Innovatie Europaproof

Het bevorderen van onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie (O&O&I) moet bijdragen aan Europa’s ambitie voor een slimme, duurzame en inclusieve groei. Om het doel te bereiken moeten (decentrale) overheden, het bedrijfsleven en kennisinstellingen nog meer investeren in O&O&I. Het bedenken en economisch cultiveren van nieuwe producten, diensten en processen is namelijk de drijvende kracht achter een duurzame economische groei. Om die reden ondersteunen verschillende Europese fondsen maatregelen ten behoeve van O&O&I.

Rol decentrale overheden bij innovatie

Onder voorwaarden komen ook de maatregelen van decentrale overheden voor O&O&I in aanmerking voor Europese cofinanciering. Decentrale overheden kunnen met Europese middelen op verschillende manieren O&O&I in hun regio ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan de volgende mogelijkheden: subsidieregelingen, proeftuinen en demonstratiecentra faciliteren, garanties en leningen bieden, innovatieve producten, werken en diensten afnemen, op innovatie gerichte partnerschappen aangaan en meer. Voor het uitvoeren van deze maatregelen moeten decentrale overheden wel rekening houden met de Europese regels over staatssteun en aanbesteden.

Staatssteun

De EU wil gelijke concurrentievoorwaarden scheppen voor alle ondernemingen op de interne markt. Overheidssteun aan ondernemingen die de concurrentie binnen de Europese Unie negatief beïnvloeden, zijn verboden. Deze moeten in principe worden aangemeld bij de Europese Commissie. Dit geldt ook voor Europese subsidies die via de lidstaten worden besteed en zogezegd worden ‘doorgegeven’ aan bedrijven, kennisinstellingen en andere begunstigden. Steunmaatregelen die belangrijke, Europese beleidsdoelen stimuleren zijn onder voorwaarden vrijgesteld van de aanmeldplicht. De voorwaarden in de staatssteunregels sluiten grotendeels aan bij de doelen van de EU2020-strategie en daarmee de Europese fondsen.

Steun voor OO&I

Onder voorwaarden mogen decentrale overheden ondernemingen en kennisinstellingen steunen voor O&O&I, zonder dat de steun formeel hoeft te worden aangemeld. De voorwaarden staan in de volgende regelingen:

  • De Omnibus Decentraal Regeling (ODR) biedt een algemeen kader waarbinnen decentrale overheden subsidies kunnen verlenen voor projecten op het gebied van O&O&I. Als de steunmaatregel voldoet aan alle voorwaarden in de ODR, is een aanmelding bij de Europese Commissie niet nodig. Publicatie op de website van Europa decentraal is voldoende. De Commissie geeft er echter de voorkeur aan om zoveel mogelijk maatregelen onder de AGVV te brengen.
  • Deel 4 van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) is gewijd aan steun voor O&O&I. Steunmaatregelen die voldoen aan de voorwaarden uit de AGVV hoeven ook niet bij de Commissie te worden aangemeld; decentrale overheden kunnen de lichtere kennisgevingsprocedure volgen.
  • Pas als steun voor O&O&I de aanmeldingsdrempels uit de AGVV overschrijdt (art. 4), moet de steun bij de Europese Commissie worden aangemeld. De Commissie beoordeelt de steun op basis van de Kaderregeling O&O&I.

Raadpleeg voor een compleet overzicht van mogelijkheden ons dossier over Staatssteun en O&O&I.

Aanbesteden

Om opdrachten voor werken, diensten of leveringen aan een ondernemer te kunnen vergeven, moeten decentrale overheden eerst nagaan of er een Europese aanbestedingsprocedure gevolgd moet worden. De regels hiervoor staan in de Europese Aanbestedingsrichtlijnen en in de Aanbestedingswet.

Innovatief aanbesteden

Via een aanbesteding kunnen overheden onderzoek en innovatie bij de uitvoering of de totstandkoming van (het eindproduct of dienst van) de opdracht bevorderen. Dit komt onder andere tot uiting in het kaderprogramma Horizon 2020 (1290/2013), waarin overheidsopdrachten voor innovatieve oplossingen worden gedefinieerd als inkoopactiviteiten waarbij de aanbestedende diensten als initiërende klanten fungeren voor innovatieve goederen of diensten die nog niet op een grootschalige commerciële basis beschikbaar zijn, met inbegrip van conformiteitstests.

