Justitie, vrijheid en veiligheid

Decentrale overheden krijgen te maken met Europees beleid op het gebied van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid (RVVR). De RVVR waarborgt vrij verkeer voor personen en biedt de EU-burger een hoog niveau van bescherming.

Grensoverschrijdende onderwerpen

Onder de RVVR vallen grensoverschrijdende onderwerpen van gemeenschappelijk belang voor lidstaten. Denk aan:

Decentrale overheden

Decentrale overheden zijn van groot belang bij de realisatie en uitvoering van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid voor de burger. Denk bijvoorbeeld aan het bestrijden van geweld op straat en het bevorderen van een effectieve integratie van nieuwe EU-burgers tot burgerzaken en (Europese) verkiezingen.

Verdrag van Lissabon

Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan Europa makkelijker regelgeving maken voor de RVVR. Decentrale overheden krijgen hier steeds meer mee te maken.

Beleid Justitie, vrijheid en veiligheid

Asiel

EUROPESE MIGRATIEAGENDA

Naar aanleiding van de aanhoudende vraagstukken omtrent vluchtelingen, heeft de Europese Commissie in 2015 de Europese Migratieagenda opgesteld. Een van de speerpunten hierin is de versterking van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Meer informatie over de Europese Migratieagenda kunt u vinden op de pagina Migratie.

GEMEENSCHAPPELIJK EUROPEES ASIEL Systeem

In 2016 heeft de Commissie verbeterpunten voorgesteld op vijf terreinen met betrekking tot het Gemeenschappelijk Europees Asiel Systeem (GEAS), voortbouwend op de gestelde doelen in de Migratieagenda. Het voorstel behelst de volgende actiepunten:

  • een aanpassing van de Dublin-verordening voor een evenredige verdeling van asielaanvragen;
  • verdere harmonisatie van asielprocedures voor een gelijke en humane behandeling;
  • het voorkomen van secundaire migratie (asielzoekers die doorreizen naar een andere lidstaat reizen om daar asiel aan te vragen terwijl zij in een veilige lidstaat zijn aangekomen);
  • een nieuw mandaat voor het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO);
  • een verbetering van het EURODAC-systeem.

EASO

In 2010 is het EASO opgericht. Het bureau heeft zich tot doel gesteld om te zorgen dat asielaanvragen binnen de EU-lidstaten op een coherente manier worden behandeld. Ze ondersteunen en stimuleren samenwerking tussen de lidstaten met betrekking tot het uitvoeren van het gemeenschappelijk asielstelsel.

EURODAC

EURODAC is de databank waarin vingerafdrukken van asielzoekers en vreemdelingen worden verzameld. Lidstaten kunnen zo nagaan of iemand al eerder een asielaanvraag heeft gedaan of de EU onrechtmatig is binnengekomen. Hiermee dient het systeem als instrument om op basis van de Dublin-verordening te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de aanvraag.

Drugshandel beleid

Drugsstrategie

De EU heeft voor de periode 2013-2020 is een drugsstrategie opgesteld. Het Europese drugsbeleid draait om vijf hoofdpunten:

– Coördinatie;
– Het terugdringen van de vraag naar drugs;
– Het terugdringen van het aanbod van drugs;
– Internationale samenwerking;
– Informatie, onderzoek en evaluatie.

Programma Drugspreventie en -voorlichting

De drugsstrategie is de opvolger van het specifieke programma Drugspreventie en voorlichting 2007-2013.

Fundamentele rechten beleid

In 2007 heeft de EU het Europees Bureau voor de Grondrechten (FRA) opgericht. FRA houdt zich bezig met fundamentele rechten. Het agentschap adviseert lidstaten en instanties van de EU over maatregelen en strategieën die zij ontwikkelt om bij de uitvoering van de Europese wetgeving de grondrechten te respecteren.

Raadsbesluit

In december 2011 deed de Europese Commissie een voorstel voor een Raadsbesluit tot vaststelling van een nieuw vijfjarig (2013-2017) onderzoekskader voor dit FRA. Dit voorstel is op 11 maart 2013 door de Raad aangenomen in de vorm van Besluit (252/2013/EU). Hiermee is een meerjarenkader vastgesteld voor 2013-2017 voor het Bureau van de Europese unie voor de grondrechten.

Gegevensbescherming beleid

In april 2010 stelde de Commissie een actieplan op waarin wordt aangegeven dat het bewustzijn van rechten inzake gegevensbescherming moet worden vergroot. Deze taak geldt ook voor decentrale overheden.

Cybercrime

Cybercrime omvat:

– Alle misdaden specifiek gericht op internet (zoals aanvallen op informatiesystemen en phishing);
– ‘Alledaagse’ misdaden die online plaatsvinden (zoals fraude plegen en illegale content verspreiden).

