Hergebruik overheidsinformatie

Op basis van de Wet hergebruik overheidsinformatie kunnen burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen een verzoek indienen om overheidsinformatie die onder de wet valt, beschikbaar te maken. Deze informatie dient in een machinaal leesbaar format beschikbaar te worden gesteld, waardoor de informatie geschikt wordt voor hergebruik. Met de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who) is de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie (2013/37/EU) geïmplementeerd. Deze richtlijn is herzien en wordt vanaf 17 juli 2021 vervangen door de Europese richtlijn inzake open data en hergebruik van overheidsinformatie (Richtlijn (EU) 2019/1024).

Richtlijn inzake open data en hergebruik overheidsinformatie

De Richtlijn inzake open data en hergebruik van overheidsinformatie (PSI-richtlijn) is op 20 juni 2019 aangenomen. Deze richtlijn moet uiterlijk 17 juli 2021 zijn omgezet in nationale wetgeving. In Nederland wordt de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who) aangepast zodat deze in overeenstemming is met de richtlijn. Hieronder vindt u informatie met betrekking tot verplichtingen die voor (decentrale) overheden gelden.

Wat is overheidsinformatie?

De richtlijn verplicht overheidsorganisaties tot het beschikbaar stellen van overheidsinformatie. Onder ‘overheidsinformatie’ vallen alle documenten die openbare lichamen van de lidstaten verzamelen, produceren en verspreiden in het kader van een publieke taak (artikel 1 PSI). Voorbeelden hiervan zijn statistieken en geografische informatie. Documenten met gevoelige gegevens zijn uitgezonderd en hoeven niet beschikbaar te worden gesteld. Ook is informatie waarbij rechten van derden betrokken zijn of waarop wettelijke beperkingen rusten, zoals privacy– of auteursrecht, uitgezonderd van de richtlijn. De overheidsorganisatie moet enkel informatie beschikbaar stellen waarvan de overheidsorganisatie zelf de intellectuele eigendomsrechten bezit.

In de richtlijn is bovendien de reikwijdte van het begrip ‘open data’ uitgebreid. Het begrip omvat vanaf 17 juli 2021 ook informatie die overheidsondernemingen hebben verzameld, geproduceerd of verspreid in het kader van een publieke taak. Daarnaast omvat het begrip nu in sommige gevallen onderzoeksgegevens.

Meer over hergebruik van informatie van overheidsbedrijven leest u in onze praktijkvraag.

Onderzoeksgegevens

De uitbreiding van het begrip ‘open data’ met onderzoeksgegevens heeft gevolgen voor decentrale overheden. Wanneer een overheidsorganisatie een onderzoeksbureau de opdracht geeft om onderzoek te doen, moet data waarmee het onderzoek is gedaan of data die is verzameld tijdens het onderzoek aan de overheidsorganisatie geleverd worden. De overheidsorganisatie kan de data dan beschikbaar stellen voor hergebruik wanneer hierom wordt verzocht. Dit geldt ook voor gegevens die zijn verzameld wanneer de overheidsorganisatie zelf een onderzoek uitvoert.

Machinaal leesbaar en open format

De richtlijn en de Who verplichten om de gevraagde informatie voor zover mogelijk via elektronische weg beschikbaar te stellen in een open en machinaal leesbaar formaat. Daarnaast moet de informatie samen met de metadata verstrekt worden, die voor zover mogelijk voldoet aan formele open standaarden. Hiervoor geldt een inspanningsverplichting. Meer over deze eisen leest u in de Handleiding Hergebruik overheidsinformatie van het ministerie van BZK.

Dynamische gegevens

Met ingang van de verplichtingen uit de herziene richtlijn gelden voor overheidsorganisaties regels met betrekking tot het beschikbaar stellen van dynamische gegevens via Application Programme Interfaces (API’s). Dynamische gegevens worden gedefinieerd als documenten in digitale vorm die frequent en in real time worden geactualiseerd. Dit kunnen bijvoorbeeld gegevens zijn die door sensoren worden verzameld, zoals tellussen voor verkeersintensiteiten, sensoren voor luchtkwaliteit of waterstand, etc. De verzamelde dynamische gegevens moeten onmiddellijk nadat deze zijn verzameld via passende API’s beschikbaar worden gesteld voor hergebruik. Enkel wanneer het onmiddellijk beschikbaar stellen van de gegevens de financiële en technische mogelijkheden van de overheidsorganisatie overstijgt, mogen de gegevens later beschikbaar gesteld worden. De vertraagde beschikbaarstelling moet binnen een redelijke termijn of met tijdelijke technische beperkingen plaatsvinden.

