Wat zijn de actuele ontwikkelingen rondom het Europees burgerinitiatief?  

november 2017

Een inwoner uit mijn gemeente wil een burgerinitiatief opzetten. Wat is het Europees burgerinitiatief en hoe kunnen inwoners van Nederlandse gemeenten dit opzetten? En welke mogelijke wijzigingen brengt het recente Commissievoorstel tot herziening van Verordening 211/2011?

Antwoord in het kort:

Het Europees burgerinitiatief stelt inwoners van de Europese Unie in staat om met de steun van minimaal één miljoen andere EU-burgers de Europese Commissie op te roepen om een wetsvoorstel over een bepaald onderwerp te initiëren. De grootste wijziging die het recente voorstel van de Commissie voor de aanpassing van Verordening 211/2011 met zich meebrengt, is dat het Europees burgerinitiatief op termijn toegankelijker wordt voor EU-burgers.

Wat is het Europees burgerinitiatief?

Het scheppen van de mogelijkheid om een Europees burgerinitiatief in te dienen, geeft Europese burgers de kans om invloed uit te oefenen op Europese besluitvorming. De uitvoeringsregels voor het Europees burgerinitiatief zijn momenteel vastgelegd in Verordening 211/2011. Op grond van deze regels kunnen EU-burgers een verzoek indienen bij de Commissie om een wetgevingsvoorstel op te stellen over kwesties op de gebieden waarover de EU exclusieve en gedeelde bevoegdheden draagt. Zo kan een burgerinitiatief bijvoorbeeld betrekking hebben op milieu, landbouw, vervoer, volksgezondheid of sport (zie de artikelen 3 tot en met 5 van het VWEU).

Een Europees burgerinitiatief dient te zijn voorzien van ten minste één miljoen handtekeningen van burgers uit minstens zeven verschillende EU-landen. De EU-burgers uit de verschillende landen moeten zich organiseren in een zogeheten burgercomité. Dat comité moet zich zowel registreren als het voorstel indienen bij de Commissie. Voldoet het voorstel aan de voorwaarden met betrekking tot organisatie en registratie van artikel 3 en 4 van de Verordening, dan hebben de indieners vervolgens een jaar de tijd om genoeg handtekeningen te verzamelen. De Commissie is verplicht om een verzoek dat via een geslaagd Europees burgerinitiatief is voorgelegd in behandeling te nemen en hierover een hoorzitting te houden. Echter, de Commissie is niet verplicht om uiteindelijk met een wetgevingsvoorstel te komen. Wel moet de Commissie dan motiveren waarom het verzoek niet tot een wetgevingsvoorstel leidt.

Decentrale overheden zouden een burgercomité kunnen ondersteunen bij het verzamelen van steunbetuigingen door bijvoorbeeld contacten in andere EU-landen aan te wenden. Zie voor meer informatie over de gang van zaken rondom het organiseren van een Europees burgerinitiatief volgens de huidige Verordening en de decentrale relevantie de praktijkvraag Hoe kunnen gemeenten inwoners helpen een Europees burgerinitiatief op te zetten?

Aanleiding Commissievoorstel herziening Verordening

De Commissie constateerde in maart 2015 in haar eerste verslag over de toepassing van de Verordening dat de organisatoren van een Europees burgerinitiatief tegen problemen aanlopen. Zo is er, als gevolg van de tijd die nodig is om een systeem voor het online verzamelen van steunbetuigingen op te zetten, in de meeste gevallen minder dan twaalf maanden beschikbaar voor het verzamelen van de handtekeningen zelf. Ook gelden er verschillende voorwaarden en vereisten inzake persoonsgegevens voor de ondertekenaars uit de verschillende in de lidstaten. Het Commissievoorstel voor een herziening van de Verordening uit september 2017 heeft ten doel de werking van het Europees burgerinitiatief te verbeteren. De belangrijkste beleidsdoelstellingen zijn:

Voorstellen ter verbetering Europees burgerinitiatief

Om deze doelstellingen te bereiken stelt de Commissie de volgende verbeteringen voor:

Stand van zaken Commissievoorstel

Het Commissievoorstel voor een gewijzigde, verbeterde Verordening ligt momenteel ter goedkeuring voor bij het Europees Parlement en de Raad. Het is daarom nog niet zeker dat het voorstel in de huidige vorm zal worden aangenomen. Doordat de beoogde herziening naar verwachting het gebruik van het Europees burgerinitiatief door EU-burgers zal vereenvoudigen, is het mogelijk dat het aantal succesvolle burgerinitiatieven een vlucht zal nemen. Het is van belang dat decentrale overheden hierop, alsmede op het mogelijk hiermee gepaard gaande vergrote beroep op ondersteuning door decentrale overheden, kunnen inspelen. Ook zorgt het Commissievoorstel voor grotere doelmatigheid en besparingen voor overheden, bijvoorbeeld door de instelling van een centraal online inzamelsysteem.

Door:

Marieke Merkus, Europa decentraal

Meer informatie:

EU-burgerschap, Europa decentraal
Verordening 211/2011, Europees Parlement en de Raad
Officieel register Europees burgerinitiatief, Europese Commissie
Verslag over de toepassing van Verordening 211/2011, Europese Commissie
Commissievoorstel voor een herziening van de Verordening, Europese Commissie

Meer weten over dit onderwerp?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X