Wat zijn de gevolgen van de Richtlijn Verweesde werken voor bibliotheken?

juli 2013

Onze bibliotheek is met gemeentelijke steun en rijkssteun bezig (toegang tot) het digitaal aanbod van raadpleegbare en uitleenbare werken te vergroten. De Europese Commissie heeft recent een voorstel gedaan voor een richtlijn voor het gebruik van werken waarvan de auteur niet bekend is of niet kan worden getraceerd. De zogenaamde ‘verweesde werken’. Wat zijn de mogelijke gevolgen hiervan voor bibliotheken?

Versie september 2011

Antwoord

De ontwerprichtlijn maakt het voor culturele instellingen, zoals bibliotheken en musea, juridisch mogelijk verweesde werken online digitaal aan het publiek beschikbaar te stellen, zonder het auteursrecht te schenden. Voorwaarde is dat de culturele instelling eerst ‘zorgvuldig’ zoekt in de lidstaat waar het werk voor het eerst is gepubliceerd. Als uit deze zoektocht blijkt dat het inderdaad om een verweesd werk gaat, wordt deze status in de hele EU erkend. Zo kan het werk in meerdere lidstaten beschikbaar worden gesteld, zonder toestemming van de auteur.

Collectieve oplossing digitalisering grootschalige collecties

Een onvolkomenheid in de ontwerprichtlijn is dat deze op dit moment niet voorziet in een collectieve oplossing voor de digitalisering van grootschalige collecties, bijvoorbeeld van meerdere series tijdschriften. Voor de meeste culturele instellingen is het zoeken per artikel praktisch en budgettair niet haalbaar. Verder biedt de ontwerprichtlijn geen juridisch kader voor niet-gepubliceerde verweesde werken.

Landelijk digitaal aanbod

Partijen als de stichting Bibliotheek.nl, de Koninklijke Bibliotheek en de Vereniging openbare bibliotheken houden zich bezig met de totstandkoming van een landelijk digitaal aanbod van werken. Digitalisering van werken die alleen van plaatselijk belang zijn, is een verantwoordelijkheid van de lokale bibliotheek.

Risico schending auteursrecht

Om werken in een online digitale bibliotheek of archief ter beschikking te stellen aan het publiek, is voorafgaande goedkeuring van de auteur vereist. Als de auteur niet kan worden geïdentificeerd of gevonden, kan de vereiste goedkeuring ook niet worden verkregen. Bibliotheken of andere instellingen die werken online ter beschikking stellen van het publiek zonder voorafgaande goedkeuring, lopen zo het risico dat zij het auteursrecht schenden.

Onvoldoende nationale oplossingen

De Commissie heeft geconcludeerd dat nationale oplossingen voor dit probleem onvoldoende zijn gecoördineerd om dit probleem adequaat aan te pakken. Daarom publiceerde de Commissie op 24 mei 2011 een voorstel voor een richtlijn van het Parlement en de Raad over het gebruik van verweesde werken door culturele instellingen (COM 2011 289 def). Het bevorderen van het vrije verkeer van kennis en innovatie binnen de interne markt is een belangrijk onderdeel van de EU2020-strategie.

De invoering van een rechtskader om de digitalisering en verspreiding van verweesde werken mogelijk te maken, is een actiepunt van de Digitale Agenda. De juridische basis van de ontwerprichtlijn is art. 114 VWEU over de harmonisering van wetgeving.

Status en tijdpad

Over het voorstel wordt vanaf september 2011 onderhandeld in Brussel. Om de Nederlandse inzet tijdens de onderhandelingen te bepalen, heeft het Ministerie van Veiligheid en Justitie afgelopen zomer een reactiemogelijkheid opengesteld. De einddatum van deze consultatie was 31 augustus 2011.

De erfgoedinstellingen in Nederland hebben gezamenlijk een reactie opgesteld en ingediend. Naar verwachting wordt de richtlijn in 2012 aangenomen door het Europees Parlement en de Raad, waarna deze in werking treedt. Achttien maanden na inwerkingtreding moeten de lidstaten de richtlijn in nationale wetgeving hebben geïmplementeerd.

Meer informatie:

Tekst ontwerprichtlijn
Persbericht Stichting DEN, nationaal kenniscentrum ICT in het cultureel erfgoed
Reactie Nederlandse Erfgoedinstellingen, over de internetconsultatie

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X