Hoe verhoudt vraagfinanciering kinderopvang zich tot de Europese regelgeving?

juni 2017

In het kader van het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang overweegt de gemeente om een nieuwe subsidieregeling kinderopvang op te stellen. De gemeente wil onder meer vraagfinanciering invoeren om zo de ouders meer keuzevrijheid te geven. Is dit mogelijk en hoe verhoudt vraagfinanciering zich tot de relevante Europese regelgeving?

Antwoord in het kort:

Ja, het is mogelijk voor de gemeente om via vraagfinanciering kinderopvang te bekostigen. Dit kan middels het verlenen van een subsidie. Hierbij is het wel van belang dat de subsidiecriteria niet dusdanig worden opgesteld dat deze tot gevolg hebben dat het aanbod van kinderopvangdiensten in de regio wordt beperkt. Er moet bij het opstellen van de subsidieregeling kinderopvang met een vraagfinancieringsmethode rekening worden gehouden met het feit dat een gelijk speelveld voor alle aanbieders van kinderopvang wordt geschapen. Ook moet bij het opstellen rekening worden gehouden met de Europeesrechtelijke wet- en regelgeving. Hierbij kan worden gedacht aan mededingingsrecht, staatssteunrecht en aanbestedingsrecht.

Wetsvoorstellen omtrent kinderopvang

De Eerste Kamer heeft op 30 mei 2017 ingestemd met het wetsvoorstel innovatie en kwaliteit kinderopvang en het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Beide wetten zullen op 1 januari 2018 in werking zullen treden. De wetsvoorstellen zien toe op de verbetering van de kwaliteit in de kinderopvang en het financieel en juridisch gelijkschakelen van kinderopvang en peuterspeelzalen. Eén van de veranderingen die de wetsvoorstellen teweeg brengt, is dat kinderopvang voor kinderen van niet-werkende ouders of één-verdieners na de inwerkingtreding via de gemeente worden ingekocht of gesubsidieerd. Ook hebben de wetsvoorstellen tot gevolg dat er rekening moet worden gehouden met de (Europese) staatssteun- en mededingingsregels.

Doelen harmonisatie

Eén van de doelen van het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang is om de marktwerking binnen de kinderopvangbranche in Nederland te bevorderen. Het stellen van criteria die bepaalde aanbieders potentieel kunnen buitensluiten, zijn juist van nadelige invloed op de markt. Dit werkt het creëren van een gelijk speelveld voor alle aanbieders juist tegen. Het is daarom erg belangrijk dat bij het opstellen van subsidieregelingen de juridische kaders worden afgewogen.

Wat is vraagfinanciering?

Vraagfinanciering is een vorm van financiering waarbij financiële middelen – in casu de gemeentelijke subsidie – direct worden overgemaakt naar de (kinderopvang)organisatie. De organisatie hebben de ouders binnen de gemeente zelf uitgekozen voor de afname van de kinderopvangdiensten.

Subsidierecht en het stellen van kwaliteitseisen

Op grond van het Nederlandse subsidierecht is het mogelijk om bepaalde eisen te stellen waaraan de subsidieaanvrager moet voldoen. Dergelijke eisen kunnen gekoppeld zijn aan het doel waarvoor de subsidie wordt verleend. In het kader van het wetsvoorstel innovatie en kwaliteit kinderopvang kan bijvoorbeeld ook worden gedacht aan kwaliteitseisen. Bij het stellen van dit soort eisen moet er vanuit het bestuursrecht en de Europeesrechtelijke kaders rekening worden gehouden met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ( a.b.b.b.), het transparantiebeginsel en het gelijkheidsbeginsel. Ook moet er rekening gehouden worden met eerlijke mededinging en het vrij verkeer van diensten. Verstoren de eisen de markt niet? Of zorgen zij niet voor ongelijkheid tussen aanbieders op de markt?

Aanbestedingsrecht

Er is in principe geen relatie tussen het aanbestedingsrecht en vraagfinanciering. Op het moment dat er in de uitwerking van de constructie van subsidiëring van de gemeente aan door de ouders geselecteerde kinderopvangorganisaties wel ergens aanwijsbaar een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel (ook het toezeggen van betaling door een derde kan bezwarende titel opleveren) voor het verlenen van kinderopvangdiensten wordt  gesloten, komt aanbestedingsrecht wel in zicht. Wanneer via de subsidieregeling de kwaliteitseisen zo streng worden ingekaderd dat de gemeente eigenlijk via de subsidieregeling regie aan het uitvoeren is over de uitvoering van een dienst volgens de door de gemeente opgelegde eisen kan potentieel ook sprake zijn van een overheidsopdracht. Dit kan ook in het geval de eisen ertoe leiden dat er in feite een prestatieplicht aan de ouders wordt opgelegd.

Voorkomen staatssteun

Na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel is het voor gemeenten van belang om bij de uitvoering extra aandacht te hebben voor de Europese regels. Om staatssteun te voorkomen moet er onder andere door de gemeente voor worden gezorgd dat er dat er niet slechts één bepaalde groep aanbieders van kinderopvang gesubsidieerd wordt. Meer informatie over staatssteun en kinderopvang kunt u in deze praktijkvraag vinden.

Door:

Āśā Schuster, Europa decentraal

Meer informatie:

Staatssteun en kinderopvang, Europa decentraal
Dossier Kinderopvang van Vereniging Nederlandse Gemeenten, VNG
Sociaal Werk Nederland
Zijn kinderopvangactiviteiten door onze gemeente mogelijk, gelet op de mededingingsregels? Praktijkvraag Europa decentraal

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X