EU-centrum bestrijding cybercrime

De Commissie heeft in een Mededeling gepleit voor de oprichting van een Europees centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit. Het Europees Parlement en de Raad hebben in 2010 een voorstel gedaan voor een richtlijn over aanvallen op informatiesystemen. Het doel van deze richtlijn is de samenwerking tussen justitiële en andere bevoegde autoriteiten van de lidstaten te verbeteren door middel van afstemming van strafrechtelijke bepalingen van de lidstaten op het gebied van aanvallen op informatiesystemen.

Verhoging rechtszekerheid

De Commissie wil de rechten van individuen in de EU verbeteren. De rechtszekerheid moet worden verhoogd en de regels verduidelijkt. Hiertoe deed de Commissie in 2010 een Mededeling. In 2007 deed de Commissie een Mededeling over de technologieën ter bevordering van de persoonlijke levenssfeer. De Commissie steunt projecten die deze technologieën beschermen.

Integratie en inburgering beleid

Het Handboek Integratie (derde editie) is bedoeld voor beleidsmakers en uitvoerders van decentrale overheden. Hierin wordt onder andere ingegaan op integratie en massamedia en immigranten en de arbeidsmarkt.

De tweede editie van het handboek gaat nadrukkelijk in op lokale overheden en integratie. De eerste editie bevat vooral praktijkvoorbeelden en aanbevelingen.

Gezinshereniging

De Europese Commissie heeft ook een Groenboek uitgebracht, om te onderzoeken of de huidige richtlijn gezinshereniging moet worden herzien.

Europees integratiefonds

Het Europees integratiefonds is bedoeld om activiteiten in de lidstaten te ondersteunen die zich richten op het verblijf en de integratie van onderdanen uit derde landen.

Mensenhandel beleid

De Europese Commissie heeft een strategie voor de uitroeiing van mensenhandel uitgebracht. Deze mededeling reikt concrete maatregelen aan ter ondersteuning van de Mensenhandelrichtlijn.

Prioriteiten strategie

In de strategie worden vijf prioriteiten gesteld:

– Slachtoffers van mensenhandel herkennen, beschermen en bijstaan;
– Meer doen om mensenhandel te voorkomen;
– Mensenhandelaars actiever vervolgen;
– De coördinatie en samenwerking tussen de belangrijkste betrokken partijen verbeteren en zorgen voor een coherent beleid;
– Meer inzicht verwerven in en effectiever reageren op nieuwe problemen op het gebied van mensenhandel in welke vorm dan ook.

Migratie beleid

Immigratie- en Asielpact

In 2008 werd het Europees Pact inzake Immigratie en Asiel gesloten. Dit is de basis voor de beleidsmaatregelen van de Europese Unie met betrekking tot immigratie en asiel.

Europese Migratieagenda

In 2015 stelde de Europese Commissie de Europese Migratieagenda vast. Hierin werden directe maatregelen voorgesteld om de crisis op de Middellandse zee te beteugelen. Daarnaast stelde de Commissie vier pijlers voor om de migratie beter te beheren. Dit moet gebeuren door middel van:

  • de oorzaken van irreguliere migratie wegnemen;
  • de buitengrenzen beveiligen en levens redden;
  • het gemeenschappelijk asielbeleid verbeteren;
  • een nieuw beleid voor legale migratie.

Legale migratie

Ter uitvoering van de Migratieagenda, heeft de Commissie een actieplan gepubliceerd. Hierin komen enkele belangrijke punten naar voren met betrekking tot legale migratie:

  • de hervorming van de Europese Blue Card-regeling;
  • het aantrekken van innovatieve ondernemers;
  • een meer samenhangend en doeltreffend model voor het beheer van legale migratie op EU-niveau (waaronder een REFIT-evaluatie van bestaande regelgeving op het gebied van legale migratie);
  • het versterken van de samenwerking met belangrijke landen van herkomst.

Politie- en justitiesamenwerking beleid

ECRIS

Het Europees Strafregister Informatiesysteem (ECRIS) is in april 2012 in werking getreden. Lidstaten kunnen met dit systeem onderling elektronisch strafrechtelijke gegevens uitwisselen. Hierdoor is het eenvoudig om toegang te krijgen tot de criminele geschiedenis van EU-burgers, ongeacht in welke lidstaat zij zijn veroordeeld.

Implementatie Nederland

Nederland heeft ECRIS geïmplementeerd met een wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens. Deze is op 1 april 2012 van kracht geworden.

Rampen en crisisbeheersing beleid

De Europese Unie heeft een Interne veiligheidsstrategie opgesteld. Een van de doelstellingen van dit programma is zorgen voor meer veerkracht bij natuurrampen en bij door de mens veroorzaakte rampen.

Solidariteit en verantwoordelijkheid

Solidariteit betreft respons tussen lidstaten wordt benadrukt, evenals het nemen van eigen verantwoordelijkheid op het gebied van preventie en paraatheid. De strategie verwijst ook naar de solidariteitsclausule in het Verdrag van Lissabon. Lidstaten zijn wettelijk verplicht elkaar te helpen in het geval van een terroristische aanval, een natuurramp of een door de mens veroorzaakte ramp.

