Is Europese fraudebestrijding ook relevant voor onze gemeente?

mei 2017

Ook in onze gemeente worden wij helaas incidenteel geconfronteerd met fraudekwesties. Bijvoorbeeld op het gebied van bijstandsuitkeringen of bij het verlenen van (Europese) subsidies. Zijn er naast nationale wet- en regelgeving over fraude mogelijk ook relevante Europese kaders om in acht te nemen? Hoe werkt de (Europese) samenwerking bij fraudebestrijding en wat zijn de mogelijkheden voor onze gemeente?

Antwoord in het kort

Ja, er bestaan Europese kaders op het gebied van fraudebestrijding, die van belang kunnen zijn voor gemeenten en andere decentrale overheden. Door de grondslag die in het VWEU is neergelegd is bijvoorbeeld OLAF opgericht. Daarnaast zijn er nog enkele andere relevante kaders. De gemeente heeft de mogelijkheid om fraude op Europees niveau te melden als deze nadelige gevolgen heeft voor de Europese financiën.

Europese kaders fraudebestrijding

Fraudebestrijding heeft een hoge prioriteit bij de EU. De Europese wettelijke basis voor het bestrijden van fraude is terug te vinden in artikel 310 lid 6 en artikel 325 van het Verdrag van de Werking van de EU (VWEU). Hierin is verankerd dat de EU en de lidstaten gezamenlijk verantwoordelijk zijn en samenwerken om fraude en alle andere onwettige activiteiten die de financiële belangen van de EU schaden, te bestrijden. De toename van de complexiteit van de illegale activiteiten en de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van fraude en corruptie hebben er mede toe bijgedragen dat er door de jaren heen steeds meer aandacht en middelen voor dit onderwerp zijn gekomen zowel bij de EU als bij de lidstaten. Daarnaast is in 1988 een taskforce fraudebestrijding opgericht die later heeft geleid tot de oprichting van een Europees bureau tegen fraudebestrijding, OLAF. In 2004 volgde het eerste HERCULES-programma dat het kader biedt voor het beschermen van met name de financiële belangen van de EU.

HERCULES III programma

Het Europese HERCULES III programma omvat het Europees beleidskader op het gebied van fraude- en corruptiebestrijding en ten aanzien van alle activiteiten die de financiële belangen van de EU kunnen schaden. Het programma geldt voor de periode 2014 – 2020. De uitvoeringsdoelstellingen van het programma zijn als volgt:

  1. het nog verder verbeteren van de preventie van- en het onderzoek naar fraude en andere onwettige activiteiten, door bevordering van transnationale en multidisciplinaire samenwerking;
  2. de financiële belangen van de Unie krachtiger beschermen tegen fraude, door de uitwisseling van informatie, ervaringen en best practices te vergemakkelijken, met inbegrip van personeelsuitwisselingen;
  3. de bestrijding van fraude en andere onwettige activiteiten opvoeren door nationaal onderzoek, en met name dat van douane- en rechtshandhavingsautoriteiten, technisch en operationeel te ondersteunen;
  4. ervoor zorgen dat de financiële belangen van de Unie minder aan fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten blootstaan dan thans het geval is, om de ontwikkeling van een illegale economie tegen te gaan op belangrijke risicogebieden als georganiseerde fraude, smokkel en namaak, met name van sigaretten;
  5. de ontwikkeling van de specifieke wettelijke en justitiële bescherming van de financiële belangen tegen fraude stimuleren door vergelijkende wetgevingsanalyse te bevorderen.

OLAF

In 1999 is OLAF opgericht om fraude op Europees niveau op te sporen en te bestrijden. OLAF heeft een breed mandaat en opereert onafhankelijk binnen de EU onder verantwoordelijkheid van de Eurocommissaris voor begroting en personeelszaken, de heer Oettinger. OLAF werkt onder andere samen met Eurojust en Europol. Naast de bevoegdheden tot het opsporen en bestrijden van fraude is OLAF ook bevoegd om middelen terug te vorderen als er fraude is vastgesteld. In periode van 2010 – 2015 heeft OLAF meer dan € 3 miljard teruggevorderd van frauderende ondernemingen. In de laatste jaren is er een toename geconstateerd bij fraude met Europese structuurfondsen.

Waar kan de gemeente terecht of samenwerken bij fraudegevallen?

Indien er bij de gemeente een fraudegeval ontdekt wordt dat bijvoorbeeld betrekking heeft op de besteding van EU-middelen (kan, naast inzet van reguliere, eigen gemeentelijke acties een melding worden gedaan bij OLAF. U kunt bijvoorbeeld denken aan een onderneming die Europese subsidies of bijdragen uit structuurfondsen heeft ontvangen maar niet heeft gebruikt voor de subsidiabele activiteiten maar voor de eigen bedrijfsvoering. Naast het terugvorderen van de subsidie, kunt u ook een melding bij OLAF doen.

OLAF onderzoekt alleen die gevallen van fraude of andere ernstige onregelmatigheden die een negatief effect kunnen hebben op de financiën van de EU. Mocht de gemeente of andere decentrale overheid er achter komen dat er toch sprake is van fraude, zonder dat dit een negatief effect heeft op de financiën van de EU, dan moet dit gemeld worden bij de nationale politie.
Ook onderzoekt OLAF  ernstige ambtsovertredingen van leden of personeelsleden van EU-instellingen en –organen. Dit heeft dus geen betrekking op ambtenaren die in dienst zijn van de gemeente, provincie of waterschap. Die vallen onder het nationale recht. Alle meldingen kunnen anoniem bij OLAF worden gedaan. Indien er persoonsgegevens verwerkt moeten worden dan is OLAF gebonden aan de Europese regels inzake privacy en gegevensbescherming.

Klokkenluidersloket tegen kartels

Sinds medio maart 2017 bestaat er ook een Europees klokkenluidersloket. Werknemers van bedrijven die frauduleus handelen of andere personen die hier kennis van hebben genomen, kunnen hier een melding doen. Hierbij kan worden gedacht aan verboden prijsafspraken of kartelvorming. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft in het kader van haar onafhankelijke rol  van toezichthouder opsporingsbevoegdheden en de mogelijkheid om boetes op te leggen.

Het verschil tussen de ACM en het klokkenluidersloket is dat bij de laatste alleen misstanden kunnen worden gemeld die een effect hebben op de financiën van de EU en/of Europese regels overtreden.  De ACM is echter ook, net als alle andere mededingingsautoriteiten in de andere lidstaten, verplicht om de Europese mededingingsregels toe te passen. Mocht onderzoek van de ACM onthullen dat er Europese regels worden overtreden, dan wordt er samengewerkt met de DG Mededinging en/of OLAF.

Door:

Āśā Schuster, Europa decentraal

Meer informatie:

Politie en justitiesamenwerking, Europa decentraal
Europees mededingingsrecht, Europa decentraal
Olaf, Europees Bureau voor Fraudebestrijding
 

X