Wat houden de voorgestelde wijzigingen van het EU-landbouwbeleid in voor onze provincie?

oktober 2018

In onze provincie zijn veel landbouwers actief en hebben wij te maken met een grote agrarische sector. Op deze manier komen wij ook in aanraking met het EU-landbouwbeleid. Zo zijn wij bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de programmering en uitvoering van het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3). We weten dat er een nieuwe EU-meerjarenbegroting aankomt. Heeft dat gevolgen voor het EU-landbouwbeleid en daarmee voor de agrarische sector in onze provincie?

Antwoord in het kort

Ja, er verandert de komende tijd veel op dit gebied. Ten eerste is voorgesteld om het budget voor het EU-landbouwbeleid te verlagen en ten tweede is er voorgesteld om een grotere nadruk op milieu te leggen. Daarnaast wil de Europese Commissie inzetten op versimpelde en meer flexibele regelgeving. Deze ontwikkelingen zullen dus zeker invloed gaan hebben op het landbouwbeleid en daarmee ook op de agrarische sector in uw provincie.

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

Op 1 juni 2018 heeft de Commissie een nieuw voorstel ingediend voor het wijzigen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Dit voorstel hangt samen met het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de periode 2021-2027 en heeft dus effect op de lange termijn. Het is voor Europabewuste provincies en andere decentrale overheden – die ook nu al met het GLB te maken hebben – goed om te weten wat de concrete voorstellen zijn die nu op tafel liggen.

Budgetverlaging

De eerste grote verandering is dat het totale GLB-budget omlaag gaat als het aan de Commissie ligt. In het huidige MFK-voorstel van de Commissie zou dit verminderd worden van de huidige € 408,31 miljard naar € 365 miljard voor de periode 2021-2027. Indien men inflatie meerekent, zou dit een verlaging van 15% zijn van het GLB-budget vergeleken met de huidige MFK-periode (2014-2020).
Het GLB-budget is echter verdeeld in twee pijlers. De eerste pijler, die gaat over directe steun voor landbouwers en marktordening, wordt met ongeveer 16% verlaagd vergeleken met de huidige MFK-periode. De tweede pijler, die gaat over plattelandsontwikkeling en duurzaamheid, wordt met 13% verlaagd vergeleken met de gehele huidige periode.

Materiële beleidsverandering

In het Commissievoorstel ligt de nadruk op efficiëntie. Daarom zijn er meerdere maatregelen voorgesteld om versimpeling te bewerkstelligen en controle te faciliteren. Om het GLB te versimpelen, stelt de Commissie voor om op Europees niveau één set doelen en één algemene set resultaatsindicatoren in te stellen, zodat het landbouwbeleid op uniforme manier kan worden beoordeeld van lidstaat tot lidstaat. Ook stelt de Commissie vanuit een flexibiliteitsoogpunt voor om een reeks maatregelen vast te stellen, waarvan de lidstaten mogen kiezen welke ze verder uitwerken en gebruiken. Daarnaast wil de Commissie maatregelen instellen die ervoor zorgen dat er meer controle is op bestedingen onder het GLB. Zo wil zij dat lidstaten een strategisch landbouwplan gaan opstellen op basis van hun behoeftes, met specifieke doelen en hoe deze bereikt zullen worden. Dit plan zou dan door de Commissie moeten worden goedgekeurd. Vervolgens moeten lidstaten elk jaar een resultatenrapport indienen bij de Commissie om te laten zien hoe ver ze zijn in het bereiken van hun doelen.

 Financiële beleidsverandering

Naast deze materiële veranderingen zijn er ook veel veranderingen op financieel gebied, zowel in het algemeen als specifiek voor de twee pijlers. In het algemeen worden Europese landbouwers beloond door verder gaan dan de gestelde minimumvereisten betreffende duurzaamheid en worden lidstaten gevraagd programma’s te ontwikkelen om landbouwers hierbij te helpen. Aan de andere kant moet deze voortgang betreffende duurzaamheidsmaatregelen elk jaar worden geëvalueerd en kan bij een groot gebrek aan resultaten de geldstroom tijdelijk worden stopgezet, aldus het Commissievoorstel.

Steun voor landbouwers

De Commissie heeft ook veel voorstellen voor de eerste pijler (steun voor landbouwers/marktordening). Zo stelt de Commissie voor om directe betalingen aan landbouwers, min de arbeidskosten, boven de € 60.000 te verminderen met een plafond van € 100.000. Betalingen tussen de € 60.000 en € 75.000 moeten bijvoorbeeld met 25% verminderd worden, betalingen tussen de € 75.000 en € 90.000 met 50%, betalingen tussen de € 90.000 en € 100.000 met 75% en alle betalingen boven de 100.000 euro moeten met 100% verminderd worden.

