Sociaal domein en staatssteun

Indien gemeenten binnen het sociaal domein steun willen verstrekken aan zorgaanbieders, kunnen zij te maken krijgen met de Europese staatssteunregels. Het Europees staatssteunverbod is neergelegd in artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Op grond van artikel 107 lid 1 VWEU zijn “steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.

Om te beoordelen of er sprake is van staatssteun aan een zorgaanbieder, moeten de volgende criteria worden beoordeeld:

Ten eerste dient sprake te zijn van steun van een overheidsorganisatie, zoals een gemeente. De staatssteunregels zijn enkel van toepassing als de begunstigde een onderneming is. Ook dient sprake te zijn van een economisch voordeel: maatregelen die de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken, vormen naar vaste rechtspraak van het Europese Hof van Justitie voordelen. Dit voordeel is bovendien selectief wanneer het toekomt aan één specifieke onderneming (er is geen sprake van een generieke maatregel). Aan de laatste voorwaarde wordt doorgaans gemakkelijk voldaan: het gaat hierbij slechts om een mogelijke/potentiële beïnvloeding.

Onderneming

Een onderneming is naar Europees recht elke entiteit die economische activiteiten verricht. De definitie van het begrip ‘onderneming’ moet functioneel worden uitgelegd. Elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd is te kwalificeren als een onderneming. Economische activiteiten bestaan uit het aanbieden van goederen en/of diensten op een markt. Ook entiteiten die niet op winst gericht zijn, zoals stichtingen, kwalificeren als een onderneming wanneer zij economische activiteiten verrichten.

Uitgebreide informatie over de Europese staatssteunregels vindt u onder staatssteun.

SUBSIDIE OF AANBESTEDING?

Het verschil tussen een subsidie of een aanbesteding wordt vaak als ingewikkeld beschouwd. Wanneer er sprake is van een overheidsopdracht, dan dient er een aanbestedingsprocedure te worden gevolgd. Het aanbestedingsrecht is het aangewezen kader wanneer er sprake is van

  • een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel
  • tussen één of meer aanbestedende diensten en één of meer ondernemers
  • die betrekking heeft op de uitvoering van werken, levering van producten of de verlening van diensten,

Aan alle drie de bovenstaande kenmerken dient te zijn voldaan om te kunnen spreken van een overheidsopdracht.

Subsidies vallen in tegenstelling tot overheidsopdrachten niet onder het aanbestedingsrecht, omdat het gaat om de aanspraak op financiële middelen voor bepaalde activiteiten, anders dan als betaling voor aan de overheid geleverde goederen of diensten. Wanneer er daarentegen wel betaald wordt voor geleverde goederen of diensten, is er geen sprake van een subsidie.

Onder subsidie en aanbesteden vindt u meer informatie over het verschil tussen subsidies en aanbestedingen. De verschillende kenmerken worden in de handreiking overheidsopdracht of subsidie van de VNG verduidelijkt.


X