Terrorismebestrijding beleid

Het Europees beleid op het terrein van terrorismebestrijding draait om preventie, bescherming, vervolging en reactie. Hierbij gaat het voornamelijk om politiële en justitiële samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de lidstaten, maar ook om bijvoorbeeld gezamenlijke opsporingsteams.

Jurisprudentie Justitie, vrijheid en veiligheid

Europees burgerschap jurisprudentie

HvJ EG, 2 oktober 2003. Carlos Garcia Avello

Zaak C-148/02. In 2004 werd de Nederlandse Wet Conflictenrecht Namen aangepast op grond van de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de zaak Garcia Avello.

Volgens het Hof brengen de bepalingen over het discriminatieverbod op grond van nationaliteit en het burgerschap van de EU het volgende met zich mee: kinderen, die behalve de nationaliteit van de EG-lidstaat waar zij verblijven, ook de nationaliteit van een andere lidstaat bezitten, mogen hun achternaam wijzigen in de naam die zij volgens het recht van de andere lidstaat zouden hebben.

HvJ EG, 17 september 2002. Baumbast

Zaak C-413/99. In deze zaak concludeerde de rechter dat kinderen van migrerende werknemers die in het bezit van het Europees burgerschap, in de betreffende lidstaat mogen verblijven om algemeen onderwijs te volgen.

Het feit dat de ouders van die kinderen inmiddels zijn gescheiden, dat slechts één van de ouders EU-burger is en die ouder in het gastland niet langer migrerende werknemer is, of dat de kinderen zelf geen EU-burger zijn, heeft daarop geen enkele invloed.

Bovendien geldt dat de ouder die de kinderen verzorgt bij hen mag blijven om de uitoefening van dit recht op onderwijs te vergemakkelijken.

HvJ EU, 8 maart 2011. Ruiz Zambrano

Zaak C-34/09. Het oordeelde dat ouders die zelf geen EU-burger zijn, maar wel een minderjarig kind of kinderen hebben die het EU-burgerschap bezitten, verblijfsrecht hebben als anders de minderjarige wordt gedwongen de EU met hen te moeten verlaten.

Overige zaken

Overige uitspraken van het Europees Hof van Justitie met betrekking tot het Europees burgerschap zijn:

Zaak C-184/99, over vrij verkeer van studenten en de daarvoor benodigde financiële voorzieningen;
Zaak C-456/02, over een dakloze, het verblijfsrecht en verbod op discriminatie bij toekenning van sociale voordelen;
Zaak C-200/02, over verblijfsrecht van een kind met nationaliteit van een lidstaat, en zijn ouders die derdelanders zijn.

Integratie en inburgering jurisprudentie

Arrest Chakroun

In maart 2010 heeft het Europees Hof van Justitie uitspraak gedaan in de zaak Chakroun (C-578/08). Het Hof stelt dat de Nederlandse inkomensnorm voor gezinshereniging (120% van het minimumloon) in strijd was met de Europese richtlijn inzake het recht op gezinshereniging.

Het is voldoende als het gezin beschikt over stabiele en regelmatige inkomsten om in de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan te kunnen voorzien. Daarnaast bepaalt het Hof dat het onderscheid tussen gezinsherenigers en gezinsvormers niet toelaatbaar is.

Inkomenseis en leeftijdsgrens

Daardoor mag er geen onderscheid worden gemaakt betreft inkomen en leeftijd tussen gezinsvormers en gezinsherenigers. De inkomenseis in Nederland is aangepast naar 100 % van het wettelijk minimumloon. De leeftijdsgrens is voor beide categorieën verhoogd van 18 naar 21 jaar.

Gezinsmigratie

In het arrest Ruiz Zambrano (C-34/09) oordeelde het Hof dat ouders die zelf geen EU burger zijn, maar wel een minderjarig kind of kinderen hebben die het EU burgerschap bezitten, verblijfsrecht hebben als anders de minderjarige wordt gedwongen de EU met hen te moeten verlaten.

Mensenhandel jurisprudentie

EHRM, 7 januari 2010. Rantsev tegen Cyprus en Rusland

Zaak Rantsev tegen Cyprus en Rusland. In deze zaak bepaalt het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dat lidstaten mensenhandel volledig moeten aanpakken. Daarbij is internationale samenwerking gewenst.

EHRM, 25 juli 2005. Siliadin tegen Frankrijk

Zaak Siliadin tegen Frankrijk. In deze uitspraak bevestigde het EHRM dat een lidstaat aansprakelijk gehouden kan worden voor een schending van een door het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermde recht door een particulier.