Terugvordering kosten

Op grond van de oude PSI-richtlijn was het mogelijk voor overheidsorganisaties om kosten in rekening te brengen voor hergebruik van overheidsinformatie. Met ingang van de herziene richtlijn is het niet meer toegestaan om vergoeding aan te rekenen voor hergebruik van documenten. Het is dan enkel mogelijk om kosten voor de vermenigvuldiging, verstrekking en verspreiding van de overheidsinformatie terug te vorderen. Ook kunnen kosten voor het anonimiseren van persoonsgegevens en voor maatregelen ter bescherming van commercieel vertrouwelijke informatie teruggevorderd worden.

Voor hergebruik van (nog te selecteren) hoogwaardige datasets en onderzoeksgegevens geldt een uitzondering. Hier mogen geen kosten voor in rekening worden gebracht.

Exclusieve overeenkomsten

De PSI-richtlijn staat het toe om met bepaalde partijen exclusieve overeenkomsten af te sluiten over het leveren van datasets. Er kunnen afspraken worden gemaakt over bijvoorbeeld exclusiviteit, nauwkeurigheid en/of frequentie van leveren van data. De overheidsorganisatie moet echter transparant zijn over het feit dat een dergelijke overeenkomst met een partij is gesloten. Dit houdt in dat de gemaakte afspraken over de geleverde gegevens en de in rekening gebrachte kosten publiekelijk kenbaar moeten zijn. Daarnaast moet de overeenkomst elke drie jaar opnieuw beoordeeld worden.

Hoogwaardige datasets

In de PSI-richtlijn wordt de vaststelling van een lijst met hoogwaardige datasets aangekondigd: de Europese High Value Datasets List (HVDL). Hergebruik van deze hoogwaardige datasets wordt door de Europese wetgever belangrijk geacht voor de samenleving en economie. Er gelden daarom aparte regels voor deze datasets: ze moeten kosteloos, in een machinaal leesbaar formaat en via API’s (of eventueel bulkdownload) door overheidsorganisaties beschikbaar gesteld worden. Momenteel zijn enkel de datacategorieën die in aanmerking komen voor de Europese HVDL bekend:

  • Geospatiale data
  • Aardobservatie- en milieudata
  • Meteorologische data
  • Statistiek
  • Bedrijven en eigendom van bedrijven
  • Mobiliteitsdata                                                                                                        

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

Beleid Hergebruik overheidsinformatie

Open data

Volgens de Mededeling open gegevens kan het hergebruiken van overheidsinformatie ervoor zorgen dat er efficiënter wordt gewerkt. Daarnaast worden burgers meer betrokken bij het politieke en maatschappelijke leven.

Overheidsgegevens open stellen

Om overheidsgegevens open te stellen, moeten decentrale overheden zich bewust te zijn van hun informatiebeheer en het belang van bescherming van persoonsgegevens. Volgens de Commissie is het potentieel van open gegevens nog onvoldoende bekend bij openbare instanties.

Nieuws Hergebruik overheidsinformatie

Herziening richtlijn voor beter hergebruik overheidsinformatie

De Europese Commissie heeft in april een voorstel gedaan om de richtlijn hergebruik overheidsinformatie te herzien. Dit voorstel is gedaan naar aanleiding van een evaluatie van de richtlijn in 2017. In Nederland is de richtlijn sinds 2015 geïmplementeerd in de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who). De voorgestelde wijzigingen moeten bijdragen aan de creatie van een gemeenschappelijke dataruimte in de EU. Decentrale overheden die overheidsinformatie die onder de Who valt produceren, zullen met de wijzigingen rekening moeten houden. Lees het volledige bericht

