Recente staatssteun ontwikkelingen: TenderNed, Apple, Amazon en Partnerschap huisvesting

23 oktober 2017Diensten van algemeen (economisch) belang, Staatssteun

Onlangs hebben de Europese Commissie en het Gerecht (onderdeel van het Hof van Justitie van de Europese Unie) zich uitgesproken over een aantal interessante staatssteunzaken. Ook het Partnerschap huisvesting heeft het nieuws gehaald met een uitspraak over de staatssteunregels. In dit nieuwsbericht worden deze vier recente ontwikkelingen kort uitgelicht.

Tenderned

Op 28 september jl. oordeelde het Gerecht dat het aanbieden van TenderNed geen economische activiteit is en dat het financieren van TenderNed geen staatssteun behelst. TenderNed is het online marktplein voor aanbestedingen van de Nederlandse overheid. Alle aankondigingen van opdrachten van de overheid worden hierop vermeld. Deze informatie is kosteloos beschikbaar voor marktpartijen. De Commissie wees een ingediende klacht over PianOo af in haar beschikking van 20 januari 2015 . De klagers, vijf concurrerende platforms voor e-aanbesteden in Nederland, betoogden dat de financiering van TenderNed onrechtmatige, onverenigbare staatssteun vormde. De Commissie stelde dat de financiering van TenderNed geen staatssteun oplevert, omdat de activiteiten van TenderNed niet als ‘economisch’ gekwalificeerd kunnen worden. Het Europees staatssteunverbod is immers enkel van toepassing op ondernemingen die economische activiteiten uitvoeren.

Uitspraak Gerecht

In haar uitspraak in de TenderNed-zaak concludeerde het Gerecht dat het karakter en het doel van TenderNed verbonden is met het uitoefenen van een publieke taak en te beschouwen is als een niet-economische dienst van algemeen belang (NEDAB). Het doel is om aanbestedende diensten kosteloos te ondersteunen bij het bekendmaken en publiceren van (aankondigingen van) opdrachten. Dit is in overeenstemming met de Aanbestedingswet en de Aanbestedingsrichtlijnen. Een uitgebreide analyse van deze uitspraak is terug te vinden in het EUrrest en de volledige uitspraak vindt u hier.

Apple

Op 30 augustus 2016 oordeelde de Commissie dat de Ierse overheid tot € 13 miljard onterechte belastingvoordelen heeft toegekend aan Apple. Apple hoefde hierdoor beduidend minder belasting te betalen dan andere bedrijven, wat in casu in strijd bleek te zijn met de Europese staatssteunregels. Ierland moet de verboden steun nu terugvorderen.

Ierse vennootschappen van de Apple-groep

In casu heeft Ierland twee fiscale maatregelen goedgekeurd waardoor de twee Ierse vennootschappen niet dezelfde belasting hoefden te betalen als soortgelijke ondernemingen in Ierland. Er werd gebruik gemaakt van een methode om de belastbare winst van de twee Ierse vennootschappen van de Apple-groep te bepalen die niet overeen stemde met de economische realiteit. Bijna alle winst die de twee ondernemingen met de verkoop boekten werd toegewezen aan een hoofdkantoor, dat alleen op papier bestond.

Terugvorderen € 13 miljard belastingvoordeel

Deze selectieve fiscale behandeling is verboden volgens de Europese staatssteunregels, omdat Apple hierdoor een aanzienlijk voordeel krijgt ten opzichte van andere bedrijven waarvoor dezelfde Ierse belastingregels gelden. Door de selectieve fiscale behandeling heeft Apple in de jaren 2003-2014 € 13 miljard aan belasting niet betaald in Ierland. Ierland moet dit bedrag terugvorderen. Echter, Ierland heeft deze terugvordering nog niet ingezet. De Commissie heeft daarom besloten Ierland voor het Hof te dagen wegens niet-uitvoering van haar besluit.

Amazon

De Commissie heeft besloten dat ook Luxemburg ongeveer € 250 miljoen moet terugvorderen wegens niet-betaalde belasting. Amazon is gevestigd in Luxemburg en genoot volgens EU-commissaris Margrethe Vestager (DG Mededinging) illegale staatssteun door een gunstige belastingdeal uit 2003, die in 2011 werd verlengd.

Voordeeldeals

Amazon betaalde door een speciale, wettelijk toegestane fiscale constructie over ongeveer driekwart van de winst geen belasting. Hierdoor droeg Amazon bijna vier keer minder af dan andere lokale bedrijven. Dergelijke maatregelen hoeven niet verboden te zijn, wanneer er geen sprake is van selectiviteit en alle ondernemingen er gebruik van kunnen maken. Is dit niet het geval, dan is er sprake van concurrentievervalsing.

EU Partnerschap Huisvesting

Ook het EU Partnerschap Huisvesting heeft zich onlangs ook uitgelaten over het onderwerp staatssteun. Volgens het Partnerschap hebben de huidige staatssteunregels een negatief effect op de Europese sociale huisvesting en zijn ze daarom aan vervanging toe. Het partnerschap bestaat uit ministeries van EU-lidstaten, Europese steden, de Europese investeringsbank, de Commissie en publieke en private organisaties. Het doel van het Partnerschap is betaalbare huisvesting van goede kwaliteit in steden.

Sociale huisvesting

Het Partnerschap betoogt onder meer dat de huidige definitie van sociale huisvesting negatieve effecten heeft op investeringen in betaalbare woningen. Volgens die EU-definitie is sociale huisvesting alleen voor ‘achterstandsgroepen of sociaal achtergestelden die door solvabiliteitsbeperkingen geen huisvesting tegen marktvoorwaarden kunnen vinden’. Alleen dan is sociale huisvesting een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) en mag deze (indirecte) staatssteun ontvangen.

Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB)

Het partnerschap stelt voor die definitie van sociale huisvesting te laten schrappen. De EU mag op basis van mededinging geen grote stempel drukken op de noodzakelijke doelgroepen voor sociale huisvesting in steden. Ook moet een eventuele nieuwe EU-omschrijving taken als ‘sociale mix en sociale samenhang’ als DAEB mogelijk maken.

Door:

Paul Zondag en Fenna Eerenberg, Europa decentraal

Bron:

EU Partnership Housing: ‘Schrap huidige EU-definitie staatssteunregels’, nieuwsbericht Agenda Stad
Zaak T-138/15 TenderNed, Uitspraak Hof van Justitie van de EU
Staatssteun: Commissie oordeelt dat Luxemburg aan Amazon voor ongeveer 250 miljoen EUR illegale belastingvoordelen toegekend heeft, persbericht Europese Commissie
Staatssteun: Ierland kende Apple tot 13 miljard EUR verboden belastingvoordelen toe, persbericht Europese Commissie

Meer informatie:

Staatssteun, Europa decentraal
Diensten van Algemeen Economisch Belang, Europa decentraal
Europese Commissie: beschikbaar stellen TenderNed geen staatssteun, nieuwsbericht Europa decentraal
Apple kreeg meeste ongeoorloofde staatssteun ooit, nieuwsbericht Europa decentraal
Commissie daagt Ierland voor EU-Hof wegens niet-terugvordering staatssteun van Apple, nieuwsbericht Expertisecentrum Europees Recht
Luxemburg moet kwart miljard euro belasting navorderen van Amazon, nieuwsbericht Expertisecentrum Europees Recht

X