Voordeelregelingen

Decentrale overheden die hun eigen inwoners voordelen toekennen, kunnen in strijd werken met het Europees recht. Voorbeelden die deze strijdigheid mogelijk opleveren zijn: kortingsregelen voor eigen inwoners voor musea en regels die eigen inwoners voorrang geven bij het in aanmerking komen van een woning.

Beoordelen strijdigheid eventuele EU regels

Aan de hand van onderstaande vragen kunt u als decentrale overheid beoordelen of een voordeelregeling in strijd is met de Europese regels. Het ICER heeft hiervoor ook een checklist opgesteld.

1. Wordt er onderscheid gemaakt naar nationaliteit?

Het beginsel van gelijke behandeling op grond van nationaliteit is een belangrijk beginsel in het Europees recht. Volgens art. 18 VWEU is discriminatie op grond van nationaliteit verboden. Dit verbod is in het VWEU uitgewerkt in de vrij verkeersbepalingen.

Directe discriminatie

Maatregelen die als onderscheidingscriterium de nationaliteit van personen hanteren, vormen een directe discriminatie op grond van nationaliteit. Bijvoorbeeld wanneer een regeling geldt die Nederlanders gratis toegang geeft tot een bepaald museum.

Indirecte discriminatie

Van indirecte discriminatie op grond van nationaliteit is sprake als onderscheidingscriteria in feite tot hetzelfde resultaat leiden als discriminatie op grond van nationaliteit. Een voorbeeld hiervan is de eis dat iemand moet zijn ingeschreven in de GBA, woonachtig is in een bepaalde gemeente of provincie etc.

2. Kan de maatregel gerechtvaardigd worden?

Een maatregel die (in)direct onderscheid maakt naar nationaliteit is net per se verboden. Soms kan deze gerechtvaardigd worden. Er zijn twee soorten rechtvaardigingsgronden:

– De uitzonderingen in het VWEU (o.a. openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid);
– De ongeschreven rechtvaardigingsgronden (ook wel rule of reason of dwingende redenen van algemeen belang genoemd).

Direct onderscheid naar nationaliteit

Maatregelen die direct onderscheid maken op grond van nationaliteit, kunnen alleen worden gerechtvaardig op grond van de in het VWEU genoemde uitzonderingen. Op de pagina´s ‘uitzonderingen op de verboden’ onder Vrij Verkeer van Goederen, van Diensten, van Personen en van Kapitaal leest u hierover meer.

Indirect onderscheid naar nationaliteit

Belemmerende maatregelen die geen of indirect onderscheid maken op grond van nationaliteit, kunnen naast de rechtvaardigingsgronden uit het VWEU ook gerechtvaardigd worden door de ongeschreven rechtvaardigingsgronden.

Over maatregelen die op indirecte wijze discrimineren is de jurisprudentie van het Hof van Justitie EU niet eenduidig. Soms mogen deze wel aan de ongeschreven rechtvaardigingsgronden getoetst worden en in andere gevallen niet.

3. Is de maatregel geschikt en noodzakelijk voor het doel?

Er moet vervolgens gekeken worden of de voordeelregeling geschikt is om het doel te bereiken. Daarnaast moet deze ook noodzakelijk zijn om het beoogde doel te bereiken.

4. Is de maatregel evenredig?

Het Hof geeft invulling aan het proportionaliteitsbeginsel, door te onderzoeken of de maatregel evenredig is ten opzichte van het nagestreefde doel. De vraag die moet worden gesteld, is of de maatregel verder gaat dan nodig om het nagestreefde doel te bereiken. Deze mag niet verder gaan dan nodig.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Praktijkvragen Voordeelregelingen

Mag een waterschap alleen snelvaartontheffingen geven aan inwoners van het beheersgebied?

Ons waterschap is onder andere vaarwegbeheerder. Jaarlijks verlenen we een gelimiteerd aantal snelvaarontheffingen. Er is hiervoor een wachtlijst omdat de aanvragen de capaciteit overtreffen. Om vraag en aanbod meer met elkaar in balans te brengen, willen we nu de ontheffingafgifte beperken tot de inwoners van het beheersgebied van het waterschap. Is dat in strijd met de Europese vrij verkeersregels?

Bekijk het antwoord

Publicaties Voordeelregelingen

Voordeelregelingen

ICER Checklist, met uitgebreide toelichting voor ‘Voordeelregelingen eigen inwoners’

X