EU en VS bereiken akkoord over kader uitwisseling data

De Europese Unie en de Verenigde Staten zijn dinsdag 2 februari tot een akkoord gekomen over een kader in de onderhandelingen over data-uitwisseling. In dit nieuwe akkoord wordt de privacy van Europese burgers in de opslag van data wel gewaarborgd. Ook heeft minister Kamp van Economische Zaken maandag 1 februari in een brief aan de Tweede Kamer een toelichting gegeven op nieuwe privacy hulpmiddelen voor Nederlandse bedrijven.
Lees het volledige bericht

Nieuwe handreiking Wet hergebruik overheidsinformatie gepubliceerd

Het ministerie van BZK heeft een handleiding geschreven die u door de wet hergebruik overheidsinformatie zal heenleiden. De richtlijn hergebruik van overheidsinformatie is op 18 juli 2015 geïmplementeerd in de Wet hergebruik overheidsinformatie. Op basis van de Who kunnen burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen een verzoek indienen om overheidsinformatie, die onder de wet valt, beschikbaar te stellen voor hergebruik.
Lees het volledige bericht

Voorlichtingsbijeenkomst Wet Hergebruik Overheidsinformatie

Europa decentraal organiseert, in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), opnieuw een voorlichtingsbijeenkomst over de Wet Hergebruik overheidsinformatie. In juli 2015 is de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie geïmplementeerd in de gelijknamige Nederlandse wet. Deze wet is direct van invloed op overheden: openbaar gemaakte overheidsinformatie moet in principe voor hergebruik beschikbaar zijn. We nodigen u van harte uit voor de voorlichtingsbijeenkomst op 17 november van 13.30 tot 16.30 uur in het Huis van Europa in Den Haag.
Lees het volledige bericht

17 november 2015: Voorlichtingsbijeenkomst Wet Hergebruik Overheidsinformatie

Europa decentraal organiseert, in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), opnieuw een voorlichtingsbijeenkomst over de Wet Hergebruik overheidsinformatie. In juli 2015 is de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie geïmplementeerd in de gelijknamige Nederlandse wet. Deze wet is direct van invloed op overheden: openbaar gemaakte overheidsinformatie moet in principe voor hergebruik beschikbaar zijn. We nodigen u van harte uit voor de voorlichtingsbijeenkomst op 17 november van 13.30 tot 16.30 uur in het Huis van Europa in Den Haag.
Lees het volledige bericht

Wet hergebruik overheidsinformatie in werking getreden

Op 18 juli jl. is de Europese richtlijn hergebruik overheidsinformatie op nationaal niveau via de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who) in werking getreden. Dit is een nieuwe wet naast de Wet openbaarheid bestuur (Wob), die gevolgen heeft voor de wijze waarop overheden, bibliotheken, musea en archieven hun informatie beschikbaar stellen. Op basis van de Who kunnen burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen namelijk een verzoek indienen om overheidsinformatie, die onder de wet valt, beschikbaar te stellen voor hergebruik.
Lees het volledige bericht

Voorlichtingsbijeenkomst implementatie Richtlijn hergebruik overheidsinformatie verplaatst van 26 mei naar 22 juni

In samenwerking met Europa decentraal organiseert het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) voorlichtingsbijeenkomsten over de nieuwe Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie. In juli 2015 moet de richtlijn in de nationale regelgeving geïmplementeerd zijn en zal dan direct gevolgen hebben voor overheden en culturele instellingen, zoals musea, bibliotheken en archieven. Wilt u weten hoe deze nieuwe regelgeving uw organisatie raakt als het gaat om het openbaar maken van overheidsdata? Kom dan naar de gratis voorlichtingsbijeenkomsten op maandagmiddag 22 juni (Utrecht) of op donderdagochtend 18 juni (Zwolle).
Lees het volledige bericht

Praktijk Hergebruik overheidsinformatie

Open data

Rotterdam Open Data

De gemeente Rotterdam loopt al vooruit op deze regels. Daar wordt overheidsinformatie beschikbaar gesteld voor algemeen en educatief gebruik. Hiermee wil Rotterdam kansen bieden voor onderwijs, onderzoek en ondernemen.

Praktijkvragen Hergebruik overheidsinformatie

Vallen culturele instellingen onder de EU-richtlijn en de Wet hergebruik overheidsinformatie?