Ook de aanbestedingsrichtlijnen (huidige en nieuwe) zelf bieden een belangrijke bron voor de mogelijkheden tot het integreren van innovatiedoelstellingen in het aanbestedingsproces. Ook vanuit de Europese Commissie wordt expliciet aandacht besteed aan de wijze waarop via Europese middelen en aanbestedingsregels innovatie kan worden bevorderd. Meer informatie vindt u in de handreiking Guidance for public authorities on Public Procurement of Innovation.

aanbestedingsrichtlijnen

Overheden moeten volgens de Commissie de mogelijkheid hebben om innovatieve producten en diensten aan te schaffen om de toekomstige economische groei te bevorderen en de efficiëntie en kwaliteit van hun diensten te verbeteren. In het voorstel voor nieuwe aanbestedingsrichtlijnen is daarom veel aandacht voor innovatie. Er wordt onder meer een nieuwe procedure voorgesteld (innovatiepartnerschap) die innovatie moet bevorderen en het gebruik van de concurrentiegerichte dialoog moet makkelijker moet maken. Uitgebreide informatie vindt u in ons Feuilleton Voorstel Aanbestedingsrichtlijnen.

Inhoudelijke vragen Europese fondsen

Een overzicht van de Europese fondsen waar decentrale overheden voor in aanmerking komen in de financieringsperiode 2014-2020 vinden in de subsidiewijzer van de VNG. Voor inhoudelijke informatie en vragen over de beschikbaarheid van Europese subsidies voor decentrale overheden kunt u terecht bij VNG Europese Subsidies via 070 3738020 en informatiecentrum@vng.nl.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Nieuws Innovatie Europaproof

Betere EU-regelgeving over onderzoek en innovatie

Onderzoek, ontwikkeling en innovatie is een belangrijk item op de Europese Agenda. Ook is het belangrijk voor provincies, gemeenten en waterschappen. Betere regelgeving is ook een populair onderwerp. Het belang van beiden werd recent onderstreept door de Europese ministers van onderzoek, die voor een bespreking bijeenkwamen in Amsterdam. Betere en slimmere regelgeving moeten eraan bijdragen dat kennis, onderzoek en innovatie uiteindelijk leiden tot economische groei.
Lees het volledige bericht

Praktijk Innovatie Europaproof

Innovatie Europaproof praktijk

Vallen Europese subsidies onder staatssteunregels?
Onze provincie vraagt zich af wat de relatie is tussen het Horizon 2020 voor Onderzoek en Innovatie en de staatssteunregels. Zijn de regels voor staatssteun inzake onderzoek, ontwikkeling en innovatie (O&O&I) ook van toepassing op subsidies die verstrekt worden aan ondernemingen in het kader van Horizon 2020?

Antwoord:
Ja, de staatssteunregels inzake O&O&I zijn ook van toepassing op subsidie onder Horizon 2020. Horizon 2020 heeft geen eigen staatssteunkader. Maar als een provincie een onderneming wil subsidiëren met gelden die voortkomen uit het Horizon 2020, moet één van de instrumenten uit het O&O&I staatssteunkader in acht genomen worden om de financiering staatssteunproof te maken. Het Horizon 2020-programma is een onderdeel van de EU-2020 doelstellingen. De staatssteunregels bieden hier een instrument om deze doelstellingen te behalen.

Is steun voor innovatieadvies door netwerkorganisatie aan agrariërs mogelijk?Een Netwerkorganisatie heeft subsidie aangevraagd bij de provincie voor een project waarin ze agrariërs opleiden over innovatie. De netwerkorganisatie verleent adviesdiensten aan individuele agrariërs. Kan deze steun staatssteunproof gemaakt worden?

Antwoord:
Ja, dat kan op basis van art. 21 MKB-Landbouwvrijstellingsverordening en mogelijk op basis van art. 18 Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV). De voorwaarde is wel dat de steun voor 100% bij de agrariërs terechtkomt. Volgens de Kaderregeling O&O&I moet namelijk worden voorkomen dat de intermediaire organisatie, die de adviesdiensten aanbiedt, ten onrechte wordt bevoordeeld. Anderzijds moet uw provincie ervoor zorgen dat de agrariërs geen onterecht voordeel krijgen.

Zie voor uitleg de praktijkvraag. Daarnaast moet u letten op het verschil tussen een subsidie en een opdracht. Hier kunt u daar meer over vinden.

Keuze projectleider innovatief project aanbesteden?
Tijdens een congres over Europese subsidies spreekt een consultant de wethouder van een gemeente aan. Hij heeft een idee voor een interessant project om op een innovatieve manier werkgelegenheid onder jongeren in de gemeente te bevorderen. De consultant weet hier alles van en kent de regio goed. Bovendien kan hij er subsidie uit ESF voor aanvragen. Een paar maanden later heeft de consultant op eigen initiatief een goed projectplan ontwikkeld en innovatieve starters gevonden die willen meedoen. De aanvraag voor ESF subsidie staat ook al in de startblokken en kan volgens de consultant worden gehonoreerd. Mag de gemeente nu met de consultant afspraken maken om het project te laten uitvoeren of moet er een aanbesteding plaatsvinden?