Om kleinere boeren te helpen, stelt de Commissie voor om het subsidiebedrag per hectare dat kleine en middelgrote familiebedrijven krijgen, te verhogen. Eveneens moeten lidstaten volgens het voorstel 2% van het budget voor de eerste pijler gebruiken om jonge landbouwers te helpen. Hierbij geldt wat betreft eventuele vestigingspremies dat deze maximaal € 100.000 kunnen bedragen.

Op deze manieren zou er volgens de Commissie een eerlijkere verdeling van de directe betalingen zijn en zou er voorkomen worden dat het grootste gedeelte van het door de EU beschikbaar gestelde GLB-budget alleen naar landbouwers met veel grond gaat.

Verder worden er nieuwe vereisten gesteld aan directe betalingen aan landbouwers. De duurzaamheidsvereisten waaraan landbouwers moesten voldoen voordat zij hun directe betalingen konden krijgen, worden vergroot. Dit bestaat uit de verplichtingen om:

Plattelandsontwikkeling

Ook op het gebied van de tweede pijler (plattelandsontwikkeling) zijn er veel veranderingen op komst. Zo moet volgens het  Commissievoorstel een minimum van 30% van het gehele budget van de tweede pijler door de lidstaat worden besteed aan klimaatmaatregelen. Daarnaast maakt de Commissie de tweede pijler flexibeler door lidstaten de ruimte te geven om 15% van het budget van de eerste pijler over te hevelen naar de tweede pijler ten behoeve van klimaatmaatregelen. Hiermee wordt de al eerder bestaande overdrachtsmogelijkheid tussen de twee pijlers van 15% aangevuld, waardoor in totaal 30% van het budget van de eerste pijler naar de tweede pijler kan worden overgeheveld. Ook stelt de Commissie voor om 5% van het GLB-budget voor plattelandsontwikkeling te reserveren als beloning voor lidstaten die hun duurzaamheidsdoelen halen.

Nederlands standpunt

Het kabinet steunt het GLB-voorstel grotendeels. Desondanks vindt het kabinet dat het voorstel voor verzwaarde eisen aan directe betalingen en nieuwe controlemechanismes tegen het genoemde doel van versimpeling ingaan. Bovendien is het kabinet van mening dat er te weinig geld voor plattelandsontwikkeling vanuit het GLB naar Nederland gaat.

Koepelorganisaties decentrale overheden

Ook het Interprovinciaal Overleg (IPO) plaatst kanttekeningen bij het voorliggende GLB-voorstel. In het huidige voorstel is het GLB versimpeld, meer gericht op duurzaamheid en er komen meer verantwoordelijkheden bij lidstaten te liggen, zoals reeds eerder was aanbevolen in de position paper van het IPO uit 2017. Toch heeft de Commissie geen afstand gedaan van de basisbetalingen per hectare, zoals het IPO wenste. Het GLB-voorstel lijkt eveneens goed aan te sluiten bij de position paper van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Naast de wens voor grotere duurzaamheid, had de VNG had tevens aangegeven het GLB te willen versimpelen. Of dat ook daadwerkelijk gelukt is met het nieuwe voorstel, is afhankelijk van de vraag of men het standpunt van de Commissie of van het kabinet deelt.

De Unie van Waterschappen riep daarnaast samen met de Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland (Vewin) op om het EU-landbouwbeleid te ‘verblauwen’. Dat zou onder meer moeten betekenen dat er in het GLB wordt verwezen naar de doelen van het Europese waterbeleid (zoals de kwaliteitsdoelen in de Kaderrichtlijn Water). Dat zou ook zijn weerslag moeten vinden in de conditionaliteitseisen betreffende duurzaamheid: een lijst met milieu-eisen waaraan landbouwers vanuit de waterregelgeving  moeten voldoen om in aanmerking te komen voor inkomenssteun.

Door:

Maxim Vennegoor en Chris Koedooder, Europa decentraal

Meer informatie:

Plattelandsontwikkeling, Europa decentraal
Gemeenschappelijk landbouwbeleid, Huis van de Nederlandse Provincies
Recente ontwikkelingen gemeenschappelijk landbouwbeleid EU, nieuwsbericht Huis van de Nederlandse Provincies
Modernisering en Vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, Europese Commissie
Commissievoorstel GLB-verordening, EUR-Lex
Fiche 3 MFK-pakket: Verordeningen Toekomstig Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (2021 – 2027), Rijksoverheid
Europese Commissie presenteert nieuwe voorstellen voor het Europees landbouwbeleid, nieuwsbericht Interprovinciaal Overleg
VNG position paper: Het Europees gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2020, Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Oproep waterschappen en Vewin aan Timmermans: ‘verblauw’ het GLB, nieuwsbericht Unie van Waterschappen

X