Waar kan een provincie Europese financiële ondersteuning ten behoeve van klimaatmitigatie krijgen?

mei 2019

Onze provincie zoekt financiële ondersteuning ten behoeve van maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Zijn hiervoor Europese fondsen beschikbaar en zo ja, welke daarvan kunnen provincies nu en in de toekomst het beste aanspreken?

Antwoord in het kort:

Er zijn meerdere Europese fondsen: programma’s die geheel of gedeeltelijk gericht zijn op het nastreven van milieu- en klimaatdoelstellingen. Denk bijvoorbeeld aan het Europees Fonds voor Strategische Investering (EFSI) of het LIFE-programma. Daarnaast bestaat er in de structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) financiële ruimte voor projecten om klimaatverandering tegen te gaan. Om aanspraak te kunnen maken op gelden uit dergelijke fondsen is het belangrijk om te weten bij wie de aanvrager zich moet melden en om kennis te nemen van de beoogde fondsenstructuur in het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK), de EU-meerjarenbegroting voor de periode 2021-2027.

Voor specifieke informatie over het aanvragen van subsidies voor de periode 2014-2020 kunnen decentrale overheden ook de Europese Subsidiewijzer van de VNG raadplegen.

Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)

Waar richt dit fonds zich op?

Dit is één van de vier structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) van de Europese Unie. Het EFRO is gericht op het terugdringen van de economische verschillen tussen Europese regio’s. Hiervoor zijn twee doelstellingen geformuleerd: investeren in groei en werkgelegenheid én Europese territoriale samenwerking.

Voor het investeren in groei en werkgelegenheid in de regio’s ontvangt Nederland in de huidige fondsenperiode (2014-2020) € 507 miljoen uit dit fonds. Dit bedrag moet overigens wel geëvenaard worden door Nederland en andere investeerders. Dit geld kan door lidstaten naar eigen inzicht worden besteed op basis van de thematische doelstellingen van het EFRO (art. 9 Verordening 1303/2013). Nederland heeft ervoor gekozen zich te richten op innovatie en het bevorderen van een koolstofarme economie. De beschikbare middelen zijn vooral bedoeld voor het midden- en klein bedrijf.

In Nederland

De regionale coördinatie van EFRO in Nederland gebeurt vanuit een viertal samenwerkingsverbanden:

Bij deze organisaties is meer informatie beschikbaar over de beschikbaarheid van financiële middelen en voorwaarden daarvoor ten behoeve van ook klimaatmitigatiemaatregelen.

Budget

In de nieuwe programmaperiode (2021-2027) zal het EFRO zich specifiek gaan richten op slechts twee beleidsdoelstellingen: innovatie en duurzaamheid. Het beoogde budget voor het fonds is dan ruim € 200 miljard (voor alle lidstaten). Op dit moment is dat nog € 183 miljard. Het is nog niet bekend welk bedrag uit dit fonds dan voor Nederland beschikbaar zal zijn.

Europese Territoriale Samenwerking (Interreg)

Waar richt dit fonds zich op?

Voor de tweede doelstelling van het EFRO, Europese territoriale samenwerking, is Interreg in het leven geroepen. In beginsel is Interreg een kader voor overheidsprogramma’s met het doel om Europese samenwerking te stimuleren, in het bijzonder internationale samenwerking tussen regio’s. De projecten die hieronder vallen worden ook gefinancierd vanuit het EFRO.

Er zijn drie verschillende soorten Interreg-programma’s:

In Nederland

Nederland neemt deel aan verschillende Interreg-programma’s. In het kader van grensoverschrijdende samenwerking (Interreg V A) is Nederland betrokken bij vier programma’s:

Alle vier hierboven genoemde programma’s kennen ook doelstellingen gericht op verduurzaming van de economie die mogelijk de ruimte bieden voor projecten gericht op klimaatmitigatie. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (rvo.nl) ondersteunt bij aanvragen voor de NSR, NWE en Europe programma’s.

Op het gebied van transnationale samenwerking (Interreg V B) is Nederland betrokken bij twee programma’s: het Noordzee-programma (NSR) en Noordwest-Europa-programma (NWE). Beide programma’s hebben als doelstelling het stimuleren van innovatie en duurzame economische groei in de respectievelijke regio’s, waarbij ook expliciet het tegengaan van klimaatverandering wordt benoemd. Het budget van NSR voor de periode 2014-2021 is € 167 miljoen en van NWE € 396 miljoen.

Met betrekking tot interregionale samenwerking is het voor provincies mogelijk financiële steun te ontvangen vanuit het EU-brede programma Interreg Europe. Ook dit programma is gericht op duurzame thema’s. Echter de laatste aanvraagronde (call) voor financiële steun uit dit programma is gesloten in 2018.

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)

Waar richt dit fonds zich op?

Het ELFPO heeft als doelen:

Het ELFPO kent een totaal budget (voor alle lidstaten) van € 100 miljard en valt ook onder de ESI-fondsen. Nederland krijgt in de huidige programmaperiode (2014-2020) € 85 miljoen uit dit fonds. Dat vooral wordt besteed aan innovatie, natuur, landschap en waterkwaliteit. Vanuit dit fonds worden ook de POP-subsidies in de agrarische sector betaald, die gericht zijn op het ontwikkelen en verduurzamen van de agrarische sector.

