Mag ons waterschap een vergoeding vragen voor verstrekken open data?

april 2014

Ons waterschap beschikt over veel actuele en historische data die interessant zijn voor bedrijven, bijvoorbeeld over afvalwater, de hoogte van het oppervlaktewater en de waterkwaliteit op meerdere locaties. Met het verstrekken van deze data willen wij onderzoek en bedrijvigheid op het gebied van water stimuleren. Ook zouden wij inkomsten kunnen genereren door het verkopen van deze data. Mag het waterschap volgens de Europese Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie een vergoeding vragen? En hoe verhoudt deze richtlijn zich tot de Wet Markt en Overheid?

Antwoord in het kort

Ja, volgens de Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie mag het waterschap een kleine vergoeding vragen voor het beschikbaar stellen van gegevens. Deze vergoeding moet wel beperkt blijven tot de (marginale) kosten van de vermenigvuldiging, verstrekking en verspreiding van de data. Een redelijk rendement hier bovenop is in sommige gevallen toegestaan.

De Wet Markt en Overheid schrijft voor dat overheden minimaal de integrale kostprijs zouden moeten vragen voor het verrichten van economische activiteiten. . Dit bedrag kan hoger zijn dan de vergoeding die in de Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie is toegestaan.

Echter, volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) is het aanbieden van ‘kale’ overheidsdata die een overheid uit hoofde van een wettelijke taak beheert en die niet zijn verrijkt met andere data geen economische activiteit. De Wet Markt en Overheid is daarop niet van toepassing. Voor zover het verstrekken van data wel een economische activiteit zou zijn, zou de Wet wel van toepassing zijn. De Wet bevat echter een uitzondering voor het verstrekken van overheidsinformatie, die is verkregen in het kader van de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden.

Hieronder gaan we nader op dit antwoord in.

EU Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie

Met deze richtlijn (2013/37/EU) wil de Europese Commissie de toegankelijkheid en beschikbaarheid van interessante overheidsinformatie bevorderen. Overheden moeten daarom volgens deze richtlijn zorgen dat overheidsinformatie door iedereen voor elk doel hergebruikt kan worden.

De richtlijn is van toepassing op alle documenten waarvan de verstrekking valt onder de openbare taak van de overheid. Onder documenten verstaat de richtlijn alle media, dus ook elektronische gegevens en geluid- of beeldopnamen. Het gaat om overheidsinformatie die in principe al openbaar is, maar nog niet geschikt is om door derden te worden hergebruikt.

Marginale vergoeding

Om het hergebruik van overheidsinformatie door derden te bevorderen, mogen overheden geen hoge vergoedingen vragen van de personen, bedrijven en kennisinstellingen die de data willen gebruiken. Artikel 6 van de richtlijn bepaalt dat een eventuele vergoeding beperkt moet blijven tot de ‘marginale kosten’ van de vermenigvuldiging, verstrekking en verspreiding van de data.

Redelijk rendement

De Europese Commissie wil ook rekening houden met overheden die (bij wet of op basis van de administratieve praktijk) verplicht zijn om inkomsten te genereren om hun taken uit te kunnen voeren (artikel 6, lid 2 onder a). Ook mogen overheden niet gehinderd worden bij het beschikbaar stellen van data (artikel 6, lid 2, onder b).

In deze gevallen mogen overheden meer dan de marginale kosten rekenen. De totale vergoeding mag niet hoger zijn dan de kosten van verzameling, productie, vermenigvuldiging en verspreiding, vermeerderd met een redelijk rendement op investeringen.

Mededingingsregels voor overheden op de markt

Decentrale overheden die commerciële activiteiten verrichten, kunnen een gunstigere positie op de markt verkrijgen dan het bedrijfsleven. Een overheid die commerciële activiteiten verricht moet zich aan de Europese mededingingsregels houden om storing van de grensoverschrijdende marktwerking te voorkomen.

Gedragsregels Markt & Overheid

Naast deze Europese regels heeft ook de Nederlandse regering gedragsregels geïntroduceerd voor overheden die marktactiviteiten ondernemen. Deze regels staan in de Wet Markt en Overheid, die op 1 juli 2012 in werking is getreden. Per 1 juli 2014 gelden deze regels ook voor bestaande activiteiten.

De wet bevat gedragsregels voor overheden met betrekking tot:
– De bekostiging van ondernemersactiviteiten door middel van integrale kostprijsberekening;
– Het hergebruik van gegevens verkregen voor de uitvoering van de publieke taak;
– Het voorkomen van functievermenging;
– Het voorkomen van bevoordeling van eigen overheidsbedrijven.

Verstrekken overheidsdata economische activiteit?

De vraag is nu of het beschikbaar stellen van data door overheden een economische taak is. Als dat het geval is, zou de Wet Markt en Overheid van toepassing zijn en zouden overheden voor het verstrekken van data de integrale kostprijs moeten rekenen (artikel 25i Wet Markt en Overheid). Die prijs ligt hoger dan de marginale kosten die de Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie voorschrijft.

Verstrekken ‘kale’ data niet economisch

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) is van mening dat het kosteloos of tegen een geringe vergoeding verstrekken van ‘kale’ gegevens, die een overheid beheert in het kader van een wettelijke taak, en die niet of nauwelijks zijn bewerkt of verrijkt met andere data, geen economische activiteit is. Dit blijkt uit een analyse die de ACM heeft gemaakt naar aanleiding van vragen van een ondernemer over het verstrekken van gegevens die de RDW beheert.

Wel een economische activiteit, dan mogelijk uitzondering voor gegevens publieke taak

Als er wel sprake van een economische activiteit, dan is de Wet Markt en Overheid in principe wel van toepassing. Mogelijk is dan echter een uitzondering in de wet van toepassing: de Wet kent een uitzondering voor het verstrekken van gegevens die de overheidsinstantie heeft verkregen in het kader van de uitoefening van zijn publiekrechtelijke bevoegdheden (artikel 25i lid 2 onder b).

Meer informatie

Open data, Informatiemaatschappij, Europa decentraal
Praktijkvraag Vallen culturele instellingen onder het voorstel voor een nieuwe Richtlijn Open Data?
Rijksoverheid, over open data
BNC Fiche, Richtlijn Hergebruik overheidsinformatie
Europese Commissie, over toegang tot overheidsinformatie
Richtlijn Hergebruik Overheidsinformatie (2013/37/EU)
Autoriteit Consument en Markt, Analyse van de toepasselijkheid van de wet Markt en Overheid op twee activiteiten van de RDW (maart 2014)
Informatiehuis Water, Rapport Waterschappen en open data, IPO en UvW

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X