In een gezamenlijke verklaring hebben het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie uiteengezet welke beleidsdoelstellingen in 2026 prioriteit krijgen. De instellingen geven prioriteit aan verschillende voorstellen met betrekking tot zes thema’s: concurrentievermogen, welvaart en eengemaakte markt, energie, sociale dimensie, migratie en veiligheid en vereenvoudiging. Ook blijven de onderhandelingen en diverse sectorale voorstellen van het Meerjarig Financieel Kader 2028-2034 van belang. Om welke voorstellen gaat het precies en hoe zijn deze van belang voor decentrale overheden?
Prioriteiten voor 2026
Volgens de instellingen is het van belang dat de wetgevingsmaatregelen erop gericht zijn om een doeltreffend antwoord te bieden op de verschillende uitdagingen waar de Unie voor staat. De meeste wetsprioriteiten vloeien dan ook voort uit de uitvoering van het werkprogramma van de Commissie en ook van de Staat van de Unie uit 2025. Hieronder volgende diverse wetvoorstellen vinden die per de benoemde thema’s prioriteit zullen krijgen in 2026:
Concurrentievermogen, eengemaakte markt en innovatie
Voorstellen die onder dit thema prioriteit krijgen in 2026 zijn: voorstellen voor de spaar-en investeringsunie, het automobielpakket, Verordening Kritieke geneesmiddelen en de 28e regeling voor innovatieve bedrijven. De spaar- en investeringsunie beoogt geïntegreerde kapitaalmarkten en banksystemen te ontwikkelen, ter bevordering van het investeringsklimaat. Daarnaast richt de 28e regeling voor innovatieve bedrijven zich op het bevorderen van grensoverschrijdende groei, doormiddel van EU-brede ondernemingsregels. Het automobielpakket heeft als doel de sector te ondersteuning bij de transitie naar schone mobiliteit.
Over het algemeen zijn de wetsvoorstellen primair gericht op de strategische autonomie van de Unie, het bevorderen van eengemaakte markt en ook het concurrentievermogen van de Unie te blijven bevorderen. Ook de prioriteiten onder dit thema zijn van belang voor decentrale overheden, waaronder de Verordening Kritieke geneesmiddelen. De verordening doelt onder meer op de leveringszekerheid van cruciale medicijnen in de EU en dus ook in lokale ziekenhuizen.
Sociale dimensie
Onder dit thema, geven de instellingen prioriteit aan het Europees plan voor betaalbare huisvesting. Dit plan is over het algemeen gericht op het creëren van betaalbare en duurzame woningen. Op decentraal niveau heeft het plan tot doel investeringen te stimuleren om de bouw van woningen te bevorderen. Dit wil de Commissie ook onder meer met als doel om samen met lokale en regionale overheden te werken aan een vereenvoudiging van regels, waaronder vergunningverlening, die het woningaanbod kunnen beperken. Ook is er sprake van aanpassing van staatsteunregels (DAEB) om ondersteuning van betaalbare woningen eenvoudiger te maken.
Migratie en veiligheid
In haar 2025 werkprogramma kondigde de Commissie aan een nieuw wetgevingskader te presenteren om het terugkeerproces van migranten te versnellen en te vereenvoudigen. Dit komt terug in de nieuwe Europese terugkeerverordening, die de oude uit 2008 vervangt. De instellingen geven aan dat deze verordening onderdeel vormt van de prioriteiten voor 2026. Voor gemeenten betekent dit dat er nieuwe regels komen omtrent het terugkeerproces, die kunnen leidden tot een effectievere terugkeerprocedure. Dit staat ook in het kader van het migratie-en asielpact die medio 2026 van toepassing is.
Vereenvoudiging
Vorig jaar heeft de Commissie tien omnibus voorstellen gepubliceerd, die gericht zijn op het vereenvoudigen van regelgeving in verschillende domeinen. KED schreef al eerder uitgebreid over de digitale omnibus. Deze voorstellen onder dit pakket zijn voornamelijk gericht op het simplificeren van verschillende data en privacywetgevingen, de AI-verordening en cyberveiligheidswetgevingen. Ook de digitale omnibus wordt aangemerkt als een van de wetgevingsprioriteiten in het komend jaar.
Begroting
Het Meerjarig Financieel kader blijft voor veel decentrale overheden belangrijk, voornamelijk in de trend van de verschillende fondsen. Het gaat in het bijzonder om de verschillende sectorale voorstellen, die op 16 juli en 3 september 2025 zijn gepresenteerd. Een voorbeeld van de sectorale voorstellen die voor decentrale overheden van belang heeft is die met betrekking tot Cohesiefondsen. Meer informatie kunt u hier vinden: Cohesiefondsen: de plannen van de Commissie uitgelegd. De vaststelling van de voorstellen geven decentrale overheden ook meer duidelijkheid omtrent o.a. fondsen en andere belangrijke beleidsterreinen.
Energie
In december 2025 presenteerde de Commissie een nieuw Energiepakket. Deze beoogt vergunningen voor het bouwen van energieprojecten te versoepelen, energie goedkoper te maken en betere verbindingen tussen landen te stimuleren. Voor decentrale overheden betekent dit dat ruimtelijke keuzes en vergunningen nadrukkelijker aan de energietransitie worden gekoppeld.
| Wetsvoorstellen | Thema’s |
|---|---|
| 28e regeling voor innovatieve bedrijven | Concurrentievermogen, eengemaakte markt en innovatie |
| Automobielpakket | Concurrentievermogen |
| Verordening kritieke geneesmiddelen – 2025/0102 (COD) | Concurrentievermogen |
| Europees plan voor betaalbare huisvesting | Sociale dimensie |
| Pakket Europese netten | Energie |
| Pakket eerlijke arbeidsmobiliteit | Sociale dimensie |
| Sectorale voorstellen van het MFK | Begroting |
| Terugkeerverordening – 2025/0059 (COD) | Migratie en veiligheid |
| Voorstellen voor de spaar- en investeringsunie | Welvaart en Concurrentie vermogen |
| Vereenvoudingsvoorstellen (de verschillende omnibussen, waaronder de digitale omnibus) | Vereenvoudiging |
Bronnen
- De EU-instellingen bepalen de prioriteiten voor 2026, Europese Commissie
- Gezamenlijke verklaring over de wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2026, Raad van de EU
- A common system for return of third-country nationals, EP thinktank
- Voorstel terugkeerverordening, Europese Commissie
Meer informatie
- Cohesiefondsen: de plannen van de Commissie uitgelegd, Europa Decentraal
- Sectorale voorstellen onder het MFK 2028-2034, Eerste Kamer
- EU migratie-en asielpact: stand van zaken en uitdagingen op weg naar 2026, Europa Decentraal
- Europese spaar- en investeringsunie: minder sparen, meer investeren , Europa Decentraal
- Europees plan voor betaalbare huisvesting, Europese Commissie
