Valt een overheidsbedrijf onder de richtlijn hergebruik overheidsinformatie?

mei 2019

Wij begrepen dat de Europese richtlijn hergebruik overheidsinformatie wordt herzien en dat de kans bestaat dat overheidsbedrijven ook onder deze richtlijn gaan vallen. Onze stichting is door de gemeente opgericht om gemeentelijke sportaccommodaties te verhuren. Aangezien de gemeente een dermate invloed in het beleid van de stichting heeft, kwalificeert onze stichting als een overheidsbedrijf in de zin van de Mededingingswet. Wordt onze stichting ook in de nieuwe richtlijn als overheidsbedrijf gezien? En zo ja, wat voor informatie zouden wij dan voor hergebruik beschikbaar moeten maken?

Antwoord in het kort:

De herziening van de richtlijn hergebruik overheidsinformatie (PSI-richtlijn) zorgt onder meer voor een uitbreiding van de reikwijdte van de richtlijn. In bepaalde gevallen dienen ook overheidsbedrijven zich straks aan de regels van de richtlijn te houden. Het gaat hierbij alleen om bedrijven die actief zijn in bepaalde sectoren en om informatie die zij hebben vergaard ten behoeve van een dienst van algemeen belang. Daarnaast wordt een overheidsbedrijf niet verplicht een verzoek tot hergebruik van de informatie in te willigen.

Wat is overheidsinformatie?

Onder ‘overheidsinformatie’ vallen alle documenten die openbare lichamen van de lidstaten – en binnenkort ook overheidsondernemingen – verzamelen, produceren en verspreiden in het kader van hun publieke taak (artikel 1 PSI). Voorbeelden zijn statistieken en geografische informatie. Het gaat om informatie waarvan de overheidsorganisatie zelf over de intellectuele eigendomsrechten beschikt en die wettelijk gezien ook openbaar moet zijn. Informatie waarbij rechten van derden betrokken zijn of waarop wettelijke beperkingen rusten, zoals privacy- of auteursrecht, zijn van de richtlijn uitgezonderd.

De overheidsinformatie die onder de richtlijn valt dient door het openbare lichaam of de overheidsonderneming klaar te worden gemaakt voor hergebruik. Dit betekent dat het document in een open, machineleesbaar en toegankelijk format moet worden opgesteld, samen met eventuele metadata die de context van de informatie verduidelijkt.

Wie moet overheidsinformatie beschikbaar stellen?

De huidige regels van de PSI-richtlijn gelden voor openbare lichamen van de lidstaten, zoals staats-, regionale en lokale overheidsinstanties, publiekrechtelijke instellingen of samenwerkingsverbanden van deze instellingen. In 2013 is de reikwijdte van de richtlijn uitgebreid met musea, bibliotheken en archieven.

Door de nieuwe herziening vallen straks in beginsel overheidsbedrijven ook onder de richtlijn. Het begrip ‘overheidsbedrijf’ wordt in de richtlijn uitgelegd als: een onderneming waarop een openbaar lichaam direct of indirect een overheersende invloed kan uitoefenen, uit hoofde van eigendom, financiële deelname of voor de onderneming geldende voorschriften (artikel 2 lid 3 PSI). Daarnaast vallen alleen ondernemingen die in bepaalde sectoren actief zijn onder de definitie, zo staat in artikel 1 PSI.

Welke overheidsbedrijven vallen onder de nieuwe regels?

Het betreft overheidsbedrijven in de sectoren:

Naast de beperking tot overheidsbedrijven binnen bepaalde sectoren, gelden de regels ook alleen voor bepaalde documenten. Het gaat namelijk alleen om de documenten die:

Overheidsbedrijven die in deze sectoren ‘diensten van algemeen belang’ vallen, vallen daarmee ook onder de herziene regels van de PSI. Deze partijen dienen zelf na te gaan of zij informatie verzamelen en in bezit hebben die in aanmerking komt voor hergebruik. Het lijkt er op dat de stichting die gemeentelijke sportaccommodaties verhuurt met de herziening niet onder de nieuwe regels zal vallen.

Wanneer moet overheidsinformatie hergebruikt worden?

Het idee achter het hergebruiken van overheidsinformatie is dat openbare overheidsinformatie zo gemakkelijk mogelijk beschikbaar moet zijn voor burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen. Bepaalde openbare informatie over bijvoorbeeld burgers, gebouwen, wegen en klimaat, kan ook door andere entiteiten gebruikt worden. Bijvoorbeeld voor economische doeleinden. Zo kan een onderneming bijvoorbeeld met behulp van data die de overheid verzamelt over de bezetting van parkeerplaatsen binnen de gemeente een applicatie ontwikkelen om automobilisten te laten weten waar ze het beste kunnen parkeren. De documenten mogen echter ook voor niet-commerciële doeleinden gebruikt worden.