Migratie jurisprudentie

Gezinsmigratie

In het arrest Ruiz Zambrano (C-34/09) oordeelde het Hof dat ouders die zelf geen EU burger zijn, maar wel een minderjarig kind of kinderen hebben die het EU burgerschap bezitten, verblijfsrecht hebben als anders de minderjarige wordt gedwongen de EU met hen te moeten verlaten.

Nieuws Justitie, vrijheid en veiligheid

De decentrale relevantie van de Staat van de Unie en Commissie-intenties

In aanvulling op de jaarlijkse Staat van de Unie toespraak publiceert de Europese Commissie elk jaar in september de Letter of Intent. Hierin staat een overzicht van de maatregelen die de Commissie tot het einde van volgend jaar, 2018, denkt te nemen in de vorm van wetgeving en andere initiatieven. Wij zetten in dit artikel de voorstellen met decentrale relevantie voor u op een rijtje.

Lees het volledige bericht

Commissie tevreden over vooruitgang verwezenlijken veiligheidsprioriteiten voor 2017

De Europese Commissie rapporteerde op 7 september 2017 over de genomen maatregelen om tot een veiliger Europa te komen. In het rapport worden de maatregelen beschreven die genomen zijn sinds de toespraak van Juncker over de staat van de Unie op 14 september 2016. Uit het rapport blijkt dat de Commissie zich op vier kernpunten heeft gericht om tot een veiliger Europa te komen: namelijk de armslag van terroristen beperken, radicalisering voorkomen, veiligere buitengrenzen en een betere uitwisseling van informatie. Lees het volledige bericht

Benelux-landen en Noordrijn-Westfalen gaan samenwerken tegen cybercrime

De Benelux-landen en Noordrijn-Westfalen zijn voornemens een samenwerkingsplatform omtrent cybercriminaliteit op te richten. Onlangs kwamen politiemedewerkers uit de Benelux en Noordrijn-Westfalen die zich bezighouden met cyberpolitiediensten voor de eerste keer bijeen om hun ervaringen omtrent het voorkomen van cybercriminaliteit uit te wisselen.
Lees het volledige bericht

Europees Parlement wil versnelde herplaatsing van asielzoekers

Asielzoekers uit Italië en Griekenland moeten sneller worden overgeplaatst naar de andere lidstaten van de Europese Unie. Dit pleitte het Europees Parlement afgelopen week. Uiterlijk in september 2017 dienen volgens de gemaakte Europese afspraken 160.000 asielzoekers te zijn overgeplaatst. Vooralsnog liggen de lidstaten niet op schema om deze doelstelling te halen.

Lees het volledige bericht

Prejudiciële vraag gesteld over inburgeringsexamen als voorwaarde verblijfsvergunning

Mag een inburgeringsexamen als voorwaarde gesteld worden voor het verkrijgen van een verblijfsvergunning? De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State vraagt zich af of dit niet in strijd is met de Europese regels omtrent gezinshereniging? Het Hof van Justitie is door middel van een prejudiciële procedure verzocht om uitleg te geven over deze Nederlandse regeling.

Lees het volledige bericht

Nederlandse identiteit verliezen na 10 jaar wonen buiten de EU?

Kunnen Nederlanders met een dubbele nationaliteit die langer dan tien jaar buiten de EU hebben gewoond, van rechtswege hun Nederlandse identiteit verliezen? Of staan de verdragsbepalingen in het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) deze nationale wet in de weg? De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State legde deze prejudiciële vraag voor aan het Hof van Justitie EU. Lees het volledige bericht

Hulp voor decentrale overheden bij aanpak radicalisering

Interculturele en interreligieuze dialoog op lokaal niveau moet aangemoedigd worden. Dat stelt het Congres van Lokale en Regionale Autoriteiten van de Raad van Europa. Om regionale overheden hierbij te helpen, kondigde zij de presentatie aan van een toolkit met handvatten voor de aanpak van radicalisering.

Lees het volledige bericht

Hoge Raad: “Volgens Europees recht mogen gemeenten coffeeshops verbieden te verkopen aan niet-Nederlanders”

Weet u de discussie over de coffeeshops nog? Gemeenten kunnen coffeeshops verbieden softdrugs te verkopen aan klanten die niet in Nederland wonen. Mag dit? Volgens art. 21 van het Handvest van de Grondrechten van de EU is discriminatie namelijk verboden. Is het coffeeshopbeleid dat veel gemeenten hanteren in strijd met Europees recht? De Hoge Raad oordeelde hierover.
Lees het volledige bericht

Gemeenten niet verplicht om vingerafdrukken af te nemen voor identiteitskaarten

Europa verplicht gemeenten niet om voor identiteitskaarten vingerafdrukken af te nemen. Dit is een uitspraak van het Hof van Justitie naar aanleiding van vragen van de Raad van State over het toepassingsgebied van de EU-paspoortverordening. Ook hoeven overheden van EU-lidstaten niet wettelijk te garanderen dat gegevens van paspoorten en reisdocumenten niet voor andere doeleinden worden gebruikt.
Lees het volledige bericht

Gemeenten hebben moeite met ondersteunen EU-migranten

Gemeenten hebben meer behoefte aan kennis over migranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa. Dit blijkt uit een enquête over EU-migranten die door het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS) is gehouden onder Nederlandse gemeenten. Uit de op 16 april gepubliceerde onderzoeksresultaten blijkt dat zeventig procent van de ondervraagde gemeenten problemen ondervindt met nieuwkomers, waarvan het aantal sinds de uitbreiding van de Europese Unie is toegenomen.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen Justitie, vrijheid en veiligheid

Is Europese fraudebestrijding ook relevant voor onze gemeente?

