Staatssteunregels ook van toepassing op peuterspeelzaalwerk na harmonisering met kinderopvang?

oktober 2016

Onze gemeente bereidt zich voor op de harmonisering van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, die wordt geregeld via de Wet Kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (Wko). Wij bekijken hoe wij de financiering van deze diensten straks vorm moeten geven. Wij zagen peuterspeelzaalwerk altijd als een Dienst van Algemeen Belang (DAB), waarop de staatssteunregels niet van toepassing waren. Is dat na de harmonisering straks ook nog zo?

Antwoord in het kort:

Nee, peuterspeelzaalwerk kan na de harmonisering met kinderopvang niet meer worden gezien als een Dienst van Algemeen Belang (DAB). Na de harmonisering is er juridisch en financieel namelijk geen onderscheid meer te maken tussen kinderopvang en peuterspeelzalen: het peuterspeelzaalwerk wordt omgevormd tot kinderopvang. Uw gemeente moet de financiering aan een peuterspeelzaal dus staatssteunproof maken. Dat zou onder andere mogelijk kunnen met de vrijstelling voor Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB). De gemeente moet dan wel een duidelijk marktfalen kunnen aantonen.

Voorschoolse educatie wordt aangeboden op een kinderopvanginstelling en heeft een educatieve doelstelling, waarbij aanvullende kwaliteitseisen gelden die zijn geformuleerd in het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie. Voorschoolse educatie is, net als het primair onderwijs, geen economische activiteit en hoeft daarom niet te worden aanbesteed. Ook zijn de staatssteunregels hierop niet van toepassing. Dit geldt alleen voor de activiteit voorschoolse educatie, niet voor de gehele kinderopvanginstelling, als die naast voorschoolse educatie ook commerciële diensten aanbiedt.

Verschillen kinderopvang en peuterspeelzaalwerk

In Nederland kunnen ouders gebruikmaken van kinder- of dagopvang, tot het kind vier jaar oud is en naar school gaat. Kinderopvang is in 2005 geliberaliseerd en wordt aangeboden door de markt. Wanneer kinderen twee jaar zijn, kunnen zij ook enkele uren per week naar de peuterspeelzaal, als voorbereiding op de basisschool.

Op dit moment zijn er nog verschillen tussen kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Kinderopvang is een dienst bedoeld voor werkende ouders, die inmiddels wordt aangeboden door de markt. Financiering van kinderopvang geschiedt door het Rijk en de ouders zelf. Peuterspeelzalen worden veelal geschaard onder welzijnsdiensten van overheidswege en gesubsidieerd door gemeenten. Een ander, belangrijk verschil is dat de wettelijke eisen aan kinderopvangorganisaties op bepaalde onderdelen strenger zijn dan aan peuterspeelzalen.

Harmonisering

De Rijksoverheid wil kinderopvang en peuterspeelzaalwerk harmoniseren. Per 1 januari 2015 zijn de kwaliteitseisen al voor een deel gelijkgetrokken. De Rijksoverheid is nu voornemens alle kwaliteitseisen aan en de financiering van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk gelijk te trekken door aanpassing van de Wko.

Met het wetsvoorstel innovatie en kwaliteit kinderopvang en de onderliggende regelgeving worden de kwaliteitseisen voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk gelijkgeschakeld. Het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk regelt dat peuterspeelzaalwerk wordt omgevormd tot kinderopvang. Werkende ouders wiens kinderen gebruik maken van het huidige peuterspeelzaalwerk kunnen straks kinderopvangtoeslag aanvragen. Beoogd is om beide wetsvoorstellen met ingang van 1 januari 2018 in werking te laten treden.

Over de harmonisering leest u meer op de website van Sociaal Werk Nederland.

Staatssteunregels peuterspeelzaalwerk vóór harmonisering: DAB

Vóór de harmonisering kunnen peuterspeelzaalactiviteiten nog worden beschouwd als niet-economische activiteiten dienst van algemeen belang (DAB of NEDAB). DAB’s vallen niet onder de mededingings- en staatssteunregels. Voorwaarde voor de kwalificatie als DAB is wel dat er een wettelijke basis is waarbij deze activiteiten als publieke taak worden aangewezen, en dat deze activiteiten niet op de markt worden aangeboden. Volgens de VNG is het aanvragen, de registratie en de handhaving van peuterspeelzalen een overheidstaak (zie deze lijst). De Europese Commissie schaart peuterspeelzalen in haar mededeling uit 2012 over de regels voor DAEB onder onderwijs en noemt peuterspeelzaalwerk, net als het openbaar en hoger onderwijs, als voorbeeld van een DAB.

Kinderopvang: (onder voorwaarden) DAEB

Voor de kinderopvang ligt dat anders. Sinds de liberalisering van de kinderopvang in 2005 moeten organisaties die kinderopvang verzorgen worden beschouwd als ondernemingen. Hoewel er geen pasklaar antwoord is op de vraag of er op de markt van kinderopvang op Europees niveau concurrentie bestaat, is vanuit het perspectief van staatssteun voorzichtigheid geboden wanneer gemeenten kinderopvangorganisaties willen steunen. Bekend is in ieder geval dat er buitenlandse investeerders actief zijn in deze sector.

Het is daarom verstandig als gemeenten de financiering aan kinderopvangorganisaties staatssteunproof maken. Als de gemeente een duidelijk marktfalen kan aantonen, kan steun aan kinderopvang mogelijk staatssteunproof worden gemaakt op basis van de criteria van het Altmark arrest of de vrijstelling voor DAEB. Onder inachtname van bepaalde voorwaarden mag de gemeente dan een compensatie mogen geven voor het verrichten van deze taak. Ook de de-minimisvrijstelling kan soms mogelijkheden bieden voor staatssteunproof financiering van kinderopvang.

Staatssteunregels na harmonisering

Zoals hierboven beschreven, is er na de harmonisering juridisch en financieel geen onderscheid meer te maken tussen kinderopvang en peuterspeelzaalwerk: peuterspeelzaalwerk wordt omgevormd tot kinderopvang. Uw gemeente zal de financiering dus moeten herzien en staatssteunproof moeten maken, wellicht op basis van een vrijstelling. Dat zou, net als nu in bepaalde gevallen mogelijk is bij kinderopvang, onder voorwaarden kunnen op basis van het Altmark arrest, de vrijstelling voor DAEB of de de-minimisvrijstelling.

Door:

Lisanne Vis-Boer, Europa decentraal

Meer informatie:

Kinderopvang, Europa decentraal
Diensten van Algemeen Economisch Belang, Europa decentraal
Zijn kinderopvangactiviteiten door onze gemeente mogelijk, gelet op de mededingingsregels? Praktijkvraag Europa decentraal
Is erfpacht voor een symbolisch bedrag aan een kinderdagverblijf staatssteun? Praktijkvraag Europa decentraal
Handreiking DAEB, ministerie van BZK
Dossier Kinderopvang van Vereniging Nederlandse Gemeenten, VNG
Handreiking Harmonisatie Kinderopvang, Sociaal Werk Nederland

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X