Openbare lichamen moeten overheidsinformatie die onder de richtlijn valt voor hergebruik verplicht beschikbaar stellen naar aanleiding van een concreet verzoek. De richtlijn verplicht niet tot het actief ter beschikking stellen van overheidsinformatie als open data. Bij het in behandeling nemen van een verzoek kunnen bijvoorbeeld voorwaarden per verzoeker worden gesteld, zoals het vermelden van welk openbaar lichaam de data afkomstig is. Daarnaast kunnen er door de verstrekker bepaalde kosten in rekening worden gebracht, zoals voor de anonimisering van persoonsgegevens.

In tegenstelling tot openbare lichamen zijn overheidsbedrijven echter niet verplicht aan een verzoek om hergebruik gevolg te geven. Ook mogen zij een door de lidstaten vastgestelde vergoeding vragen voor het beschikbaar stellen van informatie voor hergebruik.

Waar moeten overheden en overheidsbedrijven zich nog meer aan houden?

De uitbreiding van de reikwijdte van de richtlijn is niet het enige dat bij de herziening wordt aangepast. In het herzieningsvoorstel worden eveneens bepalingen opgenomen over het beschikbaar stellen van dynamische data en real-time data via Application Programme Interfaces (APIs). Dit gaat bijvoorbeeld over data die overheden en overheidsbedrijven verzamelen via sensoren in de openbare ruimte. Ook komen er strengere regels voor het in rekening brengen van kosten voor hergebruik en voor exclusieve overeenkomsten die in het kader van hergebruik tussen publieke instanties en bedrijven worden gesloten.

Verder stelt de richtlijn een Europese lijst vast met documenten die gratis in alle lidstaten beschikbaar zouden moeten zijn, omdat hergebruik daarvan belangrijke voordelen biedt voor de samenleving, het milieu en de economie. Het gaat hierbij om:

1. Geospatiale data (zoals nationale en lokale kaarten)
2. Aardobservatie en milieu (zoals energieverbruik en satellietbeelden)
3. Meteorologische data (zoals weersvoorspellingen)
4. Statistiek (zoals demografische en economische indicatoren)
5. Bedrijven en eigendom van bedrijven (zoals handelsregisters en registratienummers)
6. Mobiliteit (zoals verkeersborden en binnenwateren)

De Europese Commissie stelt voor deze zes categorieën nog nadere regelingen op betreffende het hergebruik van dit soort documenten en de technische vereisten hieraan. Bibliotheken, musea en archieven hoeven de data op de lijst niet gratis beschikbaar te stellen, en overheidsbedrijven niet indien dit tot concurrentieverstoring in de betreffende markt zal leiden.

Vanaf wanneer gelden de nieuwe regels?

De huidige Europese regels voor het hergebruik van overheidsinformatie staan in richtlijn 2013/37/EU. Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd via de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who). In 2017 heeft de Europese Commissie de richtlijn geëvalueerd en naar aanleiding hiervan een wijzigingsvoorstel ontworpen. Het Europees Parlement en de Raad van Ministers hebben al informeel overeenstemming bereikt over de herzieningstekst. Het Parlement heeft dit standpunt officieel vastgesteld in eerste lezing. Nadat ook de Raad officieel heeft ingestemd kan de herziening van de richtlijn worden vastgesteld.

Hierna krijgen de lidstaten twee jaar de tijd om de nieuwe Europese regels om te zetten in hun nationale wetgeving. Voor Nederland zal dit betekenen dat er een aanpassing komt van de Who. Ook overheidsbedrijven die straks ook onder de richtlijn hergebruik overheidsinformatie vallen, zullen na twee jaar verzoeken in behandeling moeten nemen voor het hergebruik van bepaalde informatie.

Bron:

Voorstel voor een richtlijn inzake het hergebruik van overheidsinformatie (herschikking) – resultaat eerste lezing door het Europees Parlement

Meer informatie:

Richtlijn hergebruik overheidsinformatie, Dossier EU
Open data, Kenniscentrum Europa decentraal
Herziening richtlijn voor beter hergebruik overheidsinformatie, Kenniscentrum Europa decentraal
Open data, Rijksoverheid

 

 

 

X