Ook in onze gemeente worden wij helaas incidenteel geconfronteerd met fraudekwesties. Bijvoorbeeld op het gebied van bijstandsuitkeringen of bij het verlenen van (Europese) subsidies. Zijn er naast nationale wet- en regelgeving over fraude mogelijk ook relevante Europese kaders om in acht te nemen? Hoe werkt de (Europese) samenwerking bij fraudebestrijding en wat zijn de mogelijkheden voor onze gemeente?

Bekijk het antwoord

Kan ik problemen met het innen van parkeerboetes van toeristen uit andere EU-landen centraal melden?

Onze parkeercontroleurs treffen regelmatig fout geparkeerde auto’s van toeristen aan in het centrum van de stad. Het is echter lastig om de parkeerboetes daadwerkelijk te innen, als de overtreder niet in Nederland woont. Klopt het dat er een centraal meldpunt is, waar de gemeente terecht kan met problemen betreft het innen van parkeerboetes van mensen afkomstig uit een andere EU-lidstaat?

Bekijk het antwoord

Is de nieuwe EU Richtlijn gegevensbescherming politionele en justitiële samenwerking al in werking getreden?

In het kader van onze regierol in het lokale integrale veiligheidsbeleid onderzoekt de gemeente de ontwikkelingen op het terrein van bescherming van persoonsgegevens. Wij inventariseren welke regelgeving inzake privacy en informatiebeveiliging van toepassing is op samenwerking tussen politie en justitie. Wij begrepen dat parallel aan de Verordening gegevensbescherming Europa ook een nieuwe Richtlijn voor politie en justitie opstelt. Is deze Richtlijn al in werking getreden?

Bekijk het antwoord

Zijn er Europese (beleids)initiatieven in verband met radicalisering waar mijn gemeente zich bij aan kan sluiten?

Onze gemeente wil in kaart brengen wat zij kan doen om eventuele vormen van radicalisering in en rond de gemeente tegen te gaan en hoe zij actiever aan de slag kan gaan om bijvoorbeeld terrorisme te voorkomen. Zijn er in dat verband ook Europese (beleids)initiatieven bekend waar wij ons bij aan kunnen sluiten?

Bekijk het antwoord

Zijn er gevolgen voor het eindigen van de overgangsbepalingen over politiële en justitiële samenwerking voor onze gemeente?

Onze gemeente werkt samen met gemeenten over de grens op het gebied van justitie en politie. Nu lazen wij op jullie website dat de overgangsbepalingen, die beperkingen van bevoegdheden van het Hof van Justitie van de EU en de Europese Commissie voor maatregelen over politiële en justitiële samenwerking oplegden, ten einde zijn gekomen. Heeft dit gevolgen voor lopende samenwerkingstrajecten van decentrale overheden?

Bekijk het antwoord

Wat doet de EU aan de bestrijding van corruptie?

Onze gemeente krijgt regelmatig te maken met vragen van bezorgde burgers over corruptie op zowel nationaal als op Europees niveau. Wij overwegen daarom burgers onder meer op de hoogte te brengen van de wijze waarop bestrijding van corruptie op, met name, Europees niveau plaatsvindt. In dit kader vraagt de gemeente zich af wat de EU exact doet aan de bestrijding van corruptie? Bestaat hiervoor bijvoorbeeld specifieke Europese wet- en regelgeving?

Bekijk het antwoord

Kan een inwoner uit onze gemeente een klacht indienen bij de Europese Ombudsman?

Een inwoner uit onze gemeente heeft een klacht bij de Commissie ingediend. In deze klacht stelde hij, kort gezegd, dat Nederland in een bepaald geval de staatssteunregels niet goed heeft toegepast. De Commissie besloot dat er geen reden was om deze klacht verder te onderzoeken. Onze inwoner is het met het niet in behandeling nemen van de klacht niet eens en wil stappen ondernemen zodat de Commissie zijn klacht wel in behandeling zal nemen. Hij heeft aan ons loket bij Burgerzaken gevraagd welke stappen hij kan ondernemen om een klacht in te dienen over het handelen van de Commissie bij de Europese Ombudsman. Kan dat, en zo ja, hoe gaat dat in zijn werk?

