Misbruikverbod

Decentrale overheden die als onderneming op de markt treden, mogen geen misbruik maken van een machtspositie (art. 102 VWEU). Het is daarbij van belang om te onderzoeken wat de relevante markt is. Daarnaast geldt een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan om onder het misbruikverbod te vallen.

Machtspositie

Als een decentrale overheid een marktaandeel van 50% of groter heeft, kan worden aangenomen dat er sprake is van een machtspositie. Onder de 40% is dit bijna nooit het geval. Ook spelen het marktaandeel van de eerstvolgende onderneming en het onderdeel zijn van een conglomeraat een rol bij de beoordeling van wel of geen machtspositie.

Misbruik

Er is sprake van misbruik van de machtspositie wanneer:

  • de machtspositie wordt uitgebuit voor eigen gewin;
  • de machtspositie wordt gebruikt om concurrenten van de markt uit te sluiten (bijvoorbeeld door hogere of juist veel lagere prijzen te rekenen).

Misbruik kan ook ontstaan aan de vraagkant. Dit is voor decentrale overheden belangrijk, omdat zij vaak de enige of grootste afnemer bij een bedrijf zijn. Een risico op misbruik ontstaat als de overheid producten of diensten afneemt, die bestemd zijn voor een economische activiteit. Als de afname bedoeld is voor een overheidstaak, is er geen sprake van misbruik (zie zaak FENIN).

DAEB

Voert de onderneming die haar machtspositie misbruikt een DAEB uit, dan is deze overtreding mogelijk wel gerechtvaardigd. Meer informatie hierover leest u op de pagina mededinging en DAEB.

Overheid als overheid

Als de overheid een onderneming de gelegenheid geeft misbruik te maken van haar machtspositie, is het misbruikverbod ook van toepassing. Het gaat hier dan meestal om de verlening van exclusieve of bijzondere rechten aan ondernemingen (art. 106 lid 1 VWEU). Bij een exclusief of bijzonder recht heeft de onderneming vaak al snel een machtspositie. Het is verboden hier misbruik van te maken.

Bij de verlening van exclusieve en bijzondere rechten moeten de staatssteun– en aanbestedingsregels in acht worden genomen.

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG


Jurisprudentie Misbruikverbod

Misbruikverbod

HvJ, 25 juni 1996. Dusseldorp

Zaak C-203/96. In deze zaak verleende Nederland AVR Chemie een uitsluitend recht om gevaarlijke afvalstoffen te verbranden. De onderneming verkreeg een machtspositie. Voor de verbranding gebruikte zij een specifiek soort oliefilters. De regering verbood vervolgens de onderneming Dusseldorp, die de oliefilters produceerde, om deze uit te voeren naar het buitenland. Hierdoor konden zij alleen nog leveren aan AVR Chemie.

Volgens de Commissie kon dit als misbruik van machtspositie worden beschouwd, doordat de maatregelen van de overheid de onderneming hiertoe dwongen.

EC, 24 mei 2004. Microsoft

Beschikking COMP/C-3-37.792. Volgens de Commissie heeft Microsoft een machtspositie op de markt van besturingssystemen van pc’s. Microsoft heeft geweigerd om technische informatie te verstrekken over haar besturingssysteem. Dit is volgens de Commissie misbruik van haar machtspositie.

Volgens Microsoft zou het vrijgeven van deze informatie leiden tot een licentie voor intellectueel eigendom. De Commissie vroeg zich vervolgens af of het intellectuele eigendom zwaarder woog dan het misbruik van de machtspositie. Zij gaf daarbij aan dat de informatie niet kon leiden tot een kloon van het product van Microsoft.

Daarnaast was het vrijgeven van deze informatie algemeen gangbaar in de betreffende bedrijfstak. Daarom concludeerde de Commissie dat dit een zeer ernstige inbreuk is en legde zij een boete op van bijna 500 miljoen euro.

HvJ, 11 juli 2006. FENIN

Zaak C-205/03 P. De meeste Spaanse leveranciers van medische hulpmiddelen zijn bij de vereniging FENIN aangesloten. Deze leveranciers verkopen hun materieel met name aan de beheersorganen van het nationale gezondheidsstelsel (SNS), die onder de Spaanse overheid vallen.

FENIN spande een zaak aan tegen SNS, omdat zij hun schulden aan de leden van FENIN veel later betaalden dan aan anderen. Omdat de organen van SNS een machtspositie hebben op de betreffende markt, kon FENIN geen commerciële druk uitoefenen. Dit werd door FENIN als misbruik van een machtspositie gezien.

Volgens SNS handelde zij niet als onderneming. Het Hof oordeelde vervolgens dat de afname door SNS bedoeld is voor een overheidstaak, namelijk het beheer van openbare gezondheidsdiensten. Omdat er dus geen sprake was van het ondernemingsbegrip kon er ook geen sprake van machtsmisbruik zijn.

Nieuws Misbruikverbod

ACM houdt boetebesluit NS in stand

Vorig jaar mei heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een boete opgelegd aan de Nederlandse Spoorwegen (NS) wegens machtsmisbruik bij een aanbesteding. De ACM heeft het door de NS gemaakte bezwaar tegen dit besluit in een besluit van 29 maart 2018 ongegrond verklaard. Lees het volledige bericht

ACM is machtsmisbruik op het spoor

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft de Nederlandse Spoorwegen (NS) een boete opgelegd van € 40 miljoen wegens machtsmisbruik bij een aanbesteding. Justitie is van plan zo snel mogelijk een rechtszaak aan te spannen tegen de betrokken verdachten.

Lees het volledige bericht

Mededingingsrecht: Commissie bestraft Google

Google heeft een boete van € 2.42 miljard gekregen van de Europese Commissie. Volgens de Commissie heeft het Amerikaanse bedrijf namelijk in strijd gehandeld met de Europese mededingingsregels door misbruik te maken van de machtspositie. Het betreft de markt van zoekmachines. Google heeft voordelen verschaft voor de eigen prijsvergelijkingsdienst, Google Shopping.

Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Misbruikverbod

Kan een waterschap gebruikersrechten doorverkopen?

Ons waterschap wil een specifiek softwarepakket om een databank voor natuurbeheer te creëren. Een ICT-bedrijf maakt de applicatie voor de databank en is daarmee eigenaar van de techniek op basis van intellectuele eigendomsrechten. Het waterschap is eigenaar van de informatie. Is het mogelijk om het ICT-bedrijf te verzoeken alle rechten over te dragen, zodat het waterschap ook eigenaar wordt van de applicatie en deze kan verkopen aan gemeenten en andere waterschappen? Of is dit in strijd met het mededingingsrecht?

Bekijk het antwoord

X