Arbeidstijden

Vanuit hun rol als werkgever, hebben decentrale overheden te maken met de Arbeidstijdenrichtlijn. In deze richtlijn zijn onder andere eisen vastgesteld voor arbeidstijden, rusttijden en arbeidsomstandigheden. De richtlijn is sinds 1993 meerdere malen aangepast. Dit heeft te maken met veranderende omstandigheden binnen de samenleving en op de arbeidsmarkt.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Jurisprudentie Arbeidstijden

Arbeidstijden

HvJ EU, 9 september 2003. Jaeger

Zaak C-151/02. Volgens het Hof moeten de wachtdiensten van artsen volledig als arbeidstijd worden aangemerkt, als de fysieke aanwezigheid van de artsen in het gezondheidscentrum vereist is. Een nationale regeling waarin een wachtdienst als rusttijd wordt aangemerkt is in strijd met Richtlijn 93/104/EG. Deze uitspraak heeft betrekking op alle beroepsgroepen waarbij wachtdiensten gehanteerd worden.

VNG en sociale partners

Naar aanleiding van deze uitspraak hebben de VNG en de sociale partners in de gemeentesector op 7 maart 2007 een onderhandelaarsakkoord gesloten over de arbeidstijden van brandweerlieden. Besloten is dat de werkweek van brandweerlieden in 24-uursdienst wordt teruggebracht van 54 naar 48 uur met behoud van loon. Het akkoord maakt een einde aan het conflict over arbeidstijden van brandweerlieden dat ontstond naar aanleiding van bovenstaande uitspraak.

Arrest Adelkader Dellas e.a./Premier Ministre e.a.

Op 1 december 2005 bevestigde het Europese Hof van Justitie de kwalificatie van wachtdiensten als arbeidstijd in het arrest Abdelkader Dellas e.a./Premier Ministre e.a. Het Hof stelde dat nachtelijk toezicht door een opvoeder in een instelling voor gehandicapten volledig in aanmerking moet worden genomen als arbeidstijd. Zo kan bepaald worden of de gemeenschappelijke voorschriften ter bescherming van werknemers – met name de toegestane maximale wekelijkse arbeidstijd – zijn nageleefd. Het Hof heeft daarmee zijn eerdere uitspraak inzake wachttijden van artsen (het Jaeger-arrest) bevestigd en qua toepassingsbereik verruimd.

Rechtbank Den Haag

De rechtbank in Den Haag heeft in 2007 een brandweerman, die met behoud van salaris 48 uur in plaats van 54 uur wilde werken, in het gelijk gesteld. De Haagse brandweer moet de brandweerman een rooster van 48 uur aanbieden. Dat rooster moet zo in elkaar steken, dat er een volledig salaris kan worden verdiend.

Gerechtshof Arnhem

In 2007 deed het Gerechtshof Arnhem uitspraak over de dienstroosters van de Ambulancedienst Gelderland-Zuid. Deze werden strijdig gevonden met de Arbeidstijdenrichtlijn en arrest Jaeger.

Besloten werd dat de rusttijd alleen nog mag worden ingekort als daar een goede reden voor is. Dit moet collectief worden afgesproken. De rusttijd tussen twee diensten mag maximaal twee keer per week worden ingekort tot eenmaal tien uur en eenmaal acht uur. De inkortingen mogen niet direct achter elkaar worden toegepast. De gemiste rusturen moeten direct in de volgende rustperiode worden gecompenseerd. De aangecherpte regels maken deel uit van het Arbeidstijdenbesluit.

Kantongerecht Rotterdam

In 2006 stelde het kantongerecht Rotterdam dat Rotterdamse brandweerlieden niet langer dan 54 uur per week hoeven te werken. De rechter bepaalde dat het gehanteerde dienstrooster in strijd was met de Europese richtlijn voor Arbeidstijden, waarin een maximum is opgenomen van 48 uur. De Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, aan wie de gemeente Rotterdam haar dienst brandweer overgedragen heeft, moest in een nieuw dienstrooster rekening houden met dit verminderde aantal uren.

