Kan onze gemeente cultuur bevorderen via Europees cultuurbeleid?

oktober 2014

Onze gemeente wil graag een steentje bijdragen aan de bevordering van cultuur in het algemeen. Biedt het Europees beleid hier ook mogelijkheden voor? En zo ja, welke specifieke initiatieven spelen er momenteel?

Antwoord in het kort

Ja, het Europees beleid biedt ook mogelijkheden voor gemeenten om cultuur te bevorderen.
Europa wil de culturele relaties tussen lidstaten verstevigen, maar ook aanvullende activiteiten aan lidstaten aanbieden om bij te dragen aan de culturele bloei van de lidstaten. De EU heeft verscheidene culturele initiatieven opgezet, variërende van initiatieven op het gebied van erfgoed tot literatuur. Uw gemeente kan onder voorwaarden hieraan deelnemen en zo een steentje bijdragen aan de bevordering van de Nederlandse en lokale cultuur. Ook kunnen decentrale overheden bepaalde Europese prijzen winnen als zij cultuur bevorderen. Hiermee stimuleren zij ook eigen cultuurinitiatieven. Hieronder zetten we enkele actuele Europese culturele (beleids)initiatieven met decentrale relevantie op een rij evenals de te winnen prijzen.

Grondslag rol EU op cultuur

Artikel 6 Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie stelt dat de EU lidstaten kan ondersteunen, mag coördineren en aanvullen op het gebied van onderwijs, cultuur, jeugd en sport. Artikel 167 VWEU stelt dat de Unie moet bijdragen aan de ontplooiing van de culturen van de lidstaten. Cultuur biedt namelijk een belangrijke meerwaarde bij de ontwikkeling van de Europese samenleving, en moet dus intensief betrokken worden bij Europese beleidvorming. Door het opzetten van Europese culturele initiatieven wil de EU dit doel bereiken. Decentrale overheden kunnen door aan te haken op deze initiatieven cultuur bevorderen, maar ook via verschillende culturele prijzen die decentrale overheden kunnen winnen, kan een decentrale overheid de bevordering van cultuur onder de aandacht brengen.

Beleidsinitiatieven ter stimulering cultuur

Europese Erfgoeddagen
Eén keer per jaar organiseren de Raad van Europa en de Europese Commissie de Europese Erfgoeddagen. Nieuwe culturele aanwinsten worden daar tentoongesteld en historische gebouwen die normaal niet open zijn voor publiek openen de deuren. De molen in Burum heeft bijvoorbeeld heeft bijvoorbeeld net de status van rijksmonument gekregen. Elk jaar wordt er een nationaal thema gekozen: in 2014 was dit voor Nederland ‘reizen’. Ook gemeenten kunnen bijdragen aan de Europese Erfgoeddagen door bijvoorbeeld deel te nemen aan een jaarlijkse open monumenten dag.

Europees Cultureel Erfgoedlabel
Naast de Europese Erfgoeddagen heeft de EU ook een zogenaamd label gecreëerd voor Europees cultureel erfgoed. Het label geeft de mogelijkheid om locaties die Europese integratie, idealen, waarden en historie met zich meebrengen te laten profiteren van verschillende voordelen. Hierbij kunt u denken het zichtbaarder maken van cultureel erfgoed door het plaatsen van het label, het verkrijgen van aandacht voor de locatie via conferenties en de mogelijkheid tot het uitbreiden van het netwerk. Ook decentrale overheden kunnen erfgoed opgeven om in aanmerking te komen voor dit label en zo te profiteren van de verschillende voordelen. Kamp Westenbork heeft bijvoorbeeld al het label toegewezen gekregen.

Culturele hoofdstad
Elk jaar mogen twee Europese steden zich de Culturele Hoofdstad van Europa noemen en een uitgebreid programma presenteren om te vieren dat zij de Culturele Hoofdstad zijn. In 2018 zal Leeuwarden een van de twee Europese Culturele Hoofdsteden zijn en zich aan heel Europa presenteren via ongeveer veertig activiteiten op het gebied van cultuur in de periode 2014-2018. In 2018 zullen in de hele provincie Friesland, maar vooral in Leeuwarden, hierdoor ook diverse culturele activiteiten plaatsvinden.

Culturele prijzen

Door goede voorbeelden te tonen van cultuurbevordering kunnen decentrale overheden ook in aanmerking komen voor het winnen van diverse Europese prijzen en hierdoor de belangstelling voor hun culturele initiatief winnen:

Europa Nostra
Elk jaar wordt er de Europese prijs voor Cultureel Erfgoed uitgereikt. Deze prijs gaat naar organisaties die gewaardeerd worden voor hun werk in het Cultureel Erfgoedveld. Ook gemeenten kunnen voor deze prijs in aanmerking komen wanneer zij een bijzonder cultureel erfgoedproject hebben. De projecten kunnen aangemeld worden op de website van Europa Nostra. Dit is een pan-Europese federatie van bijna 300 organisaties uit 45 landen. De organisaties zetten zich gezamenlijk in voor alles wat met het behoud van cultureel erfgoed en stedelijke en rurale planning te maken heeft.

Andere prijzen
De Europese Commissie reikt ook prijzen op ander cultureel gebied uit, bijv. architectuur prijzen (Mies van de Rohe-award), Literatuurprijzen (de Europese literatuurprijs) en prijzen op het gebied van muziek (EBBA) uit. Hoewel deze prijzen niet allemaal even relevant zijn voor decentrale overheden, kan bijvoorbeeld de Mies van de Rohe-award de decentrale overheid op de kaart brengen.

Interculturele steden

De Raad van Europa is van mening dat specifiek steden kunnen profiteren van culturele diversiteit binnen steden. De Raad van Europa heeft een project opgezet waarbij hij steden ondersteuning biedt in het beoordelen van het plaatselijke beleid door een ‘interculturele lens’. Maar ook helpt de Raad van Europa steden bij de ontwikkeling van interculturele strategieën. Deze strategieën kunnen steden helpen bij het managen van de culturele diversiteit en om deze diversiteit niet als een last maar juist als een voordeel voor de stad te zien. Rotterdam is bijvoorbeeld al een interculturele stad.

Twinning

Wanneer twee decentrale overheden samen actie willen ondernemen, een vriendschappelijke band willen opbouwen om zo bijvoorbeeld samen problemen uit de weg te willen ruimen, kan dit door samen een zogenaamde ‘twinning’ te vormen. Decentrale overheden kunnen via deze weg op zoek gaan naar een partner. Dit kan vele voordelen opleveren voor zowel de in de twinning deelnemende gemeenten, als voor de gemeenschap. Hierbij kunt u denken aan het tot stand brengen van samenwerkingsverbanden op concrete gebieden, elkaar hulp bieden wanneer dit nodig is, en het opzetten van gemeenschappelijke programma’s op het gebied van cultuur, sport en jeugd. Voor meer informatie kunt u ook contact opnemen met VNG international.

Door:

Femke Salverda en Lisanne Vis-Boer, Europa decentraal

Meer informatie:

Culturele Europese initiatieven, Europa decentraal
Cultuur, Onderwijs en Jeugd, Europa decentraal
Website, Europese Erfgoed dagen
Website, Europees Erfgoed label
Website, Europa Nostra
Website, Twinning
Website, VNG international
Interculturele steden, Council of Europe

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X