Moet onze gemeente de Europese interne marktregels toepassen bij initiatieven voor de integratie van asielzoekers en vluchtelingen?

maart 2016

Onze gemeente vangt vluchtelingen op en werkt hard aan beleid op het gebied van de opvang en integratie van vluchtelingen. Zijn er Europese initiatieven die ons op weg kunnen helpen? En moeten wij rekening houden met Europese regels over aanbesteden en staatssteun bij de uitvoering van ons beleid?

Antwoord in het kort

Ja, er zijn diverse Europese initiatieven die betrekking hebben op de integratie van vluchtelingen. Bij de opvang en integratie van vluchtelingen moet de gemeente mogelijk rekening houden met Europese regels over aanbesteden (bijvoorbeeld bij een opdrachtverlening met betrekking tot de aankoop van goederen), staatssteun en DAEB (bij financieringsvraagstukken), maar ook met Europese regels die verband houden met onder andere burgerzaken, veiligheid, huisvesting en integratie.

Europese initiatieven

Volgend op de vluchtelingencrisis zijn door de Europese instellingen, met name door de Europese Commissie, enkele initiatieven genomen. Dit om integratie van de vluchtelingen te stroomlijnen en zo effectief mogelijk uit te voeren. Een voorbeeld van zo’n initiatief is het Partnerschap over de integratie van asielzoekers en vluchtelingen onder de Europese Agenda Stad (EAS).

Europese regels

Bij het uitvoeren van beleid op het gebied van integratie van asielzoekers en vluchtelingen is het uiteraard ook van belang dat het Europese recht niet geschonden wordt. Zo dient men onder meer de interne marktregels met betrekking tot mededinging en het vrije verkeer in acht te nemen.

Huisvesting en EU aanbestedingsregels

Een van de aspecten waar uw gemeente mogelijk ook mee te maken heeft, is de huisvesting van asielzoekers en vluchtelingen. Door de toestroom van vluchtelingen moeten lidstaten adequaat handelen om op korte termijn te voldoen aan de dringende behoeften van deze vluchtelingen. Bijvoorbeeld bij het zoeken van huisvesting, het aanbieden van goederen zoals voedsel en (slaap)materiaal en het leveren van diensten zoals (medische) zorg en opvangdiensten.

Daarom is het mogelijk dat een (decentrale) overheid de Europese aanbestedingsregels moet volgen om opdrachten, die zij in dit kader voornemens zijn te verlenen, Europees aan te besteden. Dit is aan de orde wanneer de waarde van de opdrachten boven de Europese drempelwaarden uitkomen. De mogelijke toepassing van de Europese aanbestedingsregels bij de aanpak van de vluchtelingencrisis worden nader toegelicht door de Commissie in deze mededeling. Hierin staat dat huisvesting bijvoorbeeld kan worden verschaft door bestaande gebouwen te huren waarvoor geen omvangrijke aanpassingen (‘werken’) nodig zijn.

Europese financiële instrumenten voor bevordering integratie

Naast huisvesting speelt sociale inclusie ook een belangrijke rol bij de integratie van vluchtelingen. De Commissie heeft recent een factsheet gepresenteerd waarin aandacht wordt besteed aan de integratie van vluchtelingen. Uit dit factsheet blijkt dat de Commissie meerdere instrumenten in het leven heeft geroepen om de integratie van vluchtelingen financieel te ondersteunen. Zo wordt er via het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD) geld beschikbaar gesteld om vluchtelingen te kunnen voorzien van de basisbehoeftes en sociale-inclusie-projecten. Daarnaast is er recent een nieuw Europees fonds in het leven geroepen om projecten te ondersteunen die de integratie van vluchtelingen bevorderen, het Asiel, Migratie en Integratiefonds (AMIF). Ook decentrale overheden worden aangemerkt als potentiële begunstigden onder deze fondsen.

Subsidies en staatssteunregels

Het bovengenoemde zou ertoe kunnen leiden dat er subsidies verstrekt worden door decentrale overheden voor bijvoorbeeld sociale inclusieprojecten. In het geval dat de middelen uit de fondsen via de gemeente worden doorgegeven aan ondernemingen, of als de gemeente zelf ondernemingen financieel wil steunen, dan moet de gemeente rekening houden met de staatssteunregels.  Overheidssteun aan ondernemingen die de concurrentie binnen de EU negatief kan beïnvloeden is in beginsel niet toegestaan. Decentrale overheden dienen daarom rekening te houden met het staatssteunverbod zoals dat is neergelegd in art. 107 lid 1 VWEU.

Initiatieven in Nederland

Naast de EU zijn er ook in Nederland – in het verlengde van bovengenoemde Europese initiatieven – ontwikkelingen gaande wat betreft de integratie van vluchtelingen. Zo is eind 2015 het Bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom gesloten tussen de betrokken ministeries en de VNG. Voor de lange termijn zijn afspraken gemaakt over de integratie van vluchtelingen en welke rol decentrale overheden kunnen spelen bij dit proces.

Verder zijn in dit akkoord korte termijn afspraken gemaakt over onder meer de rol van de rijksoverheid en decentrale overheden op het gebied van de huisvesting van asielzoekers. Zo is bijvoorbeeld afgesproken dat er een subsidieregeling opgesteld zal worden in de vorm van een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) met betrekking tot de verhuur van woningen aan vluchtelingen. DAEB is een van de vrijstellingsmogelijkheden binnen staatssteun en decentrale overheden kunnen hier mee te maken krijgen bij de huisvesting van vluchtelingen.

Door:

Zana Sami, Europa decentraal

Meer informatie:

Europese Agenda Stad, Europa decentraal
Themapagina Nederlands voorzitterschap, Europa decentraal
Is een woonverplichting voor vluchtelingen met subsidiaire beschermingsstatus toegestaan? Nieuwsbericht Europa decentraal
Commissie publiceert mededeling over aanbestedingsregels en asielcrisis, nieuwsbericht Europa decentraal
Zijn er Europese beleidsinitiatieven om sociale uitsluiting tegen te gaan? Praktijkvraag Europa decentraal
Voorzitterschap 2016 NL, EU2016
Europees beleid omtrent vluchtelingencrisis, Europese Commissie
Mededeling Commissie inzake de aanbestedingsregels, Europese Commissie
Factsheet integratie en sociale inclusie vluchtelingen, Europese Commissie
Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen, Europese Commissie
Asiel, Migratie en Integratie Fonds, Europese Commissie
Bestuursakkoord Rijksoverheid & VNG, VNG

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X