Bekijk het antwoord

Wat houdt het Stockholm Programma in voor decentrale overheden?

Aan het einde van dit jaar loopt het Haags Programma af, dat als doel heeft een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te realiseren voor de burger. Het Stockholm Programma volgt het Haags Programma op. Wat houdt het Stockholm Programma precies in en wat zijn de gevolgen ervan voor decentrale overheden?

Bekijk het antwoord

Verandert het Verdrag van Lissabon iets aan de EU grond- en burgerrechten?

Bij de provincie vragen wij ons af wat de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon aan burgerrechten en de status van Europese grondrechten (zie ook Handvest bij verdrag van Nice) en van het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten voor de Mens en Fundamentele Vrijheden (EVRM) verandert?

Bekijk het antwoord

Publicaties Justitie, vrijheid en veiligheid

Wet- en regelgeving Justitie, vrijheid en veiligheid

Asiel

DUBLINVERORDENING

De Dublin-Verordening stelt vast welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van welke asielaanvraag. Ook voor enkele niet-lidstaten is de verordening van toepassing. Sinds 2014 is de derde Dublin-verordening van kracht.

Het oorspronkelijke doel van de verordening was om te voorkomen dat asielzoekers in verschillende Europese landen een asielaanvraag kunnen doen. In plaats daarvan moet er één Europees land verantwoordelijk zijn voor de aanvraag. In beginsel is daarom het land van binnenkomst verantwoordelijk voor de behandeling van de aanvraag. Dit kan anders zijn als er bijvoorbeeld het gezin van de asielzoeker in een andere lidstaat verkeert.

In 2016 heeft de Europese Commissie een revisie van het Dublin-systeem voorgesteld. De wijzigingen zien er hoofdzakelijk op om te zorgen voor een meer evenredige verdeling van asielaanvragen tussen de lidstaten. Door middel van een herverdeling moeten de landen met onevenredig veel aanvragen ontlast worden.

KWALIFICATIERICHTLIJN

In de Kwalificatierichtlijn is vastgesteld wie in aanmerking komt voor een vluchtelingenstatus of andere vormen van bescherming. De richtlijn sluit aan bij het VN-Vluchtelingenverdrag. Daarnaast worden de rechten van degenen die aanmerking komen voor bescherming vastgesteld. In Nederland is de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hiervoor verantwoordelijk. Zij beoordelen onder meer welke personen een verblijfsvergunning krijgen op basis van een asielaanvraag.

PROCEDURE

In de Procedurerichtlijn staan minimumnormen waaraan asielprocedures in de lidstaten moeten voldoen. Zo mag de aanvrager in een lidstaat verblijven gedurende de behandeling van de aanvraag. Daarnaast dient er een effectief rechtsmiddel open te staan tegen de beslissing op de asielaanvraag.

OPVANG

De Opvangrichtlijn geeft een overzicht van minimumnormen voor de voorwaarden en omstandigheden van opvang van asielzoekers. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) is in eerste instantie verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers.

TERUGKEER

De Terugkeerrichtlijn is van toepassing op onderdanen van derde landen die niet rechtmatig in een lidstaat verblijven. Hiervoor stelt de richtlijn minimumnormen en procedures vast met betrekking tot de terugkeer naar het land van herkomst. De richtlijn is ook van toepassing op asielzoekers waarvan hun aanvraag wordt afgewezen.

EURODAC

De Eurodac-verordening is opgesteld voor de identificatie van asielzoekers en vreemdelingen die zich niet rechtmatig op het grondgebied van een lidstaat bevinden.

Drugshandel wet- en regelgeving

Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving

Middels een Verordening is het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving opgericht. Dit is één van de uitvoerders van het Europees drugsbeleid.

Witwassen van drugsgeld

De Europese Unie heeft een Richtlijn uitgebracht die onder andere het witwassen van drugsgeld moet voorkomen.

De Europese Commissie heeft een Mededeling uitgebracht waarin zij streeft naar een sterker Europees antwoord op de drugsproblematiek.

Minimumvoorschriften illegale drugshandel

In Kaderbesluit 2004/757/JBZ stelt de EU zowel de Europese definitie van de strafbare feiten van drugshandel als minimumvoorschriften voor sancties voor illegale drugshandel vast.

 

Fundamentele rechten wet- en regelgeving

In het Handvest van de Grondrechten van de EU staat een opsomming van de persoonlijke, burgerlijke, politieke, economische en sociale fundamentele rechten van EU-burgers. Het Handvest is als bijlage opgenomen in het Verdrag van Lissabon.

Rechten

De rechten die worden genoemd, zijn onder andere:

– Waardigheid;
– Vrijheden;
– Gelijkheid;
– Solidariteit;
– Burgerschap.

Art. 6 van het Verdrag betreffende de EU is het belangrijkste artikel voor wat betreft de omschrijving van fundamentele rechten.