Nederlandse standpunten Arbeidstijden

Nieuws Arbeidstijden

Praktijkvragen Arbeidstijden

Wet- en regelgeving Arbeidstijden

Arbeidstijden

De Arbeidstijdenrichtlijn

De huidige regels ten aanzien van arbeidstijden zijn te vinden in Richtlijn 2003/88/EG, de Arbeidstijdenrichtlijn.

Voorstel wijziging richtlijn

In 2004 stelde de Europese Commissie een wijziging van de richtlijn voor. Door jurisprudentie van het Hof is er verwarring gezaaid met betrekking tot wachttijden en rustperiodes. Dit leidde tot veel verwarring en problemen, vooral bij ziekenhuis- en brandweerdiensten.

Opt-out regeling

Uiteindelijk hebben de Europese ministers van Werkgelegenheid in 2008 een politiek akkoord bereikt over het voorstel van de Commissie. Hierin is de opt-out regeling opgenomen. Een uitzonderingsregeling waardoor werkweken langer dan het officiële maximum van 48 uur kunnen worden afgesproken. De regeling kent voorwaarden en een limiet van een 65-urige werkweek.

Verdeeldheid over arbeidstijden

Nog steeds bestaat er in de Europese Unie grote verdeeldheid over arbeidstijden. De Europese vakbond ETUC en de socialistische fractie in het Europees Parlement hebben laten weten ontevreden te zijn. Zij houden vast aan het standpunt dat er niet kan worden gesproken van een werkelijke bescherming van werknemers, omdat zij door het behoud van de opt-out regeling kunnen worden gedwongen om in te stemmen met een langere werkweek.

Herziening richtlijn

In 2010 heeft de Commissie weer een stap gezet om toch tot herziening van de richtlijn te komen. Eerst wil de Commissie de mening van vakbonden en werkgevers horen, in overeenstemming volgens de procedure van Titel X VWEU: Sociale Politiek. Tegelijk met deze raadpleging zal de Europese Commissie een uitgebreide effectbeoordeling maken. Hierna komt zij mogelijk met een nieuw voorstel voor een richtlijn.

Voorgestelde Herzieningen

De belangrijkste punten voor herziening zijn de volgende:

1. Arbeidstijden

In sommige gevallen (bijvoorbeeld in de sectoren brandweer en zorg) is gebleken dat de maximale werktijd van 48 te laag is. Hier moet de bescherming van werknemers en hun productiviteit worden afgewogen tegen de vrijheid om meer te kunnen werken. Hiervoor is de opt-out regeling afgesproken. Niet alle lidstaten staan deze regeling toe. Het kan namelijk ook de gezondheid en veiligheid van werknemers in gevaar brengen.

2. Wachttijden

Volgens het Hof (arrest SIMAP en Jaeger) moeten wachttijden, waarbij werknemers aanwezig moeten zijn voor een oproep maar in de tussentijd kunnen rusten, ook tot arbeidstijd gerekend worden. Deze flexibiliteit is in bepaalde sectoren onmisbaar, maar kan de veiligheid van werknemers in gevaar brengen.

(Niet) actieve wachttijden

Er is nu voorgesteld om onderscheid te maken tussen actieve en niet-actieve wachttijden, waarbij actieve wachttijd gerekend moet worden als werktijd. Niet-actieve wachttijd kan alleen als werktijd worden gerekend als dat door nationale wetten of een overeenkomst tussen sociale partners wordt geregeld.

3. Flexibiliteit

De verhoogde participatie van vrouwen en ouderen binnen de werkgelegenheid is een van de redenen voor de vraag naar meer flexibiliteit van arbeid- en rusttijden. Hiermee wordt onder andere beoogd de productiviteit te verbeteren.

In afwachting van invoering van de herzieningen heeft de Commissie verschillende documenten gepubliceerd waarin de belangrijkste aspecten van de richtlijn worden belicht.

X