Antwoord:
Volgens de aanbestedingsregels moet de keuze van een partner (‘een onderneming’) bij de uitvoering van een project met de gemeente worden aanbesteed als er sprake is van een overheidsopdracht. Als de gemeente de projectpartner bijvoorbeeld opdracht geeft om bepaalde projectdiensten te verrichten of adviesdiensten/ begeleidingsdiensten in het kader van het werven van de ESF subsidie en hiervoor een financiële weder prestatie/  vergoeding voor die dienstverlening geeft kan sprake zijn van een (Europees) aanbestedingsplichtige opdracht. Afhankelijk van de waarderaming van de opdracht moet een Europese dan wel een nationale aanbestedingsprocedure gevolgd worden om een consultant/projectleider te selecteren. Voor het bevorderen van innovatiedoelstellingen via het instrument van een aanbesteden bevat nieuwe Europese Aanbestedingsrichtlijn 2014/24 voorstellen, zoals onder meer het introduceren van een nieuwe aanbestedingsprocedure van het innovatiepartnerschap. De mogelijke toepasbaarheid van deze procedure in onderhavige casus is niet heel waarschijnlijk.

Innoverend product aanschaffen zonder aanbesteden
Een bedrijf in de regio heeft een techniek ontwikkeld waarmee fosfaat, een onmisbaar bestandsdeel in kunstmest, kan worden gefilterd uit de rioolafval. Bovendien wordt tijdens dat proces ook – indien aan de orde- het water gezuiverd en is het weer schoon voor hergebruik. Duurzaam dus. De techniek heeft vooralsnog de interesse van het bedrijfsleven niet kunnen wekken. De gemeente is van plan om als launching customer deze techniek toe te passen in het te renoveren gemeentehuis waar dagelijks honderden liters aan ontlasting wordt doorgespoeld. Er is een bedrag van 4 miljoen euro mee gemoeid en een deel van dit bedrag kan de gemeente mogelijk ontvangen via een Europese subsidie. Het gewonnen fosfaat wordt vervolgens gebruikt door een kunstmestfabriek in de regio. Kan de gemeente dit specifieke bedrijf de innovatie laten uitvoeren of moet er een aanbesteding plaatsvinden?

Antwoord:
Volgens de aanbestedingsregels moet de gemeente een overheidsopdracht Europees aanbesteden wanneer een opdracht voor een werk, levering of dienst boven de Europese drempelwaarden komt. Doordat in dit geval een (deels gesubsidieerd) bedrag van 4 miljoen euro is gemoeid met een mogelijke opdracht van de gemeente aan het bedrijf tot de aanleg van een innovatief en duurzaam filtersysteem, is de kans groot dat de gemeente deze opdracht Europees moet aanbesteden wanneer de opdracht vooral dienstverlening of het leveren van een product betreft. In de subsidievoorwaarden zal in de regel ook aandacht worden gevraagd voor het correct uitvoeren van de Europese aanbestedingsregels, indien die van toepassing blijken te zijn.

Voor dergelijke opdrachten voor leveringen en diensten ligt de drempel bij ruim 200.000 euro. Voor opdrachten voor bouwwerken is de Europese drempelwaarde ruim 5 miljoen euro. Voor opdrachten onder de Europese drempelwaarden gelden een nationale aanbestedingsverplichtingen. Bij het aanbesteden kan de gemeente overwegen een innovatieve aanbieding te willen genereren door bijvoorbeeld technische specificaties te stellen of door het bieden van de mogelijkheid om varianten in te dienen op een standaardbestek. Ook kunnen aangeboden innovatieve elementen gewogen worden bij de beoordeling van de gunningscriteria. Tot slot kan de gemeente te maken krijgen met aanbestedingsregels die bij bijvoorbeeld artistieke of technische redenen of bestaande exclusieve rechten van bepaalde ondernemingen mogelijk maken dat een gemeente zich beroept op de uitzonderingsgrond van volledige toepasbaarheid van de aanbestedingsregels. In dat geval kan de gemeente voor bijvoorbeeld een procedure van onderhandelingen zonder voorafgaande bekendmaking volgen. Wanneer een bepaald bedrijf bijvoorbeeld een unieke positie inneemt in de markt en de enige leverancier van een bepaald product blijkt te zijn kan deze regelgeving aan de orde komen. Het betreft echter restrictief te interpreteren uitzonderingsbepalingen en het mededingingsrecht kan hierbij ook een rol spelen.

X