Immigratie wet- en regelgeving

ARBEIDSmigratie

Blue card richtlijn

Voor hoogopgeleide werknemers uit landen buiten de EU is de Blue Card richtlijn (Europese blauwe kaart) van toepassing. Hierdoor kunnen zij een werk- en verblijfsvergunning krijgen in een lidstaat. De richtlijn stelt enkele voorwaarden vast voor de toegang en een verblijf op grond van een Blue Card. Zo gaat het enkel om werknemers voor hooggekwalificeerde banen. Daarnaast moet er worden onder andere worden voldaan aan een bepaalde salarisdrempel en wordt er een arbeidscontract voor minimaal twaalf maanden vereist.

De Europese Commissie stelde in 2016 een wijziging voor van de Blue Card-richtlijn. Voorstellen tot wijziging bestonden onder meer uit het verlagen van de salarisdrempel en het verkorten van de duur van de arbeidsovereenkomst naar zes maanden. Het moet bovendien eenvoudiger worden om als vreemdeling ook aan de slag te gaan als zelfstandig ondernemer. De revisie moet nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie.

In Nederland maken de meeste kennismigranten gebruik van de nationale regeling op basis van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). Hierbij wordt een lagere inkomenseis gesteld en is geen opleidingsniveau vereist voor toelating.

Single permit richtlijn

In 2011 is de Single Permit richtlijn ingevoerd. Deze richtlijn voorziet in één aanvraagprocedure voor een gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA) voor arbeidsmigranten buiten de EU. Het gaat dan om een periode van arbeid langer dan drie maanden. De voorwaarden voor de vergunning blijven onder de bevoegdheid van de lidstaten.

Onderzoekers en studenten

Het is ook mogelijk om als onderzoeker, student, stagiair of vrijwilliger een verblijfsvergunning te krijgen. Voor wetenschappelijke onderzoekers is richtlijn 2005/71 van toepassing, voor onder andere studenten geldt richtlijn 2004/114. In 2016 is er voor deze categorieën een nieuwe gezamenlijke richtlijn 2016/801 vastgesteld ter implementatie in de lidstaten. Daarnaast kunnen ondernemingen hun werknemers van buiten de EU overplaatsen naar een vestiging in een van de lidstaten (intra-company transfer). Hiervoor is richtlijn 2014/66 van toepassing.

Seizoenarbeid

Een derdelander kan ook in lidstaten werken als seizoenarbeider. Het gaat hier om tijdelijk werk, met name in de sectoren van landbouw en toerisme. Voorwaarden hiervoor zijn vastgelegd in richtlijn 2014/36.

Gezinshereniging

De voorwaarden voor gezinshereniging voor onderdanen van derde landen met een verblijfsvergunning zijn bepaald in richtlijn 2003/86/EG.

Langdurig ingezeten

Wanneer iemand voor langere tijd (minimaal vijf jaar) in een lidstaat heeft gewoond, kan diegene ook aanspraak maken op een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Dit kan zowel gaan om een reguliere verblijfsvergunning als om een vergunning voor EU-langdurig ingezetene. Voor deze laatste categorie is richtlijn 2003/109 van toepassing. Hierbij verkrijgt de langdurig ingezetene ook het recht om zich, eventueel samen met gezinsleden, te vestigen in andere lidstaten dan waar hij gevestigd is.

Irreguliere migratie

Voor migranten die niet rechtmatig verblijven in een lidstaat is de Terugkeerrichtlijn van toepassing.

Schengen

Ten aanzien van het beheer van de buitengrenzen en binnengrenzen van de Europese Unie is de Schengengrenscode vastgesteld.

Integratie en inburgering wet- en regelgeving

Gezinshereniging

De Europese Commissie heeft een Groenboek uitgebracht, om te onderzoeken of de huidige richtlijn inzake gezinshereniging moet worden herzien.

Definitie gezinshereniging

De Richtlijn gezinshereniging definieert gezinshereniging als: ‘Toegang tot en verblijf in een lidstaat van de gezinsleden van een wettig in die lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land, teneinde de eenheid van het gezin te behouden, ongeacht of de gezinsband tot stand is gekomen vóór of na de komst van degene die in de lidstaat verblijft’.

Mensenhandel wet- en regelgeving

Volgens art. 5 lid 3 van het Handvest van de grondrechten van de EU is mensenhandel, ongeacht in welke vorm, verboden. Art. 29 lid 2d VWEU bepaalt dat het Europees Parlement en de Raad maatregelen vaststellen voor het bestrijden van mensenhandel, met name in vrouwen en kinderen.

Mensenhandelrichtlijn

De Mensenhandelrichtlijn vervangt Kaderbesluit 2002/629/JBZ. De richtlijn richt zich op het voorkomen en bestrijden van mensenhandel en op het beschermen en begeleiden van slachtoffers van ervan. De richtlijn erkent dat mannen en vrouwen om verschillende redenen slachtoffer zijn. Bijstands- en ondersteuningsmaatregelen moeten, waar nodig, ook geslachtsspecifiek zijn. Op 6 april 2013 moest de richtlijn geïmplementeerd zijn.

