Hoe moeten we openbaar (bus)vervoer aanbesteden onder de nieuwe concessierichtlijn?

maart 2016

Het huidige openbaarvervoerscontract van onze provincie met de busmaatschappij loopt af en wij willen een nieuw contract sluiten. Moet onze provincie diensten voor openbaar (bus)vervoer verplicht aanbesteden via een concessie?

Antwoord in het kort

Decentrale overheden zijn op grond van artikel 61 Wp2000 verplicht om diensten voor openbaar busvervoer aan te besteden via concessieverlening. Volgens de PSO-verordening en de aanhangige interpretatieve richtsnoeren moet de aanbestedingsprocedure daadwerkelijke mededinging oproepen. De provincie moet om dit te realiseren conform artikel 37 Bp2000 voldoen aan de wettelijke eisen die zijn vastgelegd in de Aanbestedingswet. Daarnaast stelt de Wp2000 een aantal extra eisen aan de provincie in (de voorbereiding van) de aanbesteding.

Concessies

De Nederlandse wetgever heeft ervoor gekozen dat openbaar personenvervoer verplicht moet worden aanbesteed via een concessieopdracht. Anders dan bij klassieke overheidsopdrachten, is er bij concessieopdrachten sprake van een opdracht tot de uitvoering van werken of diensten, waarbij een deel van de tegenprestatie die de uitvoerende instantie ontvangt bestaat uit het recht om het werk of de dienst te exploiteren. De opdracht van een overheidsinstelling voor het verzorgen van openbaar busvervoer, is een duidelijk voorbeeld van een opdracht die kan worden verleend via een concessie. De opdrachtnemer krijgt een exclusief recht het vervoer per bus te verzorgen in de regio van de provincie.

Concessierichtlijn 2014/23

De regels die gelden bij het gunnen van concessies voor diensten worden uitgewerkt in de concessierichtlijn 2014/23. In artikel 5 sub 1 en artikel 8 van de richtlijn wordt het verrichten van diensten expliciet onder de reikwijdte van de richtlijn geplaatst, indien de waarde gelijk aan of groter dan € 5.186.000,-. Artikel 10 lid 3 stelt dat de concessierichtlijn niet van toepassing is op concessies betreffende openbaar personenvervoer in de zin van de PSO-verordening, zoals busdiensten. Dit betekent dat concessies voor diensten van openbaar personenvervoer, zoals busdiensten, niet onder het aanbestedingsregime van de nieuwe concessierichtlijn 2014/23 vallen. In dergelijke gevallen dient de regelgeving uit de PSO-verordening in acht te worden genomen.

PSO-verordening

De PSO-verordening (Public Services Obligations) treft een regeling voor binnenlands personenvervoer per spoor en over de weg, op basis van zogeheten openbare dienstcontracten. Artikel 3 bepaalt namelijk dat overheidsinstanties verplicht zijn openbare dienstcontracten te sluiten, wanneer zij besluiten om aan een vervoerder een exclusief recht te vergeven (een concessie) om openbaar vervoer te verrichten. De PSO-verordening stelt voorwaarden aan het verlenen van exclusieve rechten.

Staatssteun en PSO-verordening

De PSO-verordening stelt ook voorwaarden aan het verstrekken van extra exploitatiesubsidie als tegenprestatie voor het vervullen van openbare dienstverplichtingen op het gebied van personenvervoer. Deze exploitatiesubsidie moet met name geoorloofd zijn volgens de staatssteunregels. Op het gebied van staatssteun worden steunmaatregelen door de verordening toelaatbaar geacht, indien er sprake is van eerlijke compensatie voor de betreffende openbare dienstverplichtingen die voldoet aan de voorwaarden die de betreffende verordening stelt.

Interpretatieve richtsnoeren

Wanneer er geen uitzonderingen op de aanbestedingsplicht bestaan, dienen provincies contracten voor openbaar personenvervoer per bus op basis van artikel 5 lid 3 PSO-verordening aan te besteden. In de verordening wordt echter niet gespecificeerd aan welke voorwaarden een aanbestedingsprocedure volgens de PSO-normen moet voldoen. Er staat wel dat er moet worden gegund via een eerlijke, open, transparante en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure. Deze voorwaarden worden door de Commissie verder uitgewerkt in de interpretatieve richtsnoeren uit 2014. Daarin stelt de Commissie dat ervoor moet worden gezorgd dat er sprake is van daadwerkelijke mededinging. Volgens de richtsnoeren mogen lidstaten de aanbestedingsrichtlijn volgen, maar zijn zij hiertoe niet verplicht. Wanneer de Europese aanbestedingsprocedures worden gevolgd, wordt automatisch voldaan aan de bovenstaande eisen zo stelt de Commissie.

Nationale regelgeving

In Nederland zijn de voornaamste verplichtingen die voortvloeien uit de PSO-verordening verder uitgewerkt in de Wet Personenvervoer 2000 en in het Besluit Personenvervoer 2000 (Bp2000). Artikel 19 Wp2000 bepaalt dat het verboden is openbaar busvervoer te verrichten zonder daartoe verleende concessie. Hoofdstuk III van de wet bepaalt het verdere aanbestedingsregime voor openbaar vervoersconcessies voor busdiensten. In artikel 61 staat de aanbestedingsplicht voor overheden. De provincie is dus verplicht een busdienst via een concessie aan te besteden. In artikel 37 Bp2000 wordt bepaald dat een aanbestedingsprocedure voor openbaar busvervoer moet voldoen aan de wettelijke eisen die zijn vastgelegd in de Bao. Het Bao is de voorganger van de huidige Aanbestedingswet 2012. In de praktijk voldoen aanbestedende diensten materieel gezien aan de voorschriften van het Bao, door in de concessieprocedure de regels van de huidige aanbestedingswet toe te passen.

Additionele nationale verplichtingen

In hoofdstuk III van de Wp2000 zijn de verplichtingen waaraan moet worden voldaan voor het verlenen van concessies neergelegd. Volgens artikel 44 Wp2000 dient de provincie een programma van eisen op te stellen in de aankondiging van de opdracht. Dit programma beschrijft in ieder geval de bereikbaarheid in het gebied, de functie van het openbaar vervoer, de algemene eisen voor het verrichten van het vervoer, de afstemming met het openbaar vervoer in aangrenzende gebieden, de milieudoelstellingen en de te treffen infrastructurele voorzieningen. Daarnaast is de provincie verplicht om voordat zij een concessie verleent, advies inwint bij consumentenorganisaties over de aan de concessie te verbinden voorschriften (artikel 27).

Door:

Stijn Bijleveld en Paul Zondag, Europa decentraal

Meer informatie:

Aanbestedingen, Europa decentraal
Vervoer en aanbesteden, Europa decentraal
Concessies, Europa decentraal
Concessies openbaar vervoer, Europa decentraal
Notitie nieuwe aanbestedingsrichtlijnen, Europa decentraal
PSO-verordening
Interpretatieve richtsnoeren
Kunnen we eisen stellen om lokale partijen te bevoordelen in een Europese aanbesteding? Praktijkvraag Europa decentraal

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X