In Nederland

Het ministerie van Landbouw en Visserij is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van het ELFPO in Nederland en wordt daarbij ondersteund door de RVO en het Regiebureau POP. Een deel van de bijbehorende taken is overgedragen aan de provincies. De RVO is het verantwoordelijke betaalorgaan.

Budget

De Commissie is voornemens het budget voor ELFPO voor de nieuwe programmaperiode (2012-2027) te verlagen tot € 70 miljard. In de voorgestelde verordening (GLB strategische plannen) moet 30% van het gehele budget gericht op plattelandsontwikkeling besteedt worden aan klimaatmaatregelen. Verder wil de Commissie het mogelijk maken dat lidstaten tot 30% van de financiële middelen uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) die gericht zijn op directe inkomenssteun aan landbouwers, kunnen inzetten voor plattelandsontwikkeling. Voor meer informatie over de onderhandelingen over het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) kunt u de EU-wijzer voor provincies raadplegen.

LIFE

Waar richt dit fonds zich op?

Dit fonds is het meest specifiek van alle genoemde fondsen gericht op duurzaamheid. Het LIFE-programma is opgezet om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van een beter milieubeleid. Dit investeringsinstrument, met een budget van € 1,7 miljard (voor alle lidstaten) in de periode 2018-2020, is zo ingericht dat ook kleinschalige projecten van bijvoorbeeld lokale autoriteiten ervan kunnen profiteren.

Budget

Het LIFE-programma kent zowel een milieupijler, goed voor 75% van het budget, als een klimaatpijler. De doelstellingen van de milieupijler zijn het bevorderen van efficiënt hulpbronnengebruik, biodiversiteit en goed milieubeheer. De klimaatpijler richt zich op klimaatmitigatie en -adaptatie en de aansturing van dergelijke projecten.
De Europese Commissie heeft voorgesteld om het budget in de periode 2021-2027 te verhogen tot € 1,95 miljard.

In Nederland

Om aanspraak te maken op subsidie uit het LIFE-programma moet een aanvrager een projectvoorstel doen. Dit kan zowel individueel als in groepsverband. De deadline voor het indienen van een dergelijk voorstel is afhankelijk van de aard van het project. Meer informatie over deze deadlines en de voorwaarden voor een projectvoorstel is te vinden op de website van het programma. De volgende aanvraagronde (call) voor projecten op het gebied van klimaatactie staat open tot 12 september 2019.

Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI)

Waar richt dit fonds zich op?

Het EFSI werd in 2015 door de Commissie opgericht en heeft een looptijd tot 2020. De investeringsdoelstelling van € 300 miljard werd in 2018 reeds bereikt. Het overgrote deel van dit geld komt uit privaat kapitaal. De Commissie en de Europese Investeringsbank (EIB) staan samen garant voor € 21 miljard. Dit fonds onderscheidt zich van andere fondsen omdat het geen subsidies biedt, maar leningen. Door de afgegeven garanties van zowel de EU als van private partijen kan de EIB onder dit fonds ook projecten met een hoger risico financieren.

Hoewel investeringen uit dit fonds zich algemeen richten op projecten die de Europese economie structureel kunnen versterken, ligt er een sterke nadruk op projecten die duurzaamheid bevorderen. Projecten die in aanmerking komen voor ondersteuning worden beoordeeld op:

In Nederland

Wanneer een overheid aanspraak wil maken op gelden uit het EFSI dan kan deze zich in Nederland het beste wenden tot het Nederlands Investeringsagentschap (NIA).

Budget

In het nieuwe MFK voor de periode 2021-2027 wordt het EFSI voortgezet onder de naam InvestEU. In dit programma staat de EU garant voor € 38 miljard. InvestEU moet in totaal € 650 miljard aan publieke en private investeringen stimuleren.

Overige mogelijkheden

De hierboven besproken fondsen, programma’s en middelen geven slechts een grof overzicht van de belangrijkste Europese financieringsmogelijkheden ten behoeve van maatregelen tegen klimaatverandering. Er zijn echter meer Europese financieringsmogelijkheden beschikbaar ten behoeve van klimaatmaatregelen. Zoals bijvoorbeeld de Connecting Europe Facility (CEF), een fonds dat gericht is op het creëren van duurzame infrastructuur in de EU op het gebied van energie, ICT en transport. Ook is niet uitgesloten dat in de toekomst in de nieuwe programperiode nog andere, nieuwe fondsen opgesteld en opengesteld gaan worden ten behoeve van klimaatmitigatie.

Door:

Erwin de Pagter en Jos Pees, kenniscentrum Europa decentraal

Meer informatie:

Europese Subsidiewijzer 2014-2020, Vereniging van Nederlandse Gemeenten
EU-Wijzer voor Provincies, kenniscentrum Europa decentraal
Regionaal beleid, kenniscentrum Europa decentraal
Dossier Structuurfondsen en regionaal beleid, kenniscentrum Europa decentraal
Duurzaamheid, milieu en klimaat, kenniscentrum Europa decentraal
Fondsen, Europa om de hoek

X