Protocol tegen mensen handel en -smokkel

In 2006 heeft de Raad het Besluit Protocol tegen mensenhandel en het Besluit Protocol tegen mensensmokkel van de VN goedgekeurd. Met deze besluiten wil de Raad mensenhandel en mensensmokkel op regionaal, nationaal en internationaal niveau bestrijden.

Derde landen

Richtlijn 2004/81/EG biedt onderdanen van derde landen die het slachtoffer zijn van mensenhandel of hulp hebben gekregen bij illegale immigratie de mogelijkheid om, in ruil voor het meewerking met de bevoegde autoriteiten, een verblijfsvergunning te krijgen.

Politie- en justitiesamenwerking wet- en regelgeving

Richtlijn Grensoverschrijdende handhaving

In 2011 is de Richtlijn Grensoverschrijdende handhaving in werking getreden. Deze richtlijn komt voort uit het Verdrag van Prüm. In november 2013 moesten alle lidstaten de richtlijn hebben geïmplementeerd. Hierdoor hebben lidstaten toegang tot elkaars gegevens uit kentekenregisters en wordt het innen van de volgende verkeersboetes vergemakkelijkt:

– Snelheidsoverschrijding;
– Het niet dragen van een veiligheidsgordel;
– Door een rood stoplicht rijden;
– Rijden onder invloed van drank of drugs;
– Het niet dragen van een veiligheidshelm;
– Een verboden rijstrook gebruiken;
– Niet handsfree bellen.

Verdrag van Prüm

In 2005 ondertekenden Nederland, Duitsland, België, Luxemburg, Spanje en Frankrijk het Verdrag van Prüm ter versterking van grensoverschrijdende politiesamenwerking. In 2008 werd een Besluit aangenomen om bepaalde bepalingen van het Verdrag in het rechtskader van de EU te integreren.

Het gaat onder meer om bepalingen over de uitwisseling van DNA-profielen, bepaalde gegevens uit de nationale kentekenregisters en de voorwaarden en procedures voor de intensivering van de grensoverschrijdende politiële samenwerking.

Grensoverschrijdend politieoptreden

In 2004 tekenden de Benelux-landen een Verdrag over grensoverschrijdend politieoptreden. Politiekorpsen van deze landen hebben in spoedeisende gevallen geen last van de onderlinge grenzen of bureaucratische belemmeringen bij grensoverschrijdend optreden. In alle gevallen van grensoverschrijdend politieoptreden gelden het recht en de wettelijke procedures van de ‘gaststaat’.

Rampen en crisisbeheersing wet- en regelgeving

In 2011 heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een EU-mechanisme voor civiele bescherming. Het mechanisme voor civiele bescherming van de Unie is sinds 2014 in werking tot 2020. Het mechanisme is bedoeld om de samenwerking tussen lidstaten op het gebied van civiele veiligheid te versterken en te faciliteren. Decentrale overheden kunnen hier terecht met vragen over subsidies omtrent civiele bescherming. Het vastgestelde budget van dit mechanisme bedraagt voor de periode 2014-2020 368 miljoen euro. Deze vervangt Beschikking 2001/792/EG.

Doelstellingen

Specifieke doelstellingen zijn:

– Het bereiken van een hoog niveau van bescherming tegen rampen, door de gevolgen ervan te voorkomen of te verminderen en een preventiecultuur te bevorderen;
– Het vergroten van de rampenparaatheid van de EU;
– Het bevorderen van snelle en efficiënte noodhulp bij grote rampen.

Mededelingen

Het voorstel komt voort uit de Mededeling Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen en de Mededeling Een communautaire aanpak van de preventie van natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen.

Terrorismebestrijding wet- en regelgeving

Kaderbesluit Terrorismebestrijding

Kaderbesluit 2008/19/JBZ heeft geleid tot een wijziging van het Kaderbesluit Terrorismebestrijding. Het kaderbesluit stelt misdrijven die verband houden met terrorisme strafbaar.

Programma terrorisme

Besluit 2007/124/EG stelt een specifiek programma vast voor terrorisme en andere aan veiligheid gerelateerde risico’s: preventie, paraatheid en beheersing van de gevolgen. Het programma geldt voor de periode 2007-2013 en is onderdeel van het algemene programma ‘Veiligheid en bescherming van vrijheden’.

Mededeling

Mededeling COM(2005)313 gaat over de rekrutering voor terrorisme. Het pakt factoren aan die bijdragen tot gewelddadige radicaliseren.

Bevordering grensoverschrijdende samenwerking

Besluit 2008/615/JBZ bevordert grensoverschrijdende samenwerking, in het bijzonder ter bestrijding van terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit.

X