Onze gemeente streeft ernaar om data zoveel mogelijk beschikbaar voor hergebruik te maken voor burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen. De gemeente werkt hiertoe samen met het lokale museum en het gemeentelijk archief, die over veel informatie beschikken. Vallen de data van culturele instellingen ook onder de Europese Richtlijn en Wet hergebruik overheidsinformatie?

Bekijk het antwoord

Mag ons stadsarchief een vergoeding vragen voor het digitaliseren van informatie voor hergebruik?

Ons stadsarchief krijgt regelmatig verzoeken om openbare informatie te verstrekken, zoals oude foto’s en kaarten van de stad. Bedrijven willen die dan (her-) gebruiken om bijvoorbeeld een nieuwe app te ontwikkelen. Volgens de Europese en nationale regels over hergebruik van overheidsinformatie is onze gemeente verplicht om deze informatie te verstrekken. Mag het stadsarchief de extra kosten van het digitaliseren doorberekenen aan de verzoeker van de informatie?

Bekijk het antwoord

Verplicht de Europese richtlijn hergebruik overheidsinformatie om al onze data beschikbaar te stellen?

Een medewerker van ons gemeentearchief stelde onlangs vragen over de toekomstige Wet hergebruik overheidsinformatie die deze zomer in werking treedt en de Europese Richtlijn die daaraan ten grondslag ligt. Verplicht deze richtlijn ons straks als gemeente, maar ook ons archief, om alle data die wij in huis hebben beschikbaar te stellen?

Bekijk het antwoord

Mag ons waterschap een vergoeding vragen voor verstrekken open data?

Ons waterschap beschikt over veel actuele en historische data die interessant zijn voor bedrijven, bijvoorbeeld over afvalwater, de hoogte van het oppervlaktewater en de waterkwaliteit op meerdere locaties. Met het verstrekken van deze data willen wij onderzoek en bedrijvigheid op het gebied van water stimuleren. Ook zouden wij inkomsten kunnen genereren door het verkopen van deze data. Mag het waterschap volgens de Europese Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie een vergoeding vragen? En hoe verhoudt deze richtlijn zich tot de Wet Markt en Overheid?

Bekijk het antwoord

Vallen culturele instellingen onder het voorstel voor een nieuwe Richtlijn Open Data?

Onze gemeente is heel actief op het terrein open data en werkt hierbij samen met het lokale museum en het archief. De Europese Commissie wil het gebruik van open data stimuleren en heeft een voorstel gedaan voor een nieuwe richtlijn op dit gebied. Onze gemeente vraagt zich af of data van culturele instellingen ook onder dit voorstel vallen? Deze instellingen zijn namelijk uitgezonderd onder de huidige richtlijn uit 2003.

Bekijk het antwoord

Wet- en regelgeving Hergebruik overheidsinformatie

Hergebruik overheidsinformatie

In 2011 stelde de Europese Commissie voor om de oude Richtlijn hergebruik overheidsinformatie (Richtlijn 2003/98/EG) herzien. De nieuwe richtlijn is in 2013 in werking getreden en moest in 18 juli 2015 in alle lidstaten geïmplementeerd zijn. In Nederland is de richtlijn in de Wet hergebruik overheidsinformatie geïmplementeerd. Waarom is de richtlijn herzien? Ten eerste omdat de Commissie het noodzakelijk vond om ervoor te zorgen dat er een gelijk speelveld in de EU ontstaat, ten tweede omdat er door de huidige technologie en de digitalisering steeds meer data ontstaat. Het gebruik van deze data kan de economie ten goede komen.

De belangrijkste wijzigingen van de richtlijn:

  • De reikwijdte is vergroot: de regels zijn ook van toepassing op musea, bibliotheken en archieven;
  • De keuzevrijheid om hergebruik al dan niet toe te staan, vervalt. In beginsel is er in de nieuwe richtlijn een verplichting opgenomen om (op verzoek) documenten voor hergebruik ter beschikking te stellen)(met uitzondering van culturele instellingen);
  • Er zijn epalingen omtrent het rekenen van kosten in de nieuwe richtlijn opgenomen;
  • Documenten moeten zoveel mogelijk machinaal leesbaar en in een open formaat beschikbaar worden gesteld.

