Wat is het Europese beleid voor aanpassing aan klimaatverandering?

oktober 2014

Ons waterschap krijgt via het milieubeleid van de EU en het Rijk te maken met wetgeving en beleid om klimaatverandering tegen te gaan, zoals de Kaderrichtlijn Water.
Wij hebben begrepen dat er ook Europees beleid is voor klimaatadaptatie. Wat houdt dat beleid voor adaptatie in en welke rol spelen waterschappen daarbij?

Antwoord in het kort

De EU heeft voor zowel klimaatverandering als aanpassing aan klimaatveranderingen (klimaatadaptatie) beleidsstukken opgesteld. Klimaatverandering moet zoveel mogelijk verminderd worden, maar de lidstaten van de EU, waaronder Nederland, moeten ook klimaatbestendig gemaakt worden en zich aan kunnen passen aan veranderingen in het klimaat, zoals de stijging van de zee.
Decentrale overheden komen daarom in aanraking met het Europese beleid en regelgeving op dit gebied. Verder spelen zij een belangrijke rol bij bijvoorbeeld verplichtingen voor energiebesparing in gebouwen en het verzwaren van dijken. In het klimaatakkoord tussen de Waterschappen en het Rijk worden ook de taken voor de Waterschappen besproken voor adaptatie. Hieronder zullen we verder op het dit beleid in gaan.

Klimaatverandering

Klimaatverandering heeft niet alleen impact op de natuur, maar ook op onze economie, het milieu en onze gezondheid. De EU heeft verbetering van het klimaat hoog op de agenda staan, waardoor ook Nederland en decentrale overheden met dit beleid te maken krijgen. Maatregelen over de aanpassing aan klimaatverandering zijn erop gericht om de risico’s en schade als gevolg van actuele en toekomstige schadelijke klimaateffecten te verminderen of te profiteren van eventuele voordelen van klimaatverandering.

Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert, hierom moeten lidstaten zich ook aanpassen aan deze veranderingen. Decentrale overheden zijn betrokken bij klimaatadaptatie via de uitvoering van maatregelen die Nederland klimaatbestendig maken. Voorbeelden van adaptatiemaatregelen zijn dijkverzwaring, de aanpassing van bouwvoorschriften en de verplichting voor decentrale overheden tot energiebesparing in gebouwen.

Doelstellingen EU op het gebied van klimaatverandering en adaptatie

In 2007 heeft de Commissie het Groenboek ‘Aanpassing aan klimaatverandering in Europa – mogelijkheden voor EU-actie’ gepubliceerd. In dit groenboek zet de Commissie de hoofdlijnen van de EU-acties op het gebied van gewenste aanpassingen aan de klimaatverandering uiteen. Het beleid van de EU is erop gericht de gevolgen van de klimaatverandering te temperen door de gemiddelde temperatuurverhoging te beperken.

Ruimte voor aanpassingen

In het Groenboek wordt de rol van decentrale overheden benadrukt als gevolg van grote verschillen op regionaal en lokaal niveau. Decentrale overheden moeten daarom veel ruimte krijgen om specifieke adaptatiemaatregelen te nemen.

Witboek 2009

In 2009 heeft de Commissie aan de hand van bovenstaand Groenboek het Witboek ‘Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader’ gepubliceerd. Hierin staan maatregelen die genomen moeten worden om de Europese Unie weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering. De Commissie kwam met een strategische aanpak in twee fasen voor de aanpassing aan klimaatverandering. De eerste fase liep tot 2012 en bereidde de EU voor op de brede Europese aanpassingsstrategie, die in de tweede fase vanaf 2013 van start is gegaan. Deze tweede fase richt zich op het verhogen van kennis over de risico’s en gevolgen van klimaatverandering en op hoe de aanpassing geïntegreerd kan worden in het EU-beleid. Een gevolg hiervan is dat nationale, maar ook regionale aanpassingsstrategieën moeten worden gemaakt om het klimaat zo veel mogelijk te beschermen. Zie verder hierna onder het kopje aanpassingsstrategieën.

EU-strategie

In 2013 heeft de Commissie ook een EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering gepubliceerd. De Commissie is van mening dat op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau gereageerd moet worden op de impact van klimaatverandering.
Met deze strategie zal de Commissie onder andere alle EU lidstaten aanmoedigen om actie te ondernemen. Niet alleen zal de Commissie daarbij financiële middelen beschikbaar stellen. Ook wordt het Europese klimaataanpassingsplatform (Climate-Adapt) ingericht als het centrale punt voor alle informatie over aanpassing aan klimaatverandering in Europa.

Nationale, regionale aanpassingsstrategieën

Naar aanleiding van het Europese beleid, worden ook nationale en regionale aanpassingsstrategieën verwacht.

Klimaatagenda: weerbaar, welvarend en groen

Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft in oktober 2013 de Klimaatagenda: weerbaar, welvaren en groen opgesteld. Hierin staat hoe Nederland de klimaatverandering wil aanpakken. Het gaat daarbij om mitigatie (voorkomen van klimaatverandering) en adaptatie. De Klimaatagenda biedt een beleidskader tot 2030. De agenda bevat onder andere actiepunten voor het faciliteren van hernieuwbare energie en energiebesparing en duurzame mobiliteit.

Nationale adaptatiestrategie

Het Rijk zal naar aanleiding van de EU-strategie voor de aanpassing aan de klimaatverandering uiterlijk in 2017 een nationale adaptatiestrategie gereed hebben. Dat houdt onder meer in: actie tegen hoger water en het hittebestendig maken van steden door meer groen in de stad.

Regionaal en lokaal niveau

Doordat de ernst en natuur van de klimaatverandering per regio verschilt, moeten aanpassingsinitiatieven op regionaal en lokaal niveau, en dus ook decentraal niveau, genomen worden. De unie van waterschappen is hierbij betrokken via klimaatakkoorden met het Rijk.

Klimaatakkoord Waterschappen en het Rijk

In het klimaatakkoord tussen de Waterschappen en het Rijk 2010-2020 is bijvoorbeeld afgesproken dat de waterschappen zich inzetten voor het realiseren van het klimaat en duurzaamheidsdoelstellingen door bij het aanbesteden duurzaamheidsaspecten zwaar mee te wegen. Daarnaast werken zij samen met gemeenten en provincies om een bijdrage te leveren aan de realisatie van meer water en groen in en om de stad.

Taken voor waterschappen

Uit deze nationale strategieën vloeien taken voort voor waterschappen. Zo krijgen waterschappen bijvoorbeeld te maken met grotere hoeveelheden water door klimaatveranderingen waardoor het watersysteem aangepast moet worden en dijken moeten worden versterkt.

Door:

Merit van Veen en Femke Salverda, Europa decentraal

Meer informatie:

Klimaatadaptatie, Europa decentraal
Milieuverkenner, Europa decentraal
Klimaatverandering, Europa.eu
European Climate Change Programme, Europese Commissie
Klimaatakkoord Unie en Rijk, Unie van Waterschappen
Groenboek 2007, Europese Commissie
Witboek 2009, Europese Commissie
Europese strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, Europese Commissie

MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?

Werkt u voor een decentrale overheid of het Rijk en hebt u een vraag over dit onderwerp? Neem dan contact op met de helpdesk van Europa decentraal:

STEL UW VRAAG

X