Rechtbank verklaart wederom drie algemeen belang besluiten Wet M&O ongegrond

3 april 2018

Eind maart heeft de rechtbank Rotterdam drie algemeen belang besluiten ongegrond verklaard. Momenteel wordt de Wet Markt en Overheid herzien, waarbij de mogelijkheid voor decentrale overheden om een algemeen belang besluit te nemen waarschijnlijk wordt aangescherpt. De drie recente uitspraken zijn in lijn met eerdere rechtspraak van de rechtbank: decentrale overheden moeten een algemeen belang besluit heel zorgvuldig motiveren en alle relevante belangen na daadwerkelijk onderzoek afwegen.

Wet Markt en Overheid

Decentrale overheden die economische activiteiten verrichten moeten zich houden aan de gedragsregels Markt en Overheid, die zijn opgenomen in de Mededingingswet. Wanneer een activiteit plaatsvindt in het algemeen belang is de wet echter niet van toepassing. Onder bepaalde voorwaarden kunnen decentrale overheden daarom een algemeen belang besluit nemen, waarna zij zich niet hoeven te houden aan de regels van de Wet M&O. Deze besluiten moeten dan wel voldoen aan de zorgvuldigheidseisen van afdeling 3.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Jurisprudentie

De rechtbank Rotterdam heeft de afgelopen tijd al een aantal van deze algemeen belang besluiten vernietigd. Net als in de drie onderstaande uitspraken komt daarbij steeds terug dat de belangenafweging niet goed was uitgevoerd. Voordat het besluit wordt genomen moet namelijk een afweging worden gemaakt tussen het belang dat met de vaststelling wordt nagestreefd en de belangen van eventuele derden. Dit betreft vaak de ondernemers die al op de markt actief zijn. Ook komt in de uitspraken terug dat de noodzaak voor het niet (volledig) doorberekenen van de integrale kosten niet goed onderbouwd is.

Rechtbank Rotterdam: Gemeente Emmen, 22 maart 2018, ECLI:NL:RBROT:2018:2123

De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor het exploiteren van parkeergarages. In de voorbereiding hierop heeft de gemeente echter geen kennis vergaard over de verschillende belangen die bij het vaststellen van het besluit spelen. De gemeente heeft slechts gesteld dat het aannemelijk is dat bij doorberekening van de integrale kosten gebruikers van de parkeergarages uitwijken naar andere voorzieningen.

De rechtbank oordeelt daarom dat in het vaststellingsbesluit niet goed genoeg onderbouwd is waarom de exploitatie van aangewezen parkeervoorzieningen niet kan plaatsvinden tegen de integrale kosten. Hoewel ook de rechtbank (op basis van de zich in het dossier bevindende stukken) zich afvraagt in welke mate de derde partij door een algemeen belang besluit van de gemeente in haar belangen wordt geschaad, laat dit onverlet dat de gemeente gehouden was een gedegen belangenafweging te maken.

Rechtbank Rotterdam: Gemeente Stadskanaal, 22 maart 2018, ECLI:NL:RBROT:2018:2244

De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor de verhuur en exploitatie van ligplaatsen en camperstaplaatsen. Ook hier is de rechtbank van oordeel dat de gemeente niet de nodige kennis omtrent de relevante feiten en af te wegen belangen heeft vergaard, en dat het besluit niet voldoende is onderbouwd. De gemeente baseerde de onderbouwing op het rapport van een private partij. De rechtbank is echter van oordeel dat dit rapport dusdanige gebreken vertoont, dat ook daarmee geen sprake is van een gedegen onderbouwing. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of sommige stellingen zijn gebaseerd op een representatieve steekproef. Het rapport is daarnaast opgemaakt zonder dat de relevante derde partij wiens belangen moesten worden afgewogen is bevraagd of bezocht. Ook heeft de gemeente niet het effect van doorberekening van de integrale kosten onderzocht, maar de noodzaak om deze kosten niet volledig door te berekenen slechts gebaseerd op aannames.

Rechtbank Rotterdam: Gemeente ’s Hertogenbosch, 22 maart 2018, ECLI:NL:RBROT:2018:2119

De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor het aanbieden van parkeergelegenheid op transferia. Ook in deze zaak heeft de gemeente niet het effect van het doorberekenen van de integrale kosten onderzocht. Daarnaast heeft de gemeente ook nagelaten om te onderzoeken of de beleidsdoelen wel kunnen worden bereikt door de tariefstelling te hanteren waarbij niet de integrale kosten worden doorberekend. Als laatste heeft de gemeente ook geen kennis vergaard over de af te wegen belangen, alvorens het besluit te nemen.

Stand van zaken wetsvoorstel

Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet M&O is de wetgever voornemens de gedragsregels Markt en Overheid aan te passen. Het conceptvoorstel van de wetswijziging is in september 2017 bij een internetconsultatie opengesteld. Momenteel wordt het wetsvoorstel verder voorbereid, waarbij Staatssecretaris Mona Keijzer bijvoorbeeld nog haar standpunt moet bepalen. Het voornemen in het wetsvoorstel om het algemeen belang besluit aan te scherpen kon op gemengde reacties rekenen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft bijvoorbeeld het standpunt ingenomen dat de Wet M&O moet vervallen. In dit nieuwsbericht van Gemeente.nu geeft een woordvoerder van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan dat er bij de verdere voorbereiding van het wetsvoorstel ook overlegd wordt met de Tweede Kamer. Daarbij wordt ook een eerdere initiatiefnota uit 2015 van twee Kamerleden aangehaald, die juist pleitten voor een nog verdergaande aanscherping van de wet. In het nieuwsbericht geeft de woordvoerder verder aan dat de verwachting is dat het wetsvoorstel dit jaar wordt ingediend.

Door:

Juliëtte Fredriksz, Europa decentraal

Bronnen:

Rechtbank Rotterdam – Gemeente Emmen, ECLI:NL:RBROT:2018:2123
Rechtbank Rotterdam – Gemeente Stadskanaal, ECLI:NL:RBROT:2018:2244
Rechtbank Rotterdam – Gemeente ’s Hertogenbosch, ECLI:NL:RBROT:2018:2119

Meer informatie:

‘Wet markt en overheid ligt niet stil’, Gemeente.nu
Europees mededingingsrecht, Europa decentraal
Gedragsregels Markt en Overheid, Europa decentraal
Algemeen belang besluit, Europa decentraal
Algemeen belang besluit praktijkvoorbeelden, Europa decentraal
Handreiking Wet Markt en Overheid, Ministerie van Economische Zaken
Internetconsultatie Wet Markt en Overheid, Nieuwsbericht Europa decentraal
Internetconsultatie, Rijksoverheid

X