De nieuwe richtlijn houdt nauw verband met andere richtlijnen die gaan over overheidsinformatie, zoals de Richtlijn toegang milieu-informatie en de INSPIRE richtlijn.

Kosten die je mag rekenen

In artikel 6 richtlijn hergebruik overheidsinformatie en artikel 9 Who gaat het over de tarifering. Wanneer openbare lichamen een vergoeding vragen voor het hergebruik van documenten, is die vergoeding in beginsel beperkt tot de marginale kosten. Als decentrale overheden hun data echter gaan verrijken dan moet er meer gerekend worden. Verrijkte data houdt in dat de publicatie is verrijkt met o.a. onderzoeksdata, beeldmateriaal en modellen. Ook worden relaties tussen onderzoeksresultaten op een betekenisvolle manier beschreven. De totale inkomsten uit het verstrekken en het verlenen van toestemming voor hergebruik van documenten mogen niet hoger zijn dan de kosten van verzameling, productie, vermenigvuldiging en verspreiding. De in deze richtlijn vastgestelde bovengrenzen voor de vergoedingen laten het recht van de decentrale overheden om lagere of in het geheel geen vergoedingen toe te passen, onverlet. De lidstaten moeten objectieve, transparante en controleerbare criteria vaststellen voor de berekening van de vergoedingen die de marginale kosten overstijgen. Meer informatie hierover kunt u in de Handleiding Hergebruik overheidsinformatie van het ministerie van BZK vinden. Ook in de praktijkvraag: ‘mag ons stadsarchief een vergoeding vragen voor het digitaliseren van informatie voor hergebruik’.

Uitzonderingen op marginale kosten

Volgens artikel 9 Who en artikel 6 richtlijn hergebruik overheidsinformatie zijn er ook uitzonderingen op het berekenen van marginale kosten. Beperking tot het rekenen van marginale kosten is niet van toepassing in de volgende gevallen:

  • Openbare lichamen die verplicht zijn inkomsten te genereren om een aanzienlijk deel van de kosten van de uitoefening van hun openbare taken te dekken. Een uitzonderingspositie dient wettelijk te worden vastgelegd. Op dit moment is dit het geval voor de RDW, Kadaster en Handelsregister;
  • Bij wijze van uitzondering, documenten waarvoor het betrokken openbare lichaam verplicht is voldoende inkomsten te genereren om een aanzienlijk deel van de kosten van de verzameling, productie, vermenigvuldiging en verspreiding ervan te dekken (dit is Nederland niet aan de orde);
  • Bibliotheken, met inbegrip van universiteitsbibliotheken, musea en archieven.

Wie vallen er onder de richtlijn?

Onder de richtlijn vallen alle publiekrechtelijke instellingen die in art. 1 lid 9 Richtlijn 2004/18 als volgt worden gedefinieerd. Een publiekrechtelijke instelling is iedere instelling

  1. Die is opgericht met het doel te voorzien in behoeften van algemeen belang, die niet van commerciële of industriële aard zijn;
  2. Die rechtspersoonlijkheid bezit;
  3. En waarvan ofwel:
  • de activiteiten in hoofdzaak door de staat, de territoriale lichamen of andere publiekrechtelijke instellingen worden gefinancierd;
  • het beheer is onderworpen aan toezicht door deze laatste;
  • de leden van het bestuursorgaan, het leidinggevend/toezichthoudend orgaan voor meer dan de helft door de staat, territoriale lichamen of andere publiekrechtelijke instellingen zijn aangewezen.

Om verwarring te voorkomen met nationale begrippen en definities is er in de Who  voor gekozen de term “met een publieke taak belaste instelling” te introduceren. Volgens artikel 1 lid c Who is een met een publieke taak belaste instelling ‘een openbaar lichaam als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van de richtlijn’.

Uitbreiding reikwijdte van de richtlijn naar culturele instelling:

De Commissie heeft het toepassingsgebied van de Richtlijn uitgebreid tot culturele instellingen. Deze uitbreiding blijft beperkt tot bibliotheken, universiteitsbibliotheken, musea en archieven omdat hun verzamelingen waardevol materiaal zijn en in toenemende mate zullen worden hergebruikt in tal van producten zoals mobiele toepassingen.