt de mogelijkheid een grensoverschrijdend lichaam op te richten met rechtspersoonlijkheid.

Juridisch instrument

Een EGTS is een juridisch instrument om grensoverschrijdende, transnationale of interregionale samenwerking tussen regionale of lokale overheden te vergemakkelijken. De leden van een EGTS kunnen lidstaten, regionale en lokale overheden en publiekrechtelijke instellingen zijn. De leden moeten uit ten minste twee lidstaten komen.

Met name landen die nog geen partij zijn bij de Kaderovereenkomst van Madrid of die geen bilateraal akkoord hebben afgesloten, kunnen gebruik maken van de verordening. Voor Nederland is de EGTS verordening daarom van minder toegevoegde waarde.

Structuurfondsprogramma’s

De EGTS-verordening is ontstaan nadat bleek dat lidstaten moeilijkheden ondervonden bij grensoverschrijdende samenwerking in het kader van de Europese structuurfondsprogramma’s. Bijzonder is dat de EGTS overheden voor het eerst de mogelijkheid biedt zich te verenigen in instanties uit verschillende landen, zonder dat daarvoor een internationale overeenkomst is getekend door de nationale parlementen.

Benelux Verdrag

Decentrale overheden kunnen via het Benelux Verdrag in de drie Beneluxlanden op publiekrechtelijke basis grensoverschrijdend samenwerken. Het eerste Benelux Verdrag werd in 1958 ondertekend voor een periode van vijftig jaar. Omdat er noodzaak was tot vernieuwing is een nieuw verdrag vastgesteld dat op 1 januari 2012 in werking is getreden. Het nieuwe verdrag is meer pragmatisch ingericht en beter afgestemd op de veranderende internationale en maatschappelijke context.

Hoofdthema’s Benelux-samenwerking

De nieuwe Benelux-samenwerking richt zich op drie hoofdthema’s:

  • interne markt en economische unie;
  • duurzaamheid;
  • justitie en binnenlandse zaken.
X