Wat betekent de Brexit voor de samenstelling van EU-instellingen en -organisaties?

juni 2019

Elke lidstaat heeft een aantal zetels in EU-instellingen zoals het Europees Parlement, het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité. Wanneer het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat, komen er binnen deze instellingen verschillende zetels vrij. Hoe verandert de verdeling van de zetels en daarmee de samenstelling van deze instellingen na de Brexit?

Antwoord in het kort:

De zetels die vrijkomen wanneer het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat, worden (al dan niet gedeeltelijk) herverdeeld over de 27 EU-lidstaten. Zo krijgt Nederland na de Brexit drie extra zetels in het Europees Parlement, maar blijft het aantal Nederlandse zetels gelijk in het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité. Ook de samenstelling van diverse andere Europese-samenwerkingsverbanden waar ook decentrale overheden in actief zijn, kan na de Brexit mogelijk veranderen.

Comité van de Regio’s (CvdR) en Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC)

Als gevolg van de Brexit zal het aantal zetels en daarmee de samenstelling van zowel het Comité van de Regio’s als van het Europees Economisch en Sociaal Comité veranderen. In elk comité zullen er 24 zetels vrijkomen. Niet alle 24 zetels worden verdeeld over alle 27 lidstaten: alleen Estland, Cyprus en Luxemburg krijgen elk één extra zetel in beide comités. Deze landen leverden namelijk na de toetreding van Kroatië in 2014 ieder een zetel in. De resterende zetels worden vrijgehouden voor eventuele toetreding van nieuwe staten tot de Europese Unie.

Beide comités zullen na de Brexit dus kleiner worden: het aantal zetels krimpt van 350 tot 329 leden. De nieuwe regels gaan in vanaf 26 januari 2020 voor het Comité van de Regio’s en vanaf 21 september 2020 voor het Europees Economisch en Sociaal Comité, en zullen daarmee gelden vanaf het eerstvolgende vijfjarige mandaat van elk comité. In de besluiten van de Raad van de EU is tevens een clausule opgenomen voor de situatie dat het VK nog lid is van de EU. In dat geval zal de samenstelling van de twee comités ongewijzigd blijven tot op het moment dat de Brexit officieel is.

Europees Parlement

Op het moment dat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat, komen er 73 zetels vrij in het Europees Parlement. Van deze 73 zetels worden 46 zetels achtergehouden voor mogelijke nieuwe toetredende staten tot de EU. De overige 27 Britse zetels worden herverdeeld over 14 lidstaten die ondervertegenwoordigd zijn in het Europees Parlement, waaronder Nederland. Het Europees Parlement zal na de Brexit dus krimpen van 751 naar 705 leden.

Drie extra zetels voor Nederland

Lidstaat Nederland krijgt na de Brexit drie extra zetels in het Europees Parlement (van 26 naar 29 zetels). Op het moment dat de Brexit een feit is, worden de extra zetels voor Nederland in het Europees Parlement in Nederland toegekend op basis van de wet Regeling van de mogelijke toewijzing van extra zetels voor Nederland in het Europees Parlement. De drie extra zetels worden na de Brexit als restzetels verdeeld, met toepassing van een kiesdeler op basis van 29 zetels. Dit betekent dat de eerste van de drie extra zetels toekomt aan de PVV, de tweede aan de VVD en de derde aan Forum voor Democratie.

EU-samenwerkingsverbanden

Lidmaatschap van de meeste Europese samenwerkingsverbanden staat ook open voor landen die geen EU-lidstaat zijn. Bijvoorbeeld de koepelorganisatie van lokale overheden (Council of European Municipalities and Regions (CEMR)) laat ook niet EU-lidstaten toe. Aan dit verband kan het Verenigd Koninkrijk dus hoogstwaarschijnlijk als derde land blijven deelnemen. De CEMR heeft echter zelf nog geen uitspraken gedaan over het lidmaatschap van het VK na de Brexit.

Voor sommige EU-samenwerkingsverbanden geldt daarentegen dat alleen organisaties van EU-lidstaten mogen deelnemen. De Brexit kan daarmee gevolgen hebben voor de deelname van het VK aan EU-samenwerkingsverbanden die alleen open staan voor lidstaten van de Europese Unie.

In de module internationale samenwerking van de Brexit Impact Scan voor overheden is een overzicht beschikbaar van de (mogelijke) veranderingen in diverse Europese samenwerkingsverbanden. Decentrale overheden wordt aangeraden om na te gaan wat er na de Brexit (mogelijk) verandert voor de samenstelling van Europese samenwerkingsverbanden waar zij aan deelnemen.

Meer informatie:

Brexit Impact Scan voor overheden, Europa decentraal
Brexit-loket, Europa decentraal
Samenstelling Comité van de Regio’s en Europees Economisch en Sociaal Comité: Raad akkoord met aanpassingen, nieuwsbericht Raad van de Europese Unie
Kan er in onze regio nog samengewerkt worden met VK-partners in een door de EU gefinancierd project na de Brexit?, praktijkvraag Europa decentraal

X