Zoeken

ALTIJD OP DE HOOGTE?

Welke ontwikkelingen in de EU zijn van belang voor gemeenten, provincies en waterschappen? En wat betekent dat voor de dagelijkse praktijk?

Tweeluik: de herziene woningwet, staatssteun en DAEB

26 mei 2015Staatssteun

De Eerste Kamer heeft onlangs de Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting aangenomen. Met deze wet beoogt de regering de dienstbaarheid van woningcorporaties aan het publiek belang te herstellen. Woningcorporaties hebben te maken met de staatssteunregels omdat ze voorzien in ‘diensten van algemeen economisch belang’ (DAEB). In dit eerste deel van het tweeluik gaan wij hier kort op in.

Staatssteun en woningcorporaties

Woningcorporaties kunnen naast hun kerntaken (te vinden in het Commissiebesluit E2/2005 en N 642/2009) onder strikte voorwaarden ook activiteiten ontplooien in de commerciële huursector en op de koopwoningmarkt. De Europese Commissie is van mening dat alleen staatssteun in de vorm van compensatie van de kosten voor de activiteiten die kwalificeren als ‘diensten van algemeen economisch belang’ (DAEB) mag worden verleend. Om aan de wensen van de Commissie tegemoet te komen, zijn o.a. de taken van de woningcorporaties al eerder specifieker omschreven in de Tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting (hierna Tijdelijke regeling). De herziene woningwet regelt deze taken op wetsniveau en een AMvB voorziet in de verplichte administratieve of juridische scheiding van het DAEB- en niet-DAEB-bezit van woningcorporaties.

Verdere afbakening DAEB

Diensten van algemeen (economisch) belang zijn (economische) diensten die een publiek belang dienen. Overheidsoptreden bij de uitvoering van deze diensten is noodzakelijk omdat deze diensten anders niet (of niet naar maatschappelijke aanvaardbare voorwaarden) worden verricht. Er moet dus sprake zijn van een marktfalen. Woningcorporaties dienen in hun kerntaak een algemeen belang en de wetgever regelt specifiek welke DAEB-activiteiten hier wel of niet onder vallen. Met de invoering van de herziene woningwet worden de DAEB-activiteiten verder toegespitst op de kerntaken van de woningcorporaties. De woningwet voorziet in een aantal bepalingen en toezichtsmechanismen om te verzekeren dat woningcorporaties zich hoofdzakelijk zullen richten op de hun toegewezen dienst van algemeen economisch belang.

Woningwet en scheiding DAEB

Woningcorporaties zijn door de wetswijziging wettelijk verplicht hun DAEB-activiteiten los te koppelen van hun niet-DAEB-activiteiten. Dat kan door binnen de woningcorporaties een administratieve scheiding aan te brengen tussen deze twee activiteiten of door niet-DAEB-activiteiten juridisch af te splitsen in een woningvennootschap. Deze scheiding of splitsing moet ervoor zorgen dat maatschappelijk bestemd vermogen daadwerkelijk wordt ingezet voor de maatschappelijke taken die aan de woningcorporaties zijn opgedragen.

Juridische scheiding en administratieve scheiding

Zowel bij een administratieve scheiding als bij een juridische splitsing is vooraf instemming van de toezichthouder vereist. De woningcorporatie rekent bij een administratieve scheiding al haar baten, lasten, activa en passiva administratief toe aan een DAEB-tak en een niet-DAEB-tak. Bij juridische splitsing scheidt de woningcorporaties al haar niet-DAEB-bezit af naar één of meer woningvennootschappen. Er dient dus een vermogensscheiding plaats te vinden. Deze wijzigingen hebben als doel om overcompensatie en kruissubsidiëring tegen te gaan.

DAEB activiteiten onder de woningwet

In artikel 45 van de herziene Woningwet worden drie categorieën van activiteiten uiteengezet die woningcorporaties kunnen ontplooien als DAEB. Voor de categorie woningen verandert er weinig ten opzichte van de Tijdelijke regeling. Artikel 47 bepaalt wanneer een woning als DAEB kan worden aangemerkt. Voor het bouwen en ontwikkelen van  maatschappelijk vastgoed bestaan er momenteel ruimere mogelijkheden voor een woningcorporatie dan in de nieuwe woningwet. Daarvoor is een aangepaste lijst toegevoegd als de bijlage van de AMvB. Onder de categorie ‘gebouwen met een bedrijfsmatige gebruiksbestemming’ worden ten slotte enkel nog toegestaan: de eigen kantoorruimte van de woningcorporatie, en gebouwen waarin de corporatie een aandeel van maximaal 25% heeft en dat maximaal € 10 miljoen bedraagt.

Niet DAEB-activiteiten, de markttoets:

Voor gemeenten geldt dat zij een markttoets dienen uit te voeren, wanneer woningcorporaties activiteiten willen verrichten die niet onder de DAEB-taakomschrijving van de Woningwet vallen. Met de markttoets dient de gemeente na te gaan er of er geen marktpartijen zijn die de werkzaamheden willen uitvoeren. Zijn die er, dan kunnen corporaties de werkzaamheden niet uitvoeren. In artikel 44 lid c zijn nadere voorwaarden gesteld aan de verplichtingen die gemeenten hebben ten aanzien van deze toets. De specifieke voorwaarden waaraan de markttoets moet voldoen worden uitgewerkt in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB).

AMvB en overcompensatie

De Minister heeft de mogelijkheid om bij AMvB nadere voorschriften te geven over de wijze van compensatie en de invulling van het toezicht. De Tweede Kamer heeft zeven moties aangenomen over de uitwerking van de herziene Woningwet. De moties hebben onder andere betrekking op passend toewijzen en de manier van vaststellen van overcompensatie. De AMvB bevat een formule om te kunnen bepalen of een woningcorporatie eventueel onterecht te veel staatssteun (‘overcompensatie’) heeft ontvangen voor DAEB-activiteiten, de primaire taken van een corporatie.

Decentrale overheden

In de herziene woningwet is een grotere rol voor gemeenten voorzien. Woningcorporaties dragen bij aan het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid. Deze bijdrage wordt vastgelegd in prestatieafspraken tussen gemeente, bewonersorganisatie en de woningcorporatie. Daarnaast is er voor de gemeente een rol voorzien in de markttoets waar het gaat om de beoordeling van niet-DAEB investeringen.

Congres woningwet op weg

Op 17 juni wordt er door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een bijeenkomst georganiseerd over de nieuwe Woningwet. Betrokkenen kunnen die dag informatie inwinnen en ervaringen delen met praktijkgenoten.

Door:

Paul Zondag en Lisanne Vis-Boer, Europa decentraal

Bron:

Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting, Staatsblad

Meer informatie:

Staatssteun en DAEB, Europa decentraal
Woningcorporaties, Europa decentraal
Woningwet2015, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Commissiebesluiten E2/2005 en N 642/2009, Europese Commissie
Handreiking DAEB, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Woningwet in de praktijk, vereniging van woningcorporaties Aedes
Woningwet in Vogelvlucht, Rijksoverheid
Markt en Overheid, Tijdschrift voor Staatssteun